Cloverfield Yolu No: 10 (10 Cloverfield Lane)

Cloverfield Yolu No: 10, 2016'da vizyona giren ve neredeyse bütünüyle bir yeraltı sığınağında geçen bir gerilim filmi. Dan Trachtenberg'in ilk uzun metrajı olan yapım, kapalı bir mekânda üç kişinin birbirine duyduğu güvensizliği anlatırken dışarıda gerçekten ne olduğunu son ana kadar saklıyor. Filmi aynı adlı seriye bağlayan şey ise tam da bu sorunun cevabı: kapının ardındaki dünya, uzaydan gelen bir tehditle yüz yüze.

Konusu

Michelle, nişanlısıyla tartıştıktan sonra evi terk edip Louisiana'nın kırsal yollarında araba sürerken bir kazaya karışıyor. Gözlerini açtığında kendini bir sığınağın içinde, zincire bağlı buluyor. Sığınağın sahibi Howard, onu dışarıdaki bir saldırıdan kurtardığını, havanın zehirlendiğini ve yukarı çıkmanın ölüm demek olduğunu söylüyor. Sığınakta kalan üçüncü kişi Emmett de saldırının gerçek olduğunda ısrar ediyor.

Film, izleyiciyi Michelle'le aynı belirsizliğe hapsediyor. Howard bir kurtarıcı mı, yoksa tehlikeli bir gardiyan mı? Dışarıdaki felaket gerçek mi, yoksa bir adamın saplantısının ürünü mü? Sığınaktaki küçük ayrıntılar biriktikçe Michelle'in şüpheleri büyüyor ve hikâye, kaçış planı ile hayatta kalma içgüdüsü arasında gidip gelen bir sinir harbine dönüşüyor.

Uzaylı bağı: perdeyi kapatan sürpriz

Filmin büyük bölümü uzayla ilgisiz bir psikolojik gerilim gibi akıyor; bu da finali daha çarpıcı kılıyor. Son bölümde Michelle sığınağın dışına çıktığında, dünyanın gerçekten bir uzaylı istilasıyla karşı karşıya olduğunu görüyor. Gökyüzünde beliren yabancı bir araç, yeşil bir gaz, karanlığın içinde ilerleyen canlılar ve ufukta şimşeklerin aydınlattığı dev gemiler, birkaç dakika içinde filmin türünü değiştiriyor. Kapalı mekân gerilimi, bir anda istila filmine açılıyor.

Bu kurgu bilinçli bir tercih. Film, uzaylıları bir gösteri unsuru olarak değil, bütün hikâyenin üzerine çöken bir soru işareti olarak kullanıyor. İzleyici filmin büyük bölümü boyunca Howard'ın "dışarıda bir şey var" iddiasını tartıyor; cevabın evet olması, ama beklenen biçimde olmaması, filmin en çok konuşulan yanı oldu. Bazı eleştirmenler finali beklentiyi karşılamayan, doruğa ulaşmayan bir dönemeç olarak gördü, bazılarıysa türler arası bu sıçramayı filmin imzası saydı.

Yapım

Proje başlangıçta seriyle hiçbir ilgisi olmayan, düşük bütçeli bir senaryoydu. Josh Campbell ve Matt Stuecken'in yazdığı The Cellar adlı metin, 2012'de Paramount tarafından satın alındı ve J. J. Abrams'ın yapım şirketi Bad Robot'a geliştirilmek üzere verildi. Gizliliği korumak için projeye Valencia kod adı konuldu. Senaryoyu Damien Chazelle de elden geçirdi; Chazelle başlangıçta filmi yönetecekti, ama Whiplash için finansman bulunca projeden ayrıldı ve yönetmenlik 2014'te Dan Trachtenberg'e geçti.

Çekimler 20 Ekim-15 Aralık 2014 arasında New Orleans'ta yapıldı. Başrollerde Mary Elizabeth Winstead (Michelle), John Goodman (Howard) ve John Gallagher Jr. (Emmett) var; müzikleri Bear McCreary besteledi. Yapım sürecinde ekip, hikâyenin Cloverfield ile tematik benzerliklerini fark etti ve filmi serinin "ruhani devamı" olarak konumlandırmaya karar verdi. Abrams, filme bilerek "Cloverfield 2" adı verilmediğini, ilk filmin karakterlerinin ve canavarının burada görünmediğini söyledi; filmi özgün yapımın "kan bağı olan bir akrabası" diye tanımladı.

Gizemli pazarlama

Seriyi bir arada tutan unsurlardan biri de pazarlama tarzı. Filmin adı, vizyondan yalnızca iki ay kadar önce, 15 Ocak 2016'da bir başka filmin önünde gösterilen fragmanla duyuruldu. Ardından ilk filmdekine benzer bir viral kampanya ve alternatif gerçeklik oyunu unsurlarıyla Howard'ın geçmişine dair ipuçları yayıldı. Film 11 Mart 2016'da ABD'de vizyona girdi; 15 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya genelinde yaklaşık 110,2 milyon dolar hasılat yaptı.

Serideki yeri

Cloverfield Yolu No: 10, Abrams'ın yapımcılığını üstlendiği antoloji yapısındaki üçlemenin ikinci filmi. Her film kendi başına izlenebiliyor; ortak evren ise küçük göndermeler ve pazarlama malzemesiyle kuruluyor. Seriyi 2018'de Netflix'te yayımlanan The Cloverfield Paradox izledi. O filmde Donal Logue'un canlandırdığı komplo kuramcısının soyadının Stambler olması, yani Howard'la aynı soyadını taşıması, iki film arasındaki bağlardan biri olarak öne çıkıyor.

Bilimsel karne

Film bir bilimkurgudan çok gerilim filmi olduğu için uzaylıların teknolojisini ya da kökenini açıklamaya hiç girişmiyor; bu açıdan değerlendirilecek iddiası az. Yine de birkaç noktaya değinmek mümkün. Gerçek dünyada bugüne kadar Dünya dışı yaşama ait doğrulanmış bir kanıt yok; NASA'nın yaşam arayışı mikrobik izler ve gezegen atmosferlerindeki kimyasal işaretler üzerinde yoğunlaşıyor. Gökyüzünde aniden beliren ışıklar ise çoğunlukla çok daha sıradan bir şeye işaret ediyor: atmosfere giren göktaşları ya da yörüngesi biten uydular ve kargo araçları. Ömrünü dolduran kargo araçları denetimli biçimde atmosfere sokularak yakılıyor; yukarıdaki gibi fotoğraflar bu anları gösteriyor.

Filmin asıl başarısı bilimsel ayrıntıda değil, belirsizlik duygusunda. Dışarıdaki havanın solunabilir olup olmadığını test edecek bir aracın yokluğu, Michelle'in kendi elleriyle koruyucu giysi yapmaya çalışması ve bilginin tek bir kaynaktan, güvenilmez bir anlatıcıdan gelmesi, gerçek bir felakette insanların yaşayabileceği bilgi boşluğunu iyi yansıtıyor.

Etkisi

Film eleştirmenlerden büyük ölçüde olumlu not aldı. Satürn Ödülleri'nde en iyi gerilim filmi, Winstead'e en iyi kadın oyuncu ve Goodman'a en iyi yardımcı erkek oyuncu ödülleri verildi; Trachtenberg de ilk filmiyle Amerikan Yönetmenler Birliği'nin ilk film ödülüne aday gösterildi. Goodman'ın tekinsiz Howard yorumu, filmin en çok hatırlanan yanlarından biri oldu. Yapım ayrıca, seriyi birbirine sıkı sıkıya bağlı devam filmleri yerine aynı evrende geçen bağımsız hikâyeler toplamı olarak düşünme fikrini somutlaştırdı.

Kısaca

• Yönetmen: Dan Trachtenberg (ilk uzun metrajı)
• Oyuncular: Mary Elizabeth Winstead, John Goodman, John Gallagher Jr.
• Vizyon: 11 Mart 2016 (ABD); 104 dakika
• Seri: Cloverfield antolojisinin ikinci filmi
• Uzay bağı: Final bölümünde ortaya çıkan uzaylı istilası
• Köken: Seriden bağımsız yazılan The Cellar senaryosu