İpte Güneş'e uzaklık

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, boncuklarla kurulan ip modelinde her gezegenin Güneş'i temsil eden boncuktan kaç santimetre uzağa yerleştirildiğini gösteriyor.

Modelde Dünya 10 santimetrede duruyor ve öbür uzaklıklar buna göre ölçekleniyor. Sıralama Güneş'ten dışarıya doğru ilerliyor:

• İç gezegenler: Merkür 4, Venüs 7, Dünya 10 ve Mars 15 santimetrede. İlk dört gezegenin hepsi ipin ilk 15 santimetresine sığıyor.
• Büyük sıçrama: Mars'tan Jüpiter'e (52 santimetre) geçerken aradaki boşluk 37 santimetreye çıkıyor; bu, Mars'a kadar olan uzaklığın iki katından fazla.
• Dış gezegenler: Satürn 96, Uranüs 192 ve Neptün 300 santimetrede. Uranüs'ün uzaklığı Satürn'ünkünün tam iki katı.

En uçtaki Neptün, Dünya'dan 30 kat daha uzakta duruyor ve ipin 3 metresini kaplıyor. Tablo, iç gezegenlerin Güneş'in yanında kümelendiğini, dış gezegenlerin ise çok geniş bir alana yayıldığını açıkça ortaya koyuyor.

Veriler NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'na (JPL) dayanıyor. Bu modeli evde nasıl kuracağını ve başka deneyleri evde yapılabilecek uzay deneyleri yazımızda bulabilirsin.

Bu model neden ip üzerinde kuruluyor?

Kitaplardaki Güneş Sistemi çizimleri gezegenleri genellikle yan yana dizer; bu da onları birbirine yakınmış gibi gösterir. İp modeli bu yanılgıyı düzeltmek için NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nın öğrenciler için hazırladığı etkinliklerden biri. Yaklaşık 5 metrelik bir ip ve farklı renklerde boncuklarla kuruluyor: Güneş'i temsil eden boncuk ipin başına bağlanıyor, öbürleri tablodaki uzaklıklara diziliyor.

Ölçeğin dayanağı, Dünya ile Güneş arasındaki yaklaşık 150 milyon kilometre. Bu mesafe ipte 10 santimetreye karşılık geldiğine göre her santimetre kabaca 15 milyon kilometreyi temsil ediyor. Gökbilimciler de aynı Dünya–Güneş uzaklığını astronomik birim adıyla bir ölçü birimi olarak kullanır; tablodaki sayılar aslında gezegenlerin astronomik birim cinsinden ortalama uzaklıklarının yuvarlanıp ona katlanmış hâli.

NASA'nın modelinde gezegenlerin dışında bir boncuk daha var: Mars ile Jüpiter arasına, 28. santimetreye konan siyah boncuk asteroit kuşağını gösteriyor. Böylece ipteki en geniş boşluğun boş olmadığı, orada sayısız küçük kayanın dolaştığı da modele yansıyor.

Sık sorulanlar

Modeli kurmak için ne kadar ip gerekir?

Neptün'ün boncuğu 300 santimetrede durduğu için en az 3 metre gerekiyor. Deney yaklaşık 5 metrelik bir iple tarif ediliyor; böylece uçlarda bağlamak ve tutmak için pay kalıyor.

Asteroit kuşağı modelde nerede?

Mars'ın 15 santimetresi ile Jüpiter'in 52 santimetresi arasındaki boşlukta, 28. santimetrede. NASA bu noktayı siyah bir boncukla işaretliyor.

Bu deneyi tek başıma yapabilir miyim?

Deney evdeki basit malzemelerle yapılabiliyor, ama başlamadan önce bir büyüğünden yardım istemen öneriliyor. İpi germek için de bir yardımcı işini kolaylaştırır.