Ye Wenjie kimdir? Üç Cisim Problemi'ni başlatan astrofizikçi

Ye Wenjie kimdir? Ye Wenjie, Çinli yazar Liu Cixin'in Üç Cisim Problemi romanında insanlıkla bir uzaylı uygarlığı arasındaki ilk teması kuran kurgusal astrofizikçidir. Kültür Devrimi'nde babasını kaybeden, siyasi olarak dışlanan ve sonunda gizli bir askerî radyo tesisinde çalışmaya gönderilen genç bir bilim insanı olarak tanışırız onunla. Orada verdiği tek bir karar, hem romanın hem de bütün üçlemenin olaylarını başlatır. Ye Wenjie'yi bilimkurgunun en tartışılan karakterlerinden biri yapan şey, kötü ya da iyi diye kolayca etiketlenememesidir: yaşadığı acıların insanlığa bakışını nasıl değiştirdiği, hikâyenin ahlaki merkezini oluşturur.

Hangi eserlerde geçer?

Ye Wenjie ilk kez Liu Cixin'in Dünya'nın Geçmişinin Anısı (Remembrance of Earth's Past) adıyla bilinen üçlemesinin ilk kitabında görünür. Üç Cisim Problemi önce 2006'da Çin'in köklü bilimkurgu dergisi Science Fiction World'de tefrika edildi, 2008'de kitap olarak basıldı. Ken Liu'nun İngilizce çevirisi 2014'te Tor Books tarafından yayımlandı. Karakter, 2008'de çıkan ikinci kitap Karanlık Orman'da da kısa ama belirleyici bir rolle yer alır. Serinin bütün kitaplarını sırasıyla görmek isteyenler için Üç Cisim serisi okuma sırası sayfamıza bakabilir.

Roman iki kez ekrana uyarlandı. Çin'de CCTV'de 15 Ocak 2023'te başlayan 30 bölümlük Three-Body dizisi kitaba sadık bir uyarlama olarak hazırlandı. Netflix'in 21 Mart 2024'te yayımlanan 3 Cisim Problemi dizisi ise Game of Thrones'un yapımcıları David Benioff ve D. B. Weiss ile Alexander Woo'nun elinden çıktı; hikâyenin günümüzde geçen kısmını büyük ölçüde İngiltere'ye taşıdı, ama Ye Wenjie'nin Çin'de geçen geçmişini korudu.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Roman, Kültür Devrimi'nin ilk günlerinde açılır. Ye Wenjie, Tsinghua Üniversitesi'nde fizikçi olan babası Ye Zhetai'nin halkın önünde düzenlenen bir "eleştiri oturumunda" dövülerek öldürülmesine tanık olur. Bu olaydan sonra siyasi açıdan şüpheli sayılır, hayatı alt üst olur. Bir süre sonra, dünya dışı yaşamı aramak ve onunla iletişim kurmak için kurulmuş gizli bir askerî proje olan Kızıl Kıyı (Red Coast) üssüne gönderilir. Üssün baş mühendisi Yang Weining'dir; Ye Wenjie daha sonra onunla evlenir ve Yang Dong adında bir kızı olur.

Kızıl Kıyı'da Ye Wenjie, radyo yayınlarını Güneş'i bir yükselteç gibi kullanarak güçlendirmenin yolunu bulur ve bu yöntemle uzaya gizlice bir mesaj gönderir. Sekiz yıl sonra bir yanıt gelir: Trisolaris adlı bir dünyadan gelen mesaj, onu bir daha yayın yapmaması konusunda uyarır, çünkü yanıt verirse Dünya'nın yeri öğrenilecek ve gezegen istila edilecektir. İnsanlığın kendi sorunlarını çözemeyeceğine inanmış olan Ye Wenjie ise tam tersini yapar ve Trisolarisli'leri Dünya'ya davet eder.

Yıllar sonra, çevreci bir petrol mirasçısı olan Mike Evans'la tanışır. Evans'ın kurup finanse ettiği gizli Dünya-Trisolaris Örgütü'nün (ETO) ruhani lideri Ye Wenjie olur. Romanın günümüzde geçen kısmında nanoteknoloji uzmanı Wang Miao ile dedektif Shi Qiang'ın, önde gelen bilim insanlarının intiharlarını ve Three Body adlı gizemli bir sanal gerçeklik oyununu araştırması, okuru adım adım onun geçmişine götürür. İkinci kitap Karanlık Orman'da ise Ye Wenjie, kahramanlardan Luo Ji'yi evrendeki uygarlıkların birbirine nasıl davranacağı üzerine düşünmeye yönlendirir; Luo Ji'nin ileride geliştireceği "karanlık orman" fikrinin tohumu bu konuşmalarda atılır.

Canlandıranlar

• Three-Body (2023, Çin): Karakterin gençliğini Wang Ziwen, ileri yaşlarını Chen Jin canlandırdı. Dizinin yönetmenleri Yang Lei ve Vincent Yang'dır.
• 3 Cisim Problemi (2024, Netflix): Genç Ye Wenjie'yi Zine Tseng, günümüzdeki Ye Wenjie'yi Rosalind Chao oynadı. Zine Tseng bu rolle Haziran 2024'te ilk kez düzenlenen Gotham Televizyon Ödülleri'nde drama dizisinde en iyi performans ödülünü kazandı.

Netflix uyarlamasında Ye Wenjie'nin, Oxford'da fizikçi olan Vera Ye adında bir kızı vardır ve hikâyenin günümüz ayağı bu karakter üzerinden açılır. Diziyi Netflix Mayıs 2024'te ikinci ve üçüncü sezonlar için yeniledi.

Karakterin arkasındaki bilim

Ye Wenjie'nin hikâyesi gerçek bilimin birkaç tartışmalı sorusuna dokunur.

Güneş bir yükselteç olabilir mi? Romandaki yöntem kurgudur, ama Güneş'i iletişim ya da gözlem için büyük bir "mercek" olarak kullanma fikri bilim dünyasında gerçekten konuşulur. Genel göreliliğe göre Güneş'in kütleçekimi yakınından geçen ışığı ve radyo dalgalarını büker. Bu bükülmenin odaklandığı nokta Güneş'ten en az yaklaşık 542 astronomik birim (Dünya-Güneş uzaklığının 542 katı) ötededir. Von R. Eshleman bu "Güneş kütleçekim merceğini" kullanma fikrini 1979'da önerdi; 1993'te Avrupa Uzay Ajansı'na FOCAL adlı bir uzay aracı tasarısı sunuldu. Bu tür bir merceğin yıldızlar arası iletişimde ya da başka yıldızların gezegenlerini ayrıntılı görüntülemede kullanılabileceği düşünülüyor. Ancak bunun için aracın o uzak noktaya gitmesi gerekir; Ye Wenjie'nin Dünya'daki bir antenden yaptığı gibi bir şey değildir.

Gerçek dünyada uzaya mesaj gönderildi mi? Evet. En ünlü örnek, 16 Kasım 1974'te Porto Riko'daki Arecibo radyo teleskobundan Herkül takımyıldızındaki M13 küresel kümesine gönderilen Arecibo mesajıdır. Frank Drake'in yönettiği ve Carl Sagan'ın da katkı verdiği ekibin hazırladığı 1.679 bitlik mesaj, DNA'yı, insan biçimini ve Güneş Sistemi'ni anlatıyordu. Mesaj ciddi bir konuşma girişiminden çok bir teknoloji gösterisiydi; M13 yaklaşık 25.000 ışık yılı uzakta olduğu için herhangi bir yanıtın gelmesi en az 50.000 yıl sürer. Böyle mesajlar göndermenin akıllıca olup olmadığı bugün de tartışılıyor; bu tartışmanın kurgudaki en çarpıcı karşılığı, Ye Wenjie'nin hikâyesidir. Konunun gerçek kuralları için Mesaj filmindeki gibi uzaydan sinyal alınsa ne olur? yazımıza bakabilirsiniz.

Trisolaris nerede? Romanda Trisolaris, Alfa Centauri'nin üç yıldızlı sisteminde döner. Gerçek Alfa Centauri sistemi bize yaklaşık 4,3 ışık yılı uzaktadır; bu nedenle bir sinyalin gidip yanıtının dönmesi sekiz yılı biraz aşar, bu da romandaki sekiz yıllık bekleyişle aşağı yukarı uyumludur. Ama gerçek sistem, romandaki kaotik dünyadan çok daha düzenlidir: Alfa Centauri A ve B yaklaşık 80 yılda bir birbirinin çevresinde dolanan kararlı bir çift oluşturur, Proxima Centauri ise çifte yaklaşık 13.000 astronomik birim uzaktan, yüz binlerce yıl süren bir yörüngeyle eşlik eder. Bu farkın ayrıntısı Üç cisim problemi gerçekten çözümsüz mü? yazımızda.

Neden kimse sesini duyurmuyor? Ye Wenjie'nin Luo Ji'ye ilham verdiği düşünce, gerçek bilimdeki Fermi paradoksuna verilen karamsar yanıtlardan birine dönüştü: yerini belli eden uygarlığın başka bir uygarlık tarafından yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı fikri. Bu düşünce bugün karanlık orman hipotezi adıyla romanın dışında da tartışılıyor.

Kültürdeki etkisi

Üç Cisim Problemi, 2015'te Hugo En İyi Roman Ödülü'nü kazanan, Asyalı bir yazarın ilk romanı oldu. Kitabın uluslararası ününde Ye Wenjie'nin hikâyesi önemli bir yer tutar, çünkü roman Batılı okura Kültür Devrimi'nin kişisel bedelini bir bilimkurgu çerçevesinde anlatır. İlginç bir ayrıntı, bu sahnelerin kitaptaki yeridir: Çince ilk baskıda yayıncı, sansür kaygılarıyla Kültür Devrimi bölümünü kitabın ortasına aldı. İngilizce çeviri sırasında Ken Liu bu bölümün başa konmasını önerdiğinde Liu Cixin, aslında romanı en baştan böyle kurguladığını söyledi. Böylece İngilizce okur, hikâyeye Ye Wenjie'nin gözünden başlar.

Karakter, iki televizyon uyarlamasıyla birlikte daha geniş bir izleyiciye ulaştı. Okurlar ve izleyiciler arasında Ye Wenjie hakkındaki temel tartışma hep aynı soru etrafında döner: Kişisel acı, bütün bir türün geleceği hakkında karar vermeyi haklı çıkarabilir mi? Liu Cixin bu soruya romanda kesin bir yanıt vermez; Ye Wenjie'yi ne aklar ne de basit bir kötüye dönüştürür. Karakterin kalıcılığı da büyük ölçüde bu belirsizlikten gelir.