Mimas
Mimas, Satürn'ün en içteki büyük uydusudur; devasa Herschel Krateri, halkalardaki Cassini Bölümü ile bağlantısı ve olası genç iç okyanusuyla bilinir.
- Türü
- Uydu
- Bulunduğu yer
- Satürn'ün yörüngesi
- Çap
- Yaklaşık 396 km
- Kütle
- Yaklaşık 3,75 x 10^19 kg
- Uzaklık
- Satürn'e yaklaşık 185.500 km
- Yörünge süresi
- 0,942 gün (yaklaşık 22 saat 37 dakika)
- Keşif
- William Herschel, 17 Eylül 1789
Mimas, Satürn'ün en içteki büyük uydusudur. Yaklaşık 400 kilometre çapındaki bu küçük, buzlu cisim, kendisini neredeyse parçalayacak bir çarpmanın izini, dev Herschel Krateri'ni taşır; bu kratere William Herschel'in adı verilmiştir. Mimas'ın "Ölüm Yıldızı"na benzemesi popüler kültürde çok bilinir; ama gökbilimciler için asıl ilginç olan, yüzeyinin sakin görünümüne karşın içinde genç bir okyanus saklıyor olabileceğidir. Ayrıca Mimas, Satürn'ün halkalarındaki en belirgin boşluk olan Cassini Bölümü'nü açık tutan rezonansla da anılır.
Genel bakış
Mimas, Satürn I olarak da adlandırılır. William Herschel onu 17 Eylül 1789'da, 40 fitlik (yaklaşık 12 metrelik) yansıtmalı teleskopuyla keşfetti ve kendi kayıtlarında "yedinci uydu" olarak geçirdi. Yedi uydunun adlarını sonradan oğlu John Herschel, 1847 tarihli yayınında vermiştir. Mimas adı, Yunan mitolojisinde Olimpos tanrılarına karşı savaşan devlerden birine (Gigant) aittir.
Mimas, Satürn'ün büyük uydularının en küçüğü ve en içtekidir. Satürn'ün merkezinden yaklaşık 185.500 km uzakta, 0,942 günde (yaklaşık 22 saat 37 dakika) tamamlanan bir yörüngede dolanır. Dönüşü gelgit etkisiyle yörüngesine kilitlenmiştir: Satürn'e hep aynı yüzünü gösterir. Yörünge dış merkezliği yaklaşık 0,02 ve eğikliği yaklaşık 1,6°'dir.

Verileri göster
| Ortalama çap | yaklaşık 396 km |
|---|---|
| Yoğunluk | 1,15 g/cm³ |
| Kütle | 3,75 x 10^19 kg |
| Satürn'e uzaklık | yaklaşık 185.500 km |
| Yörünge dönemi | 0,942 gün |
| Herschel Krateri'nin çapı | yaklaşık 130-139 km |
Fiziksel özellikler
Mimas tam bir küre değil, hafif yumurta biçimlidir. Üç eksenli ölçüm, en uzun ekseninin yaklaşık 413 km, en kısa ekseninin yaklaşık 381 km olduğunu gösterir. Ortalama çapı kaynağa göre 394-396 km'dir. Kütlesi yaklaşık 3,75 x 10^19 kg, ortalama yoğunluğu ise 1,15 g/cm³'tür. Bu, suyun yoğunluğuna çok yakındır ve Mimas'ın büyük oranda su buzundan oluştuğunu, içinde kayalık maddenin payının küçük olduğunu gösterir. Yüzey çekimi çok zayıftır: yaklaşık 0,064 m/s², yani Dünya'dakinin yüzde 0,65'i kadar.
Yüzey çok yansıtıcıdır: geometrik albedosu yaklaşık 0,96'dır. NASA'nın bildirdiğine göre yüzeyde yalnızca su buzu saptanmıştır. Mimas'ın kendi çekimiyle yuvarlak bir şekil alıp almadığı, yani hidrostatik denge durumunda olup olmadığı kaynaklarda farklı anlatılır: kimisi onu dengede olan en küçük cisim sayar, kimisi yeterince büyük olmadığı için hafif oval kaldığını söyler.
Herschel Krateri
Mimas'ın en belirgin özelliği, yüzeyinin bir yanını kaplayan dev çarpma krateri Herschel'dir. Çapı kaynağa göre yaklaşık 130 ile 139 km arasında verilir (NASA 130 km yazar); bu, uydunun çapının yaklaşık üçte biridir. Duvarları yaklaşık 5 km yüksekliğindedir, tabanı bazı yerlerde 10 km derindir ve ortasında tabandan yaklaşık 6 km yükselen bir merkez tepe bulunur. Krateri 1980'de Voyager 1 keşfetti. Gökbilimciler çarpmanın Mimas'ı neredeyse parçalayacağını düşünür; kraterin tam karşı tarafında (antipodunda) çarpmanın şok dalgalarıyla ilişkilendirilen çatlaklar vardır. Çarpma yaklaşık 4,1 milyar yıl önce olmuş olabilir.
Herschel Krateri ile Star Wars filmindeki "Ölüm Yıldızı" arasındaki benzerlik çok dillendirilir. Film 1977'de çekilmiş, krater ise Voyager 1 ile 1980'de görülmüştür; yani benzerlik bir tesadüftür.
Kraterlenme düzgün dağılmamıştır: yüzeyin büyük bölümünde 40 km'den büyük kraterler vardır, ancak güney kutup bölgesinde genellikle 20 km'den büyük krater yoktur. NASA bunu bölgenin yeniden yüzeylenmesinin işareti olarak yorumlar.

İçinde bir okyanus mu var?
Mimas'ın içinde ne olduğu, son yıllarda planetolojinin tartışmalı sorularından biri olmuştur.
- 2014: Tajeddine ve çalışma arkadaşları, Cassini görüntülerinden Mimas'ın dönüşündeki küçük sallanmaları (librasyon) ölçtü. Bu hareket yalnızca yörüngeden açıklanamıyordu. İki yorum önerildi: içte uzamış (hidrostatik dengede olmayan) bir kayalık çekirdek ya da yüzeyin altında bir iç okyanus.
- 2017: Rhoden ve çalışma arkadaşları, bir okyanus olsaydı yüzeyde Europa'dakine benzer gelgit gerilmeleri ve çatlakları beklendiğini, ancak bunların görülmediğini savundu. Bu çalışmada okyanus senaryosu pek olası bulunmadı.
- 2022: Southwest Research Institute araştırmacıları, yüzeyde çatlak oluşturmayan bir gelgit ısınma modeli kurdu. Modelde 24-31 km kalınlıkta, kararlı bir buz kabuğunun altında bir iç okyanus vardı ve bu model hem Cassini görüntüleriyle hem de librasyon verisiyle uyuşuyordu.
- Şubat 2024: Paris Gözlemevi'nden bir ekip, Mimas'ın yörüngesinin günberisinin (Satürn'e en yakın noktasının yön değiştirmesinin) katı bir cisim için beklenenden yavaş ilerlediğini gösterdi. Bu, iç yapıda bir okyanus bulunduğunu destekler. Ekibin tahminine göre okyanus yüzeyin yaklaşık 20-30 km altındadır ve çok gençtir: 25 milyon yıldan daha az bir zaman önce oluşmuş olmalıdır.
Okyanusun bu kadar genç olması, yüzeyin neden hâlâ sakin ve çatlaksız görünebildiğini de açıklar. NASA'nın "Mimas Testi" dediği düşünce de buraya bağlanır: Enceladus'taki kısmen erimiş suyu açıklayan her kuram, aynı koşullarda Mimas'ın donmuş kalmasını da açıklayabilmelidir. 2022 modelinin doğrulanması için yüzey ısı akısının ölçülmesi gerekir. Yani okyanus hipotezi doğrudan bir gözleme değil, dolaylı ölçümlere dayanır.
Cassini Bölümü ve halkalar
Satürn'ün halkalarının A ve B halkaları arasındaki yaklaşık 4.800 km genişliğindeki boşluk, Cassini Bölümü'dür; adını 1675'te halkaların tek parça olmadığını belirleyen Giovanni Domenico Cassini'den alır. Bu boşluğun iç kenarındaki parçacıklar, Mimas'ın yörünge dönemiyle 2:1 rezonanstadır: bu parçacıklar Satürn'ü iki kez dolanırken Mimas bir kez dolanır. Mimas'ın düzenli olarak aynı yönden çekmesi, parçacıkları bu bölgeden dışarı iter ve boşluğu açık tutar. Bu, Pan ve Atlas gibi halkaların içinde veya hemen kenarında yörüngeye sahip küçük uydulardan farklıdır; onlar aralığı doğrudan kendi varlıklarıyla temizler. Mimas ise halkaların çok dışında, 185.000 km'de bir ana uydudur ve etkisini uzaktan, rezonansla gösterir. Mimas, Tethys ile 2:1, Pandora ile 2:3 rezonans içindedir; C-B halka sınırı da Mimas ile 3:1 rezonansta sayılır. Halkaların toplam kütlesi, Mimas'ın kütlesinin yaklaşık 0,4 katı olarak hesaplanmıştır. Ayrıntılar için Satürn'ün halkaları sayfasına bakabilirsiniz.
Pac-Man deseni
2010'da NASA, Cassini'nin ölçümlerinden Mimas'ın yüzey sıcaklık haritasını yayımladı. Haritada daha sıcak bölgeler uydunun bir kenarı boyunca, Pac-Man oyun karakterine benzer bir şekil çiziyordu; Herschel Krateri bu şekilde "güç topu" rolünü oynuyordu. Desenin çarpmayla ilişkili olduğu düşünülür.
Keşif tarihi ve görevler
Mimas'a ilk yakından bakış Pioneer 11 ile oldu: sonda 1 Eylül 1979'da yaklaşık 104.263 km uzaktan geçti. Voyager 1 (1980) ve Voyager 2 (1981) görüntülerle Herschel Krateri'ni ortaya çıkardı. Asıl ayrıntılı veriyi 2004'te Satürn yörüngesine giren Cassini sağladı. Cassini'nin Mimas'a son yakın geçişi 30 Ocak 2017'de yaklaşık 41.230 km uzaklıktan oldu; görev boyunca 50.000 km'den yakın yalnızca yedi geçiş yapıldı.
Kısaca
- Mimas, yaklaşık 396 km çaplı, büyük oranda su buzundan oluşan ve Satürn'ün büyük uydularının en küçüğü olan bir uydudur.
- Herschel Krateri uydunun çapının yaklaşık üçte biri kadardır; çarpma Mimas'ı neredeyse parçalayacaktı.
- 2024'te yayımlanan yörünge ölçümleri, yüzeyin 20-30 km altında 25 milyon yıldan genç bir okyanus bulunabileceğini gösterdi.
- Mimas, Cassini Bölümü'nü 2:1 rezonansla açık tutar.
- Cassini görevi sırasında uydu defalarca görüntülendi; son yakın geçiş 30 Ocak 2017'de oldu.




















