NASA'dan 500 bin dolarlık AMPERE yarışması: orta güçte Hall itici aranıyor

NASA, ABD'li ticari şirketleri orta güçte Hall etkili elektrikli iticiler geliştirmeye çağıran bir ödül yarışması başlattı. Ajansın duyurduğu Gelişmiş Orta Güçlü Elektrikli Roket (AMPERE) Yarışması'nda toplam 500 bin dolarlık ödül havuzu var. Kayıtlar 9 Kasım 2026'da açıldı ve 27 Ocak 2027'de kapanacak.

NASA'nın yarışma sayfasına göre amaç, elektrikli itki teknolojisinin olgunlaşmasını hızlandırmak, geliştirilen prototiplerin performansını ajansın test tesislerinde doğrulamak ve gelecekteki görevlere zemin hazırlamak. Katılımcılardan 3 ila 7 kilovat arasında çalışan Hall etkili itici prototipleri tasarlamaları ve göstermeleri isteniyor.

Hall etkili itici nedir?

Elektrikli itici, yakıtı yakmak yerine elektrik enerjisiyle bir gazı hızlandırarak itki üretir. Hall etkili itici bu işi şöyle yapar: aracın taşıdığı soy gaz iyonlaştırılır, yani atomlarından elektron koparılır. Ortaya çıkan yüklü parçacıklar elektrik alanıyla hızla dışarı fırlatılır ve araç ters yönde ilerler. NASA bu teknolojiyi, elektriği ve soy gazı itki kuvvetine çeviren bir sistem olarak tanımlıyor.

Kimyasal roketlerle kıyaslandığında itme kuvveti çok küçüktür; buna karşılık aynı miktarda yakıtla çok daha uzun süre çalışabilir. Bu yüzden elektrikli iticiler, uydularda ve derin uzay araçlarında yıllarca süren, yavaş ama verimli hız kazanımı için tercih edilir. Aracın kütlesinin büyük bölümünü yakıt oluşturduğu bir görevde, aynı hız değişimini daha az yakıtla elde etmek doğrudan daha fazla bilimsel yük ya da daha uzun görev ömrü anlamına gelir.

Hall iticilerin bir başka özelliği, çalışması için elektrik gücüne ihtiyaç duymasıdır. Güç sınıfı yükseldikçe araçtaki güneş paneli ya da başka bir enerji kaynağı da büyümek zorunda kalır. Bu nedenle itici gücü, aracın tasarımını baştan şekillendiren temel parametrelerden biridir.

Neden "orta güç"?

Yarışmanın hedeflediği 3-7 kilovatlık aralık, küçük uydu iticileriyle çok büyük sistemler arasında kalan bir bölgeyi tarıyor. NASA'nın teknik belgelerine göre ajans geçmişte, Glenn Araştırma Merkezi ve JPL'nin katkısıyla, 12 kilovat sınıfında Gelişmiş Elektrikli İtki Sistemi (AEPS) adlı bir Hall itici geliştirdi. AMPERE ise bu ölçeğin altında, daha esnek kullanılabilecek bir güç sınıfında ticari rekabeti teşvik ediyor. Bu yorum NASA'nın yarışma metninde böyle açıkça yazılı değil; metin yalnızca güç aralığını ve olgunlaşma hedefini veriyor.

Ödül ve katılım şartları

NASA'nın açıklamasına göre en fazla iki ekip ödül alacak ve her biri en fazla 250 bin dolar nakit ödül kazanabilecek. Kazananlar ayrıca üç aşamaya yayılan süreçte NASA'nın test tesislerine ve teknolojisine erişim hakkı elde edecek. Katılım yalnızca ABD'de kurulmuş ve ana iş yeri ABD'de bulunan ticari şirketlere açık; yani yarışma Türkiye'deki ya da başka ülkelerdeki firmalara kapalı.

Yarışma sayfasında NASA Glenn Araştırma Merkezi'nde test edilen bir Hall etkili itici görseli de yer alıyor. Bir elektrikli iticiyi uzay boşluğuna yakın koşullarda sınamak için büyük vakum odaları gerekir; böyle tesislere erişim, küçük ve orta ölçekli firmalar için ödülün parasal değeri kadar önemli olabilir. Kuralların, aşamaların ve değerlendirme ölçütlerinin ayrıntıları ise ajansın yarışma sitesinde yayımlanmış durumda; bu haberde yalnızca NASA'nın ana sayfadaki özetinde belirtilen bilgiler aktarılıyor.

Sırada ne var?

Kayıtlar 27 Ocak 2027'ye kadar sürecek. Hangi şirketlerin başvuracağı, prototiplerin hangi güç noktalarında test edileceği ve sonuçların ne zaman açıklanacağı şimdilik belli değil. Yarışmanın asıl sınavı, ödül miktarı küçük olsa da test tesislerine erişimin şirketler için ne kadar çekici olduğunu göstermesi olacak. Yarışmanın sonuçları açıklandığında, ABD'li üreticilerin bu güç sınıfında hangi düzeye ulaştığı da görülebilecek.