Yıldızlara Doğru'daki Neptün yolculuğu ne kadar gerçekçi? Ay üssü ve Voyager 2 verileri

James Gray'in yönettiği ve Ethan Gross ile birlikte yazdığı Yıldızlara Doğru (Ad Astra), Eylül 2019'da vizyona girdi. Brad Pitt'in canlandırdığı astronot Roy McBride, Neptün'den gelen ve bütün Güneş Sistemi'nde elektrik sistemlerini vuran enerji dalgalanmalarının kaynağını bulmak için yola çıkıyor. Kaynak, yıllar önce dünya dışı zekâ aramak için Neptün'e gönderilen ve babasının yönettiği Lima Projesi olabilir. Gray, filmi çekerken "sinemadaki en gerçekçi uzay yolculuğu tasvirini" hedeflediğini söylemişti. Bu hedefe ne kadar yaklaştı?

Film ne gösteriyor?

Roy önce Ay'daki bir üsse gidiyor; Ay, filmde ticari uçuşların yapıldığı, sınır bölgelerinde korsanların dolaştığı bir yer. Oradan Mars'taki yeraltı üssüne, Mars'tan da 79 günlük bir yolculukla Neptün'e ulaşıyor. Neptün'de halkaların arasından geçiyor ve antimadde ile çalışan bir istasyonla karşılaşıyor.

Ay ve Mars sahneleri: büyük ölçüde doğru

Las Cumbres Gözlemevi'nden astronom Andy Howell'ın değerlendirmesine göre Ay'daki araç kovalamacası filmin en başarılı sahnelerinden. Ay'ın yerçekimi Dünya'nınkinin altıda biri olduğu için bir kratere uçan aracın havada kalma süresi gerçekçi. Barutun kendi oksijenini taşıması sayesinde silahların havasız ortamda ateşlenebilmesi de doğru; araçlar ise Apollo 15-17'nin Ay arabalarını andırıyor.

Gerçek dünyada Ay'da kalıcı bir üs henüz yok, ama hedef artık somut. NASA'nın Artemis programı kapsamındaki Artemis II görevi Nisan 2026'da dört astronotu Ay'ın çevresinden dolaştırdı ve 10 Nisan'da Pasifik Okyanusu'na indirdi. Ay yüzeyine insanlı iniş ve kalıcı varlık sonraki görevlere bırakıldı.

Filmde Mars'taki yeraltı suyu fikri de boşlukta değil: Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express aracının radar verileri 2018'de güney kutbundaki buzun yaklaşık bir buçuk kilometre altında tuzlu sıvı su işaretleri bildirdi. Ancak bu bulgunun yorumu tartışmalı ve Howell'ın hatırlattığı gibi böyle bir göl donma noktasına yakın, çok tuzlu ve zararlı perkloratlar içerebilecek bir ortam olurdu; filmdeki gibi içinde yüzmek pek mümkün görünmüyor.

79 günde Neptün: sorunun büyüğü

Mars ile Neptün arasındaki mesafe, gezegenlerin konumuna göre yaklaşık 4,3 ile 4,7 milyar kilometre arasında değişir. Bu yolu 79 günde almak, kendi hesabımıza göre ortalama saniyede 650 kilometre civarında bir hız demek. Karşılaştırma için: insan yapımı en hızlı nesne olan Parker Güneş Sondası, Aralık 2024'te Güneş'e en çok yaklaştığı anda saniyede yaklaşık 192 kilometreye ulaştı ve bu hızı tamamen Güneş'in çekimine düşerek elde etti. Gerçekte Neptün'e ulaşan tek araç olan Voyager 2, 1977'de fırlatıldı ve gezegenin yanından 25 Ağustos 1989'da, yaklaşık 12 yıl sonra geçti.

Howell'a göre Neptün'ün Ay-Mars mesafesinin 10 ila 60 katı uzakta olduğu düşünülürse, filmdeki geminin Ay'dan Mars'a 19 günde giden performansıyla Neptün yolculuğu 190 ila 1.140 gün sürmeliydi. Yani film, kendi içindeki hızlarla bile tutarlı değil. Filmdeki antimadde yakıtı ise Howell'ın deyişiyle en verimli makul itki kavramı; ama antimadde doğada neredeyse yok, üretilmesi gerekiyor ve madde-antimadde yok oluşu fisyondaki gibi bir zincirleme tepkime başlatmıyor. Yani Neptün'deki bir antimadde istasyonu bütün Güneş Sistemi'ni tehdit edemez.

Gerçek Neptün: Voyager 2'nin gördükleri

Neptün'e dair yakın plan bilgilerimizin neredeyse tamamı Voyager 2'nin tek geçişinden geliyor. NASA'ya göre Neptün Güneş'ten ortalama 30 astronomik birim, yani yaklaşık 4,5 milyar kilometre uzakta; Güneş ışığı oraya yaklaşık 4 saatte ulaşıyor. Voyager 2'nin çektiği görüntülerin Dünya'ya ulaşması da yaklaşık 4 saat sürdü.

• Rüzgâr: Neptün, Güneş Sistemi'nin en rüzgârlı gezegeni; rüzgârlar saatte 2.000 kilometreyi aşabiliyor.
• Soğuk: NASA verilerine göre atmosferde 1 bar basınç düzeyinde sıcaklık yaklaşık -201 °C. Atmosferin yaklaşık yüzde 80'i hidrojen, yüzde 19'u helyum, yüzde 1,5'i metan; mavimsi renk metandan geliyor.
• Büyük Karanlık Leke: Voyager 2, Dünya'yı içine alabilecek büyüklükte bir fırtına gördü. Hubble 1994'te baktığında leke kaybolmuştu; o tarihten beri yeni fırtınalar oluşup dağıldı.
• Triton: En büyük uydusunun yüzeyi yaklaşık -235 °C ile Voyager'ın ölçtüğü en soğuk doğal yüzey; buna rağmen 8 kilometre yüksekliğe malzeme fışkırtan gayzerler görüldü.
• Halkalar: Neptün'ün beş ana halkası ve dört belirgin halka yayı var. Voyager 2, altı yeni uydu ve dört halka keşfetti.

Filmde Roy, halkalardaki enkaz yüzünden doğru yörüngeye giremediğini söylüyor. Howell bunu yerinde bulmuyor: robotik araçlar, Neptün'ünkinden çok daha yoğun olan Satürn halkalarında güvenle yol aldı. Halka parçacıklarının yüksek göreli hızları düşünüldüğünde, metal bir panelin bir astronotu koruması da gerçekçi değil.

Güneş Sistemi'nin sınırı Neptün değil

Filmde Neptün, Güneş'in etkisinin bittiği sınırda gibi anlatılıyor. Gerçekte Güneş rüzgârının etki alanı olan heliosfer çok daha uzağa uzanıyor. Voyager 1 heliosferin sınırını 25 Ağustos 2012'de yaklaşık 121,6 astronomik birimde, Voyager 2 ise 5 Kasım 2018'de yaklaşık 119 astronomik birimde geçti. Yani heliosferin sınırı, Neptün'ün yaklaşık dört katı uzakta.

Nerede haklı, nerede değil?

• Haklı: Ay'daki düşük yerçekimi, havasız ortamda silahların çalışabilmesi, uzayın insana ne kadar düşman bir ortam olduğu hissi.
• Kısmen: Mars'ta yeraltı suyu fikri gerçek bir radar bulgusuna dayanıyor, ama filmdeki gibi yüzülebilecek bir göl değil.
• Yanlış: 79 günde Neptün, halkaların aşılamaz engel olması, Neptün'ün heliosferin sınırı sayılması ve antimaddenin zincirleme tepkimeyle Güneş Sistemi'ni tehdit etmesi.

Gray, 2020'deki bir söyleşisinde filmin bir tür "uzayda masal ya da mit" olduğunu, eleştirilerin İkarus efsanesine balmumu ve tüyler üzerinden itiraz etmeye benzediğini söyledi. Yıldızlara Doğru'yu bu gözle izlemek mümkün; ama gerçek Neptün, filmdekinden daha uzak, daha soğuk ve keşfedilmeyi hâlâ bekleyen bir dünya.