Güneş Sistemi'nde kaç gezegen var? (çocuklar için)

Güneş Sistemi'nde sekiz gezegen var: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün. Bu sıra, Güneş'e en yakın olandan en uzak olana doğru gider. Plüton da eskiden gezegen sayılıyordu. Ama 2006'da gökbilimciler onu "cüce gezegen" grubuna aldı. Neden mi? Hadi birlikte bakalım.

Sekiz gezegen, iki takım

Gezegenleri iki takıma ayırabilirsin. İlk takımda Güneş'e yakın dört gezegen var: Merkür, Venüs, Dünya ve Mars. NASA bunlara kayalık gezegenler diyor. Hepsinin üstüne basılabilecek sert bir yüzeyi var. Bizim evimiz Dünya da bu takımda.

İkinci takımda dört dev gezegen var. Jüpiter ile Satürn gaz devidir. Uranüs ile Neptün ise buz devi diye anılır. Bu devlerin sert bir yüzeyi yoktur; dönüp duran gaz katmanlarından oluşurlar. Yani Jüpiter'e inip yürüyemezsin! İki takımın arasında da kayalarla dolu bir bölge var: asteroit kuşağı.

En büyüğü ve en küçüğü

Gezegenlerin en büyüğü Jüpiter. NASA'ya göre Jüpiter, Dünya'dan 11 kat daha geniş. İçi boş bir top olsaydı içine 1.000 Dünya sığardı. Şöyle düşün: Dünya bir üzüm tanesi kadar olsaydı, Jüpiter bir basketbol topu kadar olurdu.

En küçük gezegen ise Güneş'e en yakın olan Merkür. Satürn ikinci büyük gezegen. Dünya'mız ise büyüklük sıralamasında beşinci geliyor. Gezegenleri yan yana görmek istersen sekiz gezegeni karşılaştırdığımız sayfaya bakabilirsin.

Peki Güneş ne kadar büyük? Güneş'in içini doldurmak için 1,3 milyon Dünya gerekirdi! Güneş, Güneş Sistemi'ndeki bütün maddenin yüzde 99,8'ini tek başına taşıyor.

Verileri göster

Gezegen	8
Resmî cüce gezegen	5
Jüpiter'e sığan Dünya	1.000
Güneş'e sığan Dünya	1,3 milyon

Plüton'a ne oldu?

Plüton 1930'da keşfedildi. Adını da 11 yaşında bir kız çocuğu, Venetia Burney koydu. Tam 76 yıl boyunca dokuzuncu gezegen olarak bilindi.

2006'da dünyanın dört bir yanından gökbilimciler Prag'da bir araya geldi. Toplantıyı Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) düzenliyordu. Gökbilimciler, bir gök cisminin gezegen sayılması için üç kural koydu:

1. Güneş'in çevresinde dolanmalı.
2. Kendi kütleçekimiyle yuvarlak bir şekil alacak kadar büyük olmalı. (Gezegenler neden yuvarlak?)
3. Yörüngesinin çevresini temizlemiş olmalı; yani yolunda onunla yarışan başka cisimler kalmamalı.

Plüton ilk iki kuralı geçiyor ama üçüncüsünü geçemiyor. Neptün'ün ötesinde, Kuiper kuşağı denen ve binlerce buzlu cisimle dolu bir bölgede dolanıyor. Yolunu bu komşularıyla paylaşıyor. Bu yüzden artık bir cüce gezegen. Üstelik oldukça küçük: Plüton'un çapı, bizim Ay'ımızın çapının yalnızca üçte ikisi kadar. Hikâyenin tamamını Plüton neden gezegen değil? yazımızda okuyabilirsin.

NASA bugün beş cüce gezegeni resmî olarak tanıyor: Ceres, Plüton, Haumea, Makemake ve Eris. Yani Güneş'in ailesinde sekiz gezegenin yanında bu beş küçük kardeş de var.

Başka yıldızların da gezegenleri var

Sekiz gezegen yalnızca bizim Güneş'imizin ailesi. Gökbilimciler başka yıldızların çevresinde dolanan 6.000'den fazla gezegen buldu. Bunlara ötegezegen deniyor. Bilim insanları, galaksimiz Samanyolu'nda yıldızlardan bile daha çok gezegen olabileceğini düşünüyor. Büyükler için hazırladığımız Güneş Sistemi'nde kaç gezegen var? yazısında daha fazla ayrıntı bulabilirsin.

Kendin dene: Üzüm ile top

Bir üzüm tanesi ve basketbol topu büyüklüğünde bir top bul. Üzüm Dünya, top Jüpiter olsun. İkisini yan yana koy ve farka bak!

Sonra gezegenlerin sırasını aklında tutmak için kendi cümleni uydur. Cümlendeki her kelime sırayla bir gezegenin baş harfiyle başlasın: M, V, D, M, J, S, U, N. Cümleni ailene söyle; bakalım onlar sekiz gezegeni sırayla sayabilecek mi?

Bir de Başka gezegende kaç kilo olurdum? aracımızla Jüpiter'de ne kadar ağır geleceğini hesapla. Ailene de sor: Onlar Merkür'de kaç kilo gelirdi?

Aileler ve öğretmenler için etkinlik önerilerini Çocuklar için uzay rehberimizde bulabilirsiniz.