Red Dwarf

Bir radyasyon sızıntısı bütün mürettebatı öldürüyor; o sırada ceza olarak dondurulmuş tek kişi, üç milyon yıl sonra uyandığında evrendeki son insan olduğunu öğreniyor. Rob Grant ve Doug Naylor'ın yarattığı Red Dwarf, bu karamsar fikirden İngiltere'nin en sevilen bilimkurgu komedilerinden birini çıkardı. Dizi 1988'de BBC Two'da başladı, 1999'da ara verdi ve 2009'da Dave kanalında yeniden canlandı.

Fragman

Konusu

Red Dwarf, dev bir maden gemisidir. Rütbesi en düşük teknisyen Dave Lister, gemiye gizlice bir kedi soktuğu için ceza olarak dondurulur. O sırada meydana gelen radyasyon sızıntısı herkesi öldürür. Geminin bilgisayarı Holly, radyasyonun güvenli seviyeye inmesini bekler ve bu bekleyiş üç milyon yıl sürer. Lister uyandığında yanında yalnızca hologram olarak geri getirilmiş, kendini beğenmiş ve korkak oda arkadaşı Arnold Rimmer vardır.

Bir de “Cat” vardır: Lister'ın gebe kedisinin yavrularından üç milyon yılda evrimleşmiş, kendine hayran, insansı bir kedi türünün son üyesi. Sonraki sezonlarda temizlik robotu Kryten da ekibe katılır. Dizi bu tuhaf mürettebatın zaman paradokslarıyla, ışıktan hızlı yolculukla, sanal gerçeklikle ve tuhaf yaşam biçimleriyle karşılaşmalarını anlatıyor.

Yapım ve oyuncular

Fikir, Grant ve Naylor'ın 1980'lerin ortasında BBC Radio 4 için yazdığı Dave Hollins: Space Cadet adlı skeçlerden doğdu. İkili, Uzay Yolu, Dark Star ve Yaratık gibi yapımlardan esinlendi. 1984'te yazılan pilot senaryo, bilimkurgu komedisinin tutmayacağı endişesiyle önce reddedildi; 1986'da BBC North West'in boşta kalan bir bütçesiyle kabul edildi. Prova aşamasında patlak veren bir elektrikçiler grevi çekimleri durdurdu ve ilk bölüm ancak 15 Şubat 1988'de yayınlanabildi.

Rimmer rolü önce Alfred Molina'ya verilmişti; Molina karakteri benimseyemeyince rol, taklit sanatçısı Chris Barrie'ye geçti. Lister'ı Liverpoollu şair Craig Charles, Cat'i dansçı ve şarkıcı Danny John-Jules, Kryten'ı Robert Llewellyn oynuyor. Geminin bilgisayarı Holly'yi önce Norman Lovett, sonra Hattie Hayridge canlandırdı. Grant 1995'te diziden ayrıldı; Naylor sonraki sezonları yeni yazarlarla sürdürdü. Seçmelerde Alan Rickman'ın da adı geçti; Craig Charles ise aslında yapımcıların Cat karakteri hakkındaki görüşünü almak için çağrılmış, senaryoyu okuyunca Lister için seçmelere girmişti. Altıncı ve yedinci serilerde ekip, kaybolan ana gemi yerine küçük Starbug aracında yaşadı; yedinci seride Lister'ın eski aşkı Kristine Kochanski, Chloë Annett'in canlandırmasıyla mürettebata katıldı. Jenerik ve dizi müziklerini Howard Goodall besteledi; Cat'in seslendirdiği “Tongue Tied” şarkısı 1993'te İngiltere listelerinde 17. sıraya kadar yükseldi.

Altıncı sezonun “Gunmen of the Apocalypse” bölümü 1994'te Uluslararası Emmy Ödülü kazandı; dizi aynı yıl İngiliz Komedi Ödülleri'nde en iyi BBC komedi dizisi seçildi. En yüksek izlenmeye, sekiz milyonu aşkın izleyiciyle 1999'daki sekizinci seride ulaştı. 2009'da Dave kanalındaki üç bölümlük dönüş, kanal için rekor izlenme getirdi; ardından 2012, 2016 ve 2017'de üç yeni seri ve 2020'de uzun metrajlı özel bölüm The Promised Land geldi.

Dizi parodiyi de ustalıkla kullandı: “Polymorph” bölümü Yaratık'ın ünlü anlarına, “Camille” Kazablanka'ya, “Meltdown” ise Westworld'e göz kırpıyor. Zaman yolculuğu paradoksları, özgür irade ile kader tartışması ve sanal gerçeklikte mutluluk arayışı da bölümlerin sık işlediği temalar arasında. Bir ABD uyarlaması için iki pilot bölüm çekildi ama yayınlanmadı; dizi dört roman ve bir dergiyle de genişledi.

Bilim ne diyor?

Dizinin adı, evrenin en yaygın yıldızlarına bir gönderme gibi okunabilir. Kırmızı cüceler, ana kol yıldızlarının en küçüğü, en soğuğu ve en sönüğü; Samanyolu'nda, en azından Güneş'in yakın çevresinde, açık ara en yaygın yıldız türü. Bazı tahminlere göre galaksimizdeki yıldızların dörtte üçü kırmızı cüce. Güneş'e en yakın yıldız Proxima Centauri de bir kırmızı cüce; ama hiçbiri çıplak gözle görülemiyor.

Lister'ın üç milyon yıl dondurularak bekletilmesi ise bugünün teknolojisinin çok ötesinde. Gerçek uzay uçuşunda insanlar uyanık kalıyor ve dar alanlarda yaşamayı öğreniyor: 1966'daki Gemini 12 görevinde iki astronot yaklaşık dört gün boyunca dar bir kabinde birlikte kaldı. Bir kedinin üç milyon yılda konuşan, giyinen insansı bir türe evrilmesi de biyolojik açıdan bir şaka; evrim bu tür köklü değişiklikleri çok daha uzun zaman ölçeklerinde ve bu kadar öngörülebilir olmayan yollarla üretir. Yaratıcılar baştan dizide uzaylı olmayacağına karar verdi; karşılaşılan bütün yaşam biçimleri ya Dünya canlılarının evrimleşmiş hâlleri ya da insan yapımı.

Etkisi

“Smeg” gibi uydurma küfürleri ve kendine has sözlüğüyle Red Dwarf, İngiliz popüler kültürüne kalıcı izler bıraktı. 2007'de Radio Times okurları onu “tüm zamanların en iyi bilimkurgu dizisi” seçti; Empire dergisi 2019'da tüm zamanların en iyi 100 dizisi listesinde 80. sıraya yerleştirdi. Kanadalı-Alman dizisi Lexx'in ekibinin önemli bir kısmının da Red Dwarf hayranı olduğu biliniyor. Rob Grant, Andrew Marshall ile yazdığı ön hikâye romanı Red Dwarf: Titan'ın duyurulmasından kısa süre sonra hayatını kaybetti; kitap 16 Temmuz 2026'da yayımlandı. Dizinin 30 yılını anlatan, David Tennant'ın seslendirdiği üç bölümlük belgesel The First Three Million Years ise 2020'de Dave'de yayınlandı.

Kısaca

• Yıl: 1988–1999 (BBC Two), 2009–2020 (Dave)
• Yaratıcılar: Rob Grant, Doug Naylor
• Süre: 12 seri ve bir uzun özel bölüm, toplam 74 bölüm
• Oyuncular: Craig Charles, Chris Barrie, Danny John-Jules, Robert Llewellyn
• Ödül: 1994 Uluslararası Emmy