Vikram Sarabhai

Vikram Ambalal Sarabhai (12 Ağustos 1919 – 30 Aralık 1971), Hindistan uzay programının kurucusu olarak anılan fizikçidir. Kozmik ışın araştırmalarıyla başlayan kariyerinde 1947'de Ahmedabad'da Fiziksel Araştırma Laboratuvarı'nı (PRL) kurdu, Hindistan'ın ilk roket fırlatma istasyonunu Thumba'da hayata geçirdi ve 1969'da kurulan Hindistan Uzay Araştırmaları Örgütü'nün (ISRO) ilk başkanı oldu. 1966'dan ölümüne kadar Hindistan Atom Enerjisi Komisyonu'na da başkanlık etti. ISRO bugün onu "Hindistan uzay programının kurucu babası" olarak tanımlıyor.

Ahmedabad'dan Cambridge'e

Sarabhai, 12 Ağustos 1919'da Ahmedabad'da doğdu. Babası Ambalal Sarabhai, Hindistan'ın bağımsızlık hareketini destekleyen bir sanayiciydi. Ahmedabad'daki Gujarat College'da okuduktan sonra İngiltere'ye gitti ve Cambridge Üniversitesi'ne bağlı St John's College'da doğa bilimleri eğitimi aldı; 1940'ta bu alandaki Tripos sınavlarını tamamladı.

Hindistan'a döndüğünde Bangalore'daki Hindistan Bilim Enstitüsü'nde (IISc), Nobel ödüllü fizikçi C. V. Raman'ın yanında kozmik ışınlar üzerine çalıştı. Kozmik ışınlar, uzaydan gelip atmosfere çarpan yüksek enerjili parçacıklardır. Sarabhai doktorasını 1947'de Cambridge'den aldı; tezinin başlığı "Tropikal Enlemlerde Kozmik Işın Araştırmaları" idi.

Fiziksel Araştırma Laboratuvarı

PRL'nin ilk adımları, Sarabhai'nin Ahmedabad'daki "RETREAT" adlı evinde yürütülen kozmik ışın çalışmalarıyla atıldı. Laboratuvar 11 Kasım 1947'de, Sarabhai 28 yaşındayken, M. G. Bilim Koleji'nde resmen kuruldu. Kuruluşa Karmkshetra Eğitim Vakfı ile Ahmedabad Eğitim Derneği destek verdi. İlk araştırma konuları kozmik ışınlar ve üst atmosferin özellikleriydi; kuramsal fizik ve radyo fiziği daha sonra eklendi.

Laboratuvarın kampüsünün temelini 1952'de C. V. Raman attı, ana kampüsü 1954'te Başbakan Jawaharlal Nehru açtı. 1963'te Atom Enerjisi Dairesi, Gujarat hükümeti ve iki eğitim vakfı arasında imzalanan dörtlü anlaşmayla PRL bir vakıf olarak tescil edildi. Sarabhai, 1960'ların ortasından ölümüne kadar laboratuvarın müdürlüğünü de yürüttü. Bugün Hindistan Uzay Dairesi'ne bağlı bir birim olan PRL, astronomi ve astrofizikten gezegen bilimine, güneş fiziğinden yer bilimlerine kadar geniş bir alanda temel araştırma yapıyor ve "Hindistan'da uzay bilimlerinin beşiği" diye anılıyor.

Thumba: Hindistan'ın ilk roketi

Hindistan'da uzay çalışmalarının örgütlü ilk adımı, 1962'de kurulan Hindistan Ulusal Uzay Araştırmaları Komitesi (INCOSPAR) oldu. Sarabhai komitenin başkanıydı. Komitenin ilk büyük işi bir roket fırlatma istasyonu kurmaktı. Seçilen yer, Kerala'daki Thiruvananthapuram yakınlarında, Arap Denizi kıyısındaki Thumba'ydı. Thumba'nın tercih edilmesinin nedeni, Dünya'nın manyetik ekvatoruna çok yakın olmasıydı; bu konum, üst atmosferin ve iyonosferin incelenmesi için idealdi. İstasyonun kurulmasında Hindistan atom programının öncüsü Homi Jehangir Bhabha da Sarabhai'ye destek verdi.

Thumba Ekvatoral Roket Fırlatma İstasyonu'ndan (TERLS) ilk roket 21 Kasım 1963'te fırlatıldı. İki kademeli bir Nike Apache sonda roketi olan araç, sodyum buharı taşıyan bir yük götürüyordu. Sonda roketleri, yörüngeye çıkmadan atmosferin üst katmanlarına yükselip ölçüm yapan küçük araştırma roketleridir. İlk roketlerin montajı, eskiden St Louis Lisesi olarak kullanılan bir binada yapıldı; bu bina bugün bir uzay müzesi. Başbakan Indira Gandhi, istasyonu 2 Şubat 1968'de resmen Birleşmiş Milletler'e adadı. Hindistan bu yıllarda kendi sonda roketlerini de geliştirmeye başladı: 1965'te başlayan Rohini dizisinin Hindistan'da tasarlanan ilk roketi RH-75, 20 Kasım 1967'de istasyondan yapılan 52. fırlatmayla havalandı.

ISRO ve uyduların toplum için kullanımı

Ağustos 1969'da Hindistan Uzay Araştırmaları Örgütü (ISRO) kuruldu ve Sarabhai bu yeni uzay ajansının ilk başkanı oldu. Sarabhai'ye göre gelişmekte olan bir ülkenin uzay programı, prestij yarışından çok toplumun gerçek sorunlarına hizmet etmeliydi. ISRO'nun aktardığı ünlü sözleri bu bakışı özetliyor:

"There are some who question the relevance of space activities in a developing nation. To us, there is no ambiguity of purpose. We do not have the fantasy of competing with the economically advanced nations in the exploration of the moon or the planets or manned space-flight. But we are convinced that if we are to play a meaningful role nationally, and in the community of nations, we must be second to none in the application of advanced technologies to the real problems of man and society."

(Gelişmekte olan bir ülkede uzay çalışmalarının ne işe yarayacağını sorgulayanlar var. Bizim için amaç konusunda hiçbir belirsizlik yok. Ay'ın, gezegenlerin keşfinde ya da insanlı uzay uçuşlarında ekonomik açıdan gelişmiş ülkelerle yarışmak gibi bir hayalimiz yok. Ama ulusal düzeyde ve uluslar topluluğu içinde anlamlı bir rol oynayacaksak, ileri teknolojileri insanın ve toplumun gerçek sorunlarına uygulamada kimseden geri kalmamamız gerektiğine inanıyoruz.)

Bu yaklaşımın en somut örneği, uydu üzerinden eğitim yayını deneyiydi. Sarabhai'nin 1966'da NASA ile başlattığı görüşmeler, Temmuz 1975 ile Temmuz 1976 arasında yürütülen Uydu Eğitim Televizyonu Deneyi'ne (SITE) dönüştü. NASA'nın kayıtlarına göre anlaşma, bir uydu aracılığıyla yaklaşık 5.000 Hindistan köyüne sağlık ve eğitim programları ulaştırmayı amaçlıyordu; NASA'nın ATS-6 uydusu 1 Ağustos 1975'ten itibaren bir yıl süreyle ISRO'nun kullanımına verildi. Uydu, uzayda bir yayın istasyonu gibi çalıştı. Sarabhai bu tür uygulamalar için Ahmedabad'da Uzay Uygulamaları Merkezi'ni de kurdu.

Sarabhai ayrıca bir Hint uydusunun üretilip fırlatılması için çalışma başlattı. Bu projenin ürünü olan Hindistan'ın ilk uydusu Aryabhata, onun ölümünden sonra, 1975'te bir Sovyet roketiyle yörüngeye gönderildi.

Atom enerjisi ve kurduğu kurumlar

Homi Bhabha'nın ardından 1966'da Hindistan Atom Enerjisi Komisyonu'nun başkanlığına geçti ve bu görevi 1971'e kadar sürdürdü. Bu dönemde Kalpakkam'daki Hızlı Üretken Test Reaktörü (FBTR), Kalküta'daki Değişken Enerjili Siklotron Projesi, Haydarabad'daki Electronics Corporation of India (ECIL) ve Jaduguda'daki Uranium Corporation of India (UCIL) onun girişimiyle başlatıldı. 1970'te Viyana'daki Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Konferansı'nın başkanlığını, 1971'de ise atom enerjisinin barışçıl kullanımı üzerine dördüncü BM konferansının başkan yardımcılığını yaptı.

Bilimin dışında da kurumlar kurdu. Hindistan İşletme Enstitüsü Ahmedabad'ın (IIMA) kurucuları arasındaydı. Ahmedabad Tekstil Sanayii Araştırma Derneği'ni (ATIRA), 1966'da Ahmedabad'daki Toplum Bilim Merkezi'ni ve dansçı eşi Mrinalini Sarabhai ile birlikte Darpana Gösteri Sanatları Akademisi'ni kurdu.

Ölümü ve mirası

Sarabhai, 30 Aralık 1971'de, 52 yaşındayken Thiruvananthapuram'a bağlı Kovalam'da kalp durması sonucu hayatını kaybetti. Ölümünün ardından Thumba'daki istasyon ve bağlı tesisler, onun adıyla Vikram Sarabhai Uzay Merkezi (VSSC) olarak yeniden adlandırıldı. Merkez bugün ISRO'nun fırlatma araçları üzerindeki başlıca tesisi.

1962'de Shanti Swarup Bhatnagar Ödülü'nü, 1966'da Padma Bhushan nişanını aldı; 1972'de ölümünden sonra Padma Vibhushan ile onurlandırıldı. Hindistan Postası ölümünün birinci yılında, 30 Aralık 1972'de, onun anısına bir pul çıkardı. ISRO'nun aktardığına göre Uluslararası Astronomi Birliği 1974'te Sidney'deki toplantısında, Ay'ın Huzur Denizi bölgesindeki bir kraterin Sarabhai krateri olarak anılmasına karar verdi. ISRO'nun Vikas roket motoru ve Chandrayaan-2 görevinin Ay'a iniş aracı "Vikram" da onun adını taşıyor.

Verileri göster

1919	Ahmedabad'da doğdu
1940	Cambridge'de Tripos
1947	PRL'yi kurdu
1962	INCOSPAR kuruldu
1963	Thumba'dan ilk roket
1966	Atom Enerjisi Komisyonu
1969	ISRO kuruldu
1975	Aryabhata ve SITE

Neden önemli?

Sarabhai, 1940'ların sonundan başlayarak Hindistan'da hem temel bilim araştırmasının hem de uzay teknolojisinin kurumsal temelini attı. Eski bir okul binasında monte edilen küçük sonda roketlerinden bugünün ISRO'suna uzanan yol onun kurduğu yapılarla başladı. Uzayı bir prestij yarışı olarak değil, eğitim, haberleşme ve kalkınma için bir araç olarak gören yaklaşımı, Hindistan uzay programının kimliğini uzun süre belirledi.

Kısaca

• 1919'da Ahmedabad'da doğdu; Cambridge'de okudu, C. V. Raman'ın yanında kozmik ışınları inceledi.
• 11 Kasım 1947'de Ahmedabad'da Fiziksel Araştırma Laboratuvarı'nı (PRL) kurdu.
• 1962'de kurulan INCOSPAR'ın başkanıydı; Hindistan'ın ilk roketi 21 Kasım 1963'te Thumba'dan fırlatıldı.
• 1969'da kurulan ISRO'nun ilk başkanı oldu; 1966-1971 arasında Atom Enerjisi Komisyonu'nu yönetti.
• NASA ile görüşmeleri, yaklaşık 5.000 köyü hedefleyen uydu destekli eğitim yayını deneyinin (SITE) yolunu açtı.
• 1971'de öldü; Vikram Sarabhai Uzay Merkezi, Ay'daki bir krater ve Chandrayaan-2'nin iniş aracı onun adını taşıyor.