ESCAPADE ikizleri Dünya'dan fırladı: iki motorlu geçiş de başarıyla tamamlandı

NASA'nın iki ESCAPADE uzay aracı, Dünya'nın yerçekimini motor ateşlemesiyle birleştiren "motorlu Dünya geçişini" tamamladı ve Mars yoluna girdi. NASA'nın 9 Kasım'da yayımladığı açıklamaya göre birinci araç 7 Kasım Cumartesi, ikincisi 9 Kasım Pazartesi günü Dünya'ya en yakın noktasından geçerken yaklaşık dokuz dakikalık "Mars'a fırlatma yanışını" gerçekleştirdi. İkiz araçlar şimdi Eylül 2027'de Kızıl Gezegen'e varacak şekilde ilerliyor.

NASA Genel Merkezi Heliyofizik Bölümü'nün görevli uçuş direktör yardımcısı Asal Naseri, "NASA'nın bir uzay aracını Mars'a yöneltmek için motorlu Dünya geçişini ilk kez kullanması bu. Üstelik bu manevrayı iki günde iki kez kusursuz biçimde yaptık" dedi.

Motorlu Dünya geçişi nedir?

Bir uzay aracı gezegenin yakınından hızla geçerken o gezegenin yerçekiminden hız kazanabilir; buna yerçekimi yardımı ya da "sapan etkisi" denir. ESCAPADE'de buna bir adım daha eklendi: araçlar Dünya'ya en çok yaklaştıkları anda, yani en hızlı oldukları noktada motorlarını da ateşledi. NASA'nın açıklamasında bu yanış, aracı Mars yoluna "adayan" ateşleme olarak tanımlanıyor. Birinci araç yanışı ve en yakın geçişi 7 Kasım'da, Doğu Amerika saatiyle sabah 5 sularında (Türkiye saatiyle yaklaşık 13.00) tamamladı; o sırada yüzeyin yaklaşık 1.000 mil (yaklaşık 1.600 kilometre) üzerindeydi. İkinci araç aynı işi 9 Kasım'da sabah 6 sularında (Türkiye saatiyle yaklaşık 14.00), yaklaşık 650 mil (yaklaşık 1.050 kilometre) yükseklikte yaptı.

Bu yöntemin neden seçildiğini görev tasarımcısı Jeff Parker (Advanced Space) şöyle anlattı: Böylece neredeyse istenen zamanda fırlatma yapılabiliyor, sonra Dünya'nın yerçekimiyle Mars'a ivme kazanılıyor; gezegenlerin hizalandığı iki yılda bir pencereyi beklemek gerekmiyor.

Bir yıl süren bekleme yörüngesi

ESCAPADE'in iki aracı 13 Kasım 2025'te Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü'nden fırlatıldı. O sırada Dünya ile Mars Güneş'in iki karşı yanındaydı. Araçlar bu yüzden doğrudan Mars'a gitmek yerine "bekleme" ya da "Dünya'ya yakın" yörüngesine girdi. NASA'ya göre bu, ilk kez denenen, Dünya'dan yaklaşık bir milyon mil uzaktaki ve Güneş'e göre Dünya'nın arkasında kalan L2 Lagrange noktasının çevresinde fasulye biçimli bir rotaydı. Gezegenler uygun hizaya gelince araçlar Dünya'ya döndü ve geçişi yaptı.

Bekleme döneminde de bilim yapıldı. NASA, araçların Dünya'nın manyetik kuyruğundan, yani manyetik alanın Güneş rüzgârıyla Güneş'in tersi yönüne uzatılmış bölümünden birkaç kez geçerek bazı bilimsel gözlemler aldığını belirtiyor. On aylık Mars yolculuğunda da araçlar Dünya ile Mars arasındaki Güneş rüzgârının dinamiklerini inceleyebilecek.

Mars'ta iki araç, iki ayrı bakış

Yanışlar tamamlandı ama yolculuk bitmedi. NASA, araçların yolda rotalarını ince ayarlamak için bir dizi yörünge düzeltme manevrası yapacağını söylüyor. Mars yörüngesine giriş yanışları 7 ve 9 Eylül 2027 için planlanıyor. Her araç yavaşlamak için motorunu yaklaşık 11 dakika ateşleyecek.

Ardından araçların ilk bilim dizilişine yerleşmesi birkaç ay sürecek. Bu dizilişte biri ötekinin ardından aynı yörüngede dönerek gezegenin ortamının zamana ve konuma göre nasıl değiştiğine bakacak. Bilim işlemlerinin Haziran 2028'de başlaması bekleniyor. Altı ay sonra araçlar farklı yörüngelere geçecek: biri Mars'tan daha uzaklaşıp gelen Güneş rüzgârını gözlemleyecek, öteki gezegene yakın kalıp Mars'ın bu rüzgâra anlık tepkisini inceleyecek. Bu bilim kampanyasının beş ay sürmesi planlanıyor.

Amaç, Güneş'ten saatte yaklaşık bir milyon mil hızla akan madde akışının, yani Güneş rüzgârının, Mars ortamıyla nasıl etkileştiğini ve bunun atmosfer kaybını nasıl yönlendirdiğini anlamak. Başlıca araştırmacı Rob Lillis (California Üniversitesi, Berkeley), bunun Mars çevresinde iki yörünge aracını eşgüdümle yönlendiren ilk bilim görevi olacağını ve Mars ortamında iki farklı konumdan eşzamanlı gözlem yapılabileceğini söyledi. NASA Genel Merkezi'ndeki ESCAPADE program bilim insanı Michele Cash ise Güneş rüzgârının Mars ortamını nasıl etkilediğinin daha iyi anlaşılmasının gelecekteki insanlı keşfin planlanmasına yardımcı olabileceğini belirtti.

Küçük bütçeli, yenilikçi görev

ESCAPADE, NASA'nın Heliyofizik Bölümü tarafından finanse ediliyor ve gezegen keşfi için daha küçük bütçeli, yenilikçi görevleri destekleyen SIMPLEx programının bir parçası. Görevi California Üniversitesi, Berkeley'deki Uzay Bilimleri Laboratuvarı yönetiyor; ortaklar arasında Rocket Lab, NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi, Embry-Riddle Havacılık Üniversitesi, Advanced Space ve Blue Origin yer alıyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki on ay boyunca yörünge düzeltmeleri ve yol üstü ölçümler gündemde olacak. Asıl sınav ise Eylül 2027'de, iki aracın iki gün arayla Mars'a yavaşlayarak girmesi. Bu tarihler bugünkü planı yansıtıyor; uzay görevlerinde takvimler yol boyunca değişebiliyor.