William Mandella kimdir? The Forever War'un zaman yolcusu askeri

William Mandella kimdir? William Mandella, Joe Haldeman'ın 1974 tarihli The Forever War romanının kahramanıdır. Fizik öğrencisiyken Birleşmiş Milletler Keşif Gücü'ne (UNEF) zorla alınır ve Tauran adlı uzaylılara karşı yıldızlar arası bir savaşa sürülür. Yüksek hızlı yolculuklar nedeniyle onun için birkaç yıl geçerken Dünya'da çok daha uzun zaman geçer; her dönüşünde bildiği dünyanın yerine tanımadığı bir toplum bulur. Mandella bir kahraman olmaktan çok, savaşın kendisinin içine sıkışmış sıradan bir insandır. Roman da onun gözünden savaşın anlamsızlığını anlatır.

Hangi eserlerde geçer?

Mandella ilk kez The Forever War'da görülür. Romanın başlangıcı, Haldeman'ın Iowa Yazarlar Atölyesi'ndeki yüksek lisans tezidir; metin önce Analog dergisinde tefrika edilmiş, 1974'te St. Martin's Press tarafından kitap olarak basılmıştır. Roman Nebula (1975), Hugo (1976) ve Locus (1976) ödüllerini kazanmıştır. Haldeman'ın sonraki kitapları Forever Peace (1997) konu bakımından bir devam sayılır ama doğrudan devam değildir; Forever Free (1999) ise doğrudan devamdır. A Separate War (1999) adlı novella ise romanın sonuyla eş zamanlı olayları Marygay Potter'ın bakışından anlatır. Yazarın hayatı için Joe Haldeman sayfasına bakabilirsiniz.

Hikâyedeki yeri

Roman, yüksek zekâ düzeyine sahip gençlerin askere alındığı bir dünyada başlar. Mandella, eğitimini önce Dünya'da, ardından Plüton'un ötesindeki Charon üssünde yapar. (Kitaptaki Charon, Plüton'un uydusu değildir; roman yazıldığında o uydu henüz keşfedilmemişti.) Eğitimde gerçek silahlar kullanılır ve bazı askerler eğitim sırasında ölür. Sonra birlik, "kolapsar" denen geçitlerle yıldızlararası yolculuğa çıkar. Bu geçitler, gemilerin binlerce ışık yılı mesafeyi bir anda katetmesine olanak tanır; ancak geçide ulaşmak için gerekli yakın ışık hızındaki yolculuk zaman genişlemesine yol açar.

Mandella'nın ilk görevi, Tauranlara karşı bir saldırıdır. Askerler, hipnoz sonrası talimatlarla Epsilon Aurigae'de, direnç göstermeyen Tauranları öldürür. Sonra Dünya'ya dönüşte, kendi hesaplarıyla yalnızca iki yıl geçmişken, Dünya'da çok daha uzun süre geçtiğini görürler. Toplum hızla değişmiştir: aşırı nüfusu yönetmek için eşcinsellik birçok devlet tarafından resmen teşvik edilmektedir, işsizlik yaygındır ve silahlar kolayca bulunmaktadır. Mandella, Marygay Potter ile birlikte yeni dünyaya uyum sağlamakta zorlanır. Çoğu gazi gibi onlar da ordunun "ruhsuz bir yapı" olduğunu bilmelerine rağmen yeniden askere yazılır.

Zaman geçtikçe Mandella, hırs yüzünden değil kıdem sayesinde rütbe kazanır. Dört yıllık hizmetin sonunda (Dünya'da yüzyıllar geçmiştir) hayatta kalan en yaşlı asker olur. Komuta ettiği askerlerin konuştuğu dil ona bile yabancılaşmıştır; birliğindekiler artık yalnızca eşcinseldir ve onun kuşağının değerleriyle bağları kalmamıştır.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Son çatışmada savaş, elektromanyetik ışımayı etkisiz kılan durağan alanlar yüzünden ortaçağ silahlarıyla yürütülür. Savaşın nedeni ise sonunda bir yanlış anlama olarak ortaya çıkar: koloni gemileri kazalarda kaybolmuştur, çatışmayı Dünya'daki gruplar üretmiştir. Bin yılı aşan bu anlamsız savaş sona erer. İnsanlık bu arada kendini klonlayarak "İnsan" (Man) adlı ortak bir türe dönüşmüştür; benzer biçimde klonlanmış Tauranlarla barış yapar. Eski tarzda insanlar ise koruma altındaki kolonilerde yaşamayı sürdürür. Mandella, "Orta Parmak" kolonisinde Marygay Potter ile yeniden bir araya gelir ve romanın sonsözü, çiftin çocuğunun 3143'te doğduğunu bildirir.

Canlandıranlar

Doğrulayabildiğimiz kaynaklarda The Forever War'dan çekilmiş bir film ya da dizi yoktur. Haklar uzun süredir el değiştirmektedir: Richard Edlund 1988'de seçenek hakkı almış, 1994'te hakları satın almış; Ridley Scott 2008'de, Avatar'dan esinlenen bir 3B film planlayarak seçenek hakkı edinmiştir. 2015 Mayıs ayına gelindiğinde Warner Bros. hakları almış ve proje senarist Jon Spaihts ile oyuncu Channing Tatum'la geliştirilmiştir. Bunlar proje planlarıdır; Mandella'yı beyaz perdede canlandıran bir oyuncu doğrulayamadık. Romanın uyarlaması olarak Belçikalı çizer Marvano'nun, Haldeman'ın iş birliğiyle hazırladığı üçlü çizgi roman serisi vardır; ardından Forever Free'ye bağlanan ikinci bir üçleme gelmiştir. Kapak fotoğrafı, karakteri değil, yaratıcısı Joe Haldeman'ı gösterir.

Karakterin arkasındaki bilim

Mandella'nın hikâyesi, Einstein'ın özel görelilik kuramındaki zaman genişlemesine dayanır. Hızla hareket eden bir saat, duran bir gözlemciye göre daha yavaş işler; sonuç, Lorentz çarpanı denen γ = 1 / √(1 − v²/c²) ile verilir. Işık hızına yaklaştıkça fark büyür. Sayısal olarak, ışık hızının yüzde 99'unda γ yaklaşık 7,1, yüzde 99,9'unda yaklaşık 22,4'tür; yani bu hızda yolculuk eden birinin saati, evde kalanlarınkinden o kadar kat yavaş işler. Bu etki deneylerle doğrulanmıştır: kozmik ışınların ürettiği müonlar ışık hızının yüzde 98'iyle giderken, durağan laboratuvar ömürleri 2,197 mikrosaniye olduğu hâlde yaklaşık beş kat daha uzun yaşar ve gözlemler bunu doğrular. 1971'de yapılan Hafele-Keating deneyinde Dünya çevresinde uçurulan sezyum saatler, doğuya giderken 59 ± 10 nanosaniye kaybetmiş, batıya giderken 273 ± 7 nanosaniye kazanmıştır. GPS uyduları da görelilik düzeltmeleri olmadan Dünya'yla uyumlu çalışamaz. İkiz paradoksu ise yolculuk eden ikizin evde kalandan genç döneceğini söyler; hızlanma, simetriyi bozan etkendir.

Haldeman'ın "kolapsar"ı kurgudur. Gerçek astrofizikte kolapsar, hızlı dönen çok kütleli bir yıldızın içinde, çevresinde disk oluşturan bir kara delik demektir ve bu model gama ışını patlamalarını açıklamak için ortaya atılmıştır. Romandaki, yıldızlararası geçit işlevi gören nesne bundan farklıdır ve bilimsel bir karşılığı yoktur. Haldeman'ın kendi anlatımıyla roman, Vietnam savaşı deneyimlerinin bir uzay operası süzgecinden geçirilmiş halidir. Haldeman, 1967'de Maryland Üniversitesi'nden fizik ve astronomi diplomasını aldıktan hemen sonra askere çağrıldı, Vietnam'da istihkâm eri olarak görev yaptı ve yaralanarak Purple Heart nişanı aldı. Karakterin adı Haldeman'ın adının neredeyse bir anagramıdır; Mandella da yazar gibi bir fizik öğrencisidir. Marygay Potter'ın adı ise yazarın eşinin kızlık adına çok benzer. Askerlerin eve döndüğünde yaşadığı yabancılaşma, Vietnam gazilerinin Amerika'da karşılaştığı tutumu yansıtır.

Kültürdeki etkisi

The Forever War çoğunlukla Robert A. Heinlein'ın Starship Troopers romanıyla birlikte anılır. Haldeman, Heinlein'ın romanını "çok iyi kurgulanmış" bulsa da savaşı yücelttiği için ona katılmadığını söylemiştir; kendi kitabı ise savaşı soylu bir uğraş olarak değil, insanı insanlıktan çıkaran bir deneyim olarak işler. Buna rağmen Heinlein'ın Nebula ödülü dolayısıyla gönderdiği tebrik mektubu, Haldeman için ödülün kendisinden daha anlamlı olmuştur. Haldeman'ın kendisi 1983'ten 2014'e MIT'de yazarlık dersleri vermiş; 2010'da SFWA'nın Damon Knight Büyük Usta Ödülü'nü, 2012'de Bilimkurgu Şöhret Salonu üyeliğini almıştır. İlk romanı War Year (1972), Vietnam'dan evine yazdığı mektuplardan beslenmişti. Mandella bugün savaş gazisi anlatılarının bilimkurgudaki en bilinen simgelerinden biridir: zaman genişlemesi, soyut bir fizik kavramından çok, bir insanın ailesinden ve toplumundan kopuşunun aracı olarak kullanılır. Kitabı okumak isteyenler için The Forever War kitap sayfası konunun bilimi ve okuma rehberiyle ayrıntıya girer.