Londra büyüklüğündeki buzdağı A-81 Güney Georgia'ya dayandı: Terra uydusu izledi

Yaklaşık 1.550 kilometrekarelik buzdağı A-81, Güney Atlantik'teki Güney Georgia adasına ulaştı. NASA'nın Dünya Gözlemevi'nin 27 Ekim'de yayımladığı görüntü, Terra uydusundaki MODIS (Orta Çözünürlüklü Görüntüleme Spektroradyometresi) aracıyla 20 Ekim'de çekildi. NASA'nın aktardığına göre Avustralya Meteoroloji Bürosu'ndan Jan Lieser ve Maryland Üniversitesi'nden emekli buzul bilimci Christopher Shuman, buzdağının ilerleyişinin belirgin biçimde yavaşladığını ve adanın su altındaki şelfinin kenarına sürtünerek ilerler göründüğünü belirtti.

A-81 şu anda doğduğu yerin yaklaşık 2.300 kilometre kuzey-kuzeybatısında bulunuyor. Buzdağının burada karaya oturup oturmayacağı, adanın çevresinden dolaşıp yoluna devam edip etmeyeceği ya da parçalanıp parçalanmayacağı önümüzdeki haftalarda uydu görüntülerinden izlenecek.

Brunt Buz Sahanlığı'ndan kopan dev

A-81, Ocak 2023'te Antarktika'nın Weddell Denizi kıyısındaki Brunt Buz Sahanlığı'ndan koptu. İngiliz Antarktika Araştırmaları Kurumu'na (BAS) göre buzdağı, Chasm-1 adı verilen çatlağın yaklaşık 150 metre kalınlığındaki sahanlığı boydan boya kesmesiyle ayrıldı ve büyüklüğü neredeyse Büyük Londra kadardı. NASA'ya göre Chasm-1 yaklaşık 35 yıl boyunca durağan kaldıktan sonra 2012 civarında yeniden açılmaya başlamıştı. BAS, çatlağın genişlediğini görünce 2017'de Halley Araştırma İstasyonu'nun modüllerini çatlağın 23 kilometre iç kesimine taşımıştı; istasyonun bulunduğu bölge kopmadan etkilenmedi.

Brunt Buz Sahanlığı son yıllarda birkaç büyük buzdağı üretti. NASA'nın aktardığına göre 2021'de Kuzey Yarığı'ndan kopan A-74 zamanla dağıldı. 2024'te Halloween Çatlağı'ndan ayrılan A-83 ise hâlâ bütün halde ve A-81'in arkasından kuzeye doğru ilerliyor.

Üç yıl Weddell Denizi'nde, ardından kuzeye

Kopmasının ardından A-81, üç yılı aşkın bir süre Weddell Denizi'nde saat yönünde dönen Weddell Döngüsü adlı akıntı sisteminin içinde dolaştı. Mayıs 2026'da Antarktika Yarımadası'nın ucuna ulaştı, buradan Scotia Denizi'ne çıkıp kuzeye sürüklendi ve ekim sonunda Güney Georgia açıklarına vardı. Bu güzergâh, Antarktika'dan kopan büyük buzdağlarının sıkça izlediği, buzdağı koridoru olarak da anılan bir yol.

Uyduların bu süreçteki rolü belirleyici. Okyanusun ortasında yüzlerce kilometre boyunca sürüklenen buzdağlarının konumu, alanı ve parçalanma belirtileri ancak düzenli uydu görüntüleriyle takip edilebiliyor. MODIS gibi geniş alanı her gün tarayan araçlar, buzdağının hareketini neredeyse günlük olarak izlemeye olanak tanıyor.

Güney Georgia neden önemli?

Birleşik Krallık'a bağlı bir denizaşırı toprak olan Güney Georgia, foklar ve penguenlerle zengin bir yaban hayatına ev sahipliği yapıyor; adada bilimsel araştırma istasyonu da bulunuyor. Adanın sığ kıta şelfi, daha önce de buzdağlarını yavaşlatmış, hatta durdurmuştu.

En yakın örnek A-23A. NASA'ya göre 1986'da Filchner Buz Sahanlığı'ndan kopan ve o sırada yaklaşık 3.460 kilometrekarelik alanıyla dünyanın en büyük buzdağı olan A-23A, Şubat 2025'in sonunda Güney Georgia açıklarında şelfe oturmuş, ardından parçalanmıştı. NASA okyanus bilimcisi Josh Willis o dönemde asıl sorunun, güçlü akıntının buzdağını erirken ve dağılırken orada mı tutacağı yoksa önceki buzdağları gibi adanın güneyinden mi dolandıracağı olduğunu söylemişti. NASA'nın aktardığına göre daha önce adanın yakınında yaklaşık üç ay kalan A-68A ise çevreye 152 milyar ton tatlı su bırakmıştı; bu ölçekte bir tatlı su girişinin yerel ekosistemi ve besin dengesini etkileyebileceği belirtiliyor.

Sırada ne var?

A-81'in şelfe tam olarak oturup oturmadığı henüz net değil. Buzdağı şelfte takılırsa A-23A'da olduğu gibi yerinde erimeye ve kenarlarından parçalar koparmaya başlayabilir; akıntı onu adanın çevresinden dolandırırsa daha sıcak sulara ilerleyip hızla dağılması beklenir. Arkasından gelen A-83'in de benzer bir yol izleyip izlemeyeceği, Brunt Buz Sahanlığı'nın son on yıldaki hareketliliğinin okyanustaki izini sürmek açısından yakından takip ediliyor.