Kral'ın Sefe hikâyesi

- Veri kaynağı
- NASA, IAU kayıtları
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
1784 Goodricke Delta Cephei'nin değiştiğini… 1848 Hind Mu Cephei'nin değiştiğini saptar 1908 Leavitt dönem-parlaklık ilişkisini bulur 1912 Leavitt ilişkiyi yayımlar 2002 Hubble Delta Cephei'nin uzaklığını ölçer
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, Sefe değişenlerinin keşfini 1784'ten 2002'ye uzanan beş duraklık bir zaman çizelgesinde gösteriyor.
- 1784: Goodricke, Delta Cephei'nin değiştiğini fark ediyor.
- 1848: Hind, Mu Cephei'nin değiştiğini saptıyor.
- 1908: Leavitt, dönem-parlaklık ilişkisini buluyor.
- 1912: Leavitt ilişkiyi yayımlıyor.
- 2002: Hubble, Delta Cephei'nin uzaklığını ölçüyor.
Çizelgede zaman akışı düzensizdir. İlk iki gözlem arasında 64 yıl, Hind'den Leavitt'in buluşuna kadar 60 yıl geçer; yani önce değişen yıldızlar tek tek fark edilir. Leavitt'in buluşu ile yayımı arasındaki fark ise yalnızca dört yıldır. Yayımdan Hubble'ın uzaklık ölçümüne kadar geçen süre 90 yıldır. Baştan sona bakıldığında bütün hikâye 218 yıla yayılıyor: gözlemle başlayan merak, bir ilişkinin bulunmasına ve en sonunda bu ilişkiyle bir yıldızın uzaklığının ölçülmesine ulaşıyor.
Veriler NASA'ya ve IAU kayıtlarına dayanıyor. Konunun ayrıntıları için Kral takımyıldızı yazısına bakabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Çizelgenin ilk kaydı Kral takımyıldızındaki Delta Cephei'ye aittir. Goodricke, 1784'ün Ekim ayındaki gözlemlerinde yıldızın parlaklığının düzenli değiştiğini gördü: yaklaşık 5,37 günlük bir dönemle 3,5 kadirden 4,4 kadire iniyor, sonra yeniden yükseliyor. Yıldız bu sırada şişip küçülür; yarıçapı yaklaşık 41 ile 45 Güneş yarıçapı arasında gidip gelir. Bu tür yıldızlara Sefe değişeni denmesinin nedeni, adın doğrudan Delta Cephei'den gelmesidir.
Sefelerin asıl değeri, dönemle gerçek parlaklık arasındaki ilişkidedir. Leavitt bu ilişkiyi Harvard Kolejı Gözlemevi'nde Magellan Bulutları'ndaki binlerce değişen yıldızı inceleyerek buldu. Dönemi ölçen gökbilimci gerçek parlaklığı da bilir; bunu gökteki görünür parlaklıkla karşılaştırıp uzaklığı hesaplar. Sefeler bu yüzden "standart mum" sayılır. Delta Cephei, ilişkinin kalibrasyonunda en önemli örneklerden biridir. 2002'de Hubble Uzay Teleskobu'yla yapılan ölçüm yaklaşık 890 ışık yılı verdi (hata payı yüzde 4); Hipparcos verilerinin yeniden çözümlemesi ise yaklaşık 800 ışık yılı buldu.
Konunun tamamı için Kral takımyıldızı sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
Sefe değişeni nedir?
Parlaklığı düzenli bir dönemle değişen yıldızdır; adını Delta Cephei'den alır. Bu yıldızın dönemi yaklaşık 5,37 gündür.
Leavitt'in bulduğu ilişki neden önemlidir?
Bir Sefe'nin dönemi ölçülünce gerçek parlaklığı bilinir. Görünür parlaklıkla karşılaştırılınca da uzaklığı hesaplanır.
Delta Cephei'nin uzaklığı için tek bir değer var mı?
Hayır. Hubble ölçümü yaklaşık 890, Hipparcos verilerinin yeniden çözümlemesi yaklaşık 800 ışık yılı verdi.












