21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Kral'ın Sefe hikâyesi

Kral'ın Sefe hikâyesi
Veri kaynağı
NASA, IAU kayıtları
İnfografiğin yer aldığı yazı
Yazıyı oku →
İnfografikteki veriler
Verileri göster
1784Goodricke Delta Cephei'nin değiştiğini…
1848Hind Mu Cephei'nin değiştiğini saptar
1908Leavitt dönem-parlaklık ilişkisini bulur
1912Leavitt ilişkiyi yayımlar
2002Hubble Delta Cephei'nin uzaklığını ölçer

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Sefe değişenlerinin keşfini 1784'ten 2002'ye uzanan beş duraklık bir zaman çizelgesinde gösteriyor.

  • 1784: Goodricke, Delta Cephei'nin değiştiğini fark ediyor.
  • 1848: Hind, Mu Cephei'nin değiştiğini saptıyor.
  • 1908: Leavitt, dönem-parlaklık ilişkisini buluyor.
  • 1912: Leavitt ilişkiyi yayımlıyor.
  • 2002: Hubble, Delta Cephei'nin uzaklığını ölçüyor.

Çizelgede zaman akışı düzensizdir. İlk iki gözlem arasında 64 yıl, Hind'den Leavitt'in buluşuna kadar 60 yıl geçer; yani önce değişen yıldızlar tek tek fark edilir. Leavitt'in buluşu ile yayımı arasındaki fark ise yalnızca dört yıldır. Yayımdan Hubble'ın uzaklık ölçümüne kadar geçen süre 90 yıldır. Baştan sona bakıldığında bütün hikâye 218 yıla yayılıyor: gözlemle başlayan merak, bir ilişkinin bulunmasına ve en sonunda bu ilişkiyle bir yıldızın uzaklığının ölçülmesine ulaşıyor.

Veriler NASA'ya ve IAU kayıtlarına dayanıyor. Konunun ayrıntıları için Kral takımyıldızı yazısına bakabilirsiniz.

Bu verilerin arka planı

Çizelgenin ilk kaydı Kral takımyıldızındaki Delta Cephei'ye aittir. Goodricke, 1784'ün Ekim ayındaki gözlemlerinde yıldızın parlaklığının düzenli değiştiğini gördü: yaklaşık 5,37 günlük bir dönemle 3,5 kadirden 4,4 kadire iniyor, sonra yeniden yükseliyor. Yıldız bu sırada şişip küçülür; yarıçapı yaklaşık 41 ile 45 Güneş yarıçapı arasında gidip gelir. Bu tür yıldızlara Sefe değişeni denmesinin nedeni, adın doğrudan Delta Cephei'den gelmesidir.

Sefelerin asıl değeri, dönemle gerçek parlaklık arasındaki ilişkidedir. Leavitt bu ilişkiyi Harvard Kolejı Gözlemevi'nde Magellan Bulutları'ndaki binlerce değişen yıldızı inceleyerek buldu. Dönemi ölçen gökbilimci gerçek parlaklığı da bilir; bunu gökteki görünür parlaklıkla karşılaştırıp uzaklığı hesaplar. Sefeler bu yüzden "standart mum" sayılır. Delta Cephei, ilişkinin kalibrasyonunda en önemli örneklerden biridir. 2002'de Hubble Uzay Teleskobu'yla yapılan ölçüm yaklaşık 890 ışık yılı verdi (hata payı yüzde 4); Hipparcos verilerinin yeniden çözümlemesi ise yaklaşık 800 ışık yılı buldu.

Konunun tamamı için Kral takımyıldızı sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Sefe değişeni nedir?

Parlaklığı düzenli bir dönemle değişen yıldızdır; adını Delta Cephei'den alır. Bu yıldızın dönemi yaklaşık 5,37 gündür.

Leavitt'in bulduğu ilişki neden önemlidir?

Bir Sefe'nin dönemi ölçülünce gerçek parlaklığı bilinir. Görünür parlaklıkla karşılaştırılınca da uzaklığı hesaplanır.

Delta Cephei'nin uzaklığı için tek bir değer var mı?

Hayır. Hubble ölçümü yaklaşık 890, Hipparcos verilerinin yeniden çözümlemesi yaklaşık 800 ışık yılı verdi.

Sıradaki fırlatmalarTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar