Leiji Matsumoto

Leiji Matsumoto, Uzay Savaş Gemisi Yamato ve Galaxy Express 999 gibi uzay destanlarıyla tanınan Japon manga sanatçısı ve anime yaratıcısıdır. Uzay Korsanı Kaptan Harlock, Queen Emeraldas ve Queen Millennia da onun eserleridir; hayranlar bu birbirine bağlı dünyalara "Leijiverse" der. İkinci Dünya Savaşı gemileri ile buharlı trenlerin yıldızlar arasında yol aldığı romantik ve hüzünlü bir uzay tasavvuru yarattı. 13 Şubat 2023'te 85 yaşında hayatını kaybetti.

Erken yaşamı ve eğitimi

Asıl adı Akira Matsumoto olan sanatçı, 25 Ocak 1938'de Japonya'nın Fukuoka vilayetindeki Kurume kentinde doğdu. Babası Japon İmparatorluk Ordusu'nda pilottu. Altı yaşında çizmeye başladı; yaklaşık üç yıl sonra Osamu Tezuka'nın işlerini görünce kendi mangalarını yapmaya girişti. 1954'te, 16 yaşındayken, Manga Shōnen dergisinde yayımlanan Mitsubachi no bōken ile çizer olarak ilk adımını attı ve 18 yaşında Tokyo'ya taşındı.

Kariyeri

1968-1970 arasında yayımlanan Sexaroid, sonraki uzay hikâyelerinde kullanacağı bazı fikirleri ilk kez denediği eserdir. Asıl çıkışını 1971'de Otoko Oidon ile yaptı. 1970'lerin ortasından itibaren işlerinin merkezine uzay yerleşti: Uzay Korsanı Kaptan Harlock'un mangası 1977'de başladı, animesi 1977-1979 arasında yayımlandı. Bunları Queen Emeraldas (1978-1979) ve Queen Millennia (1980-1983) izledi.

Uzay dışındaki işleri arasında Gun Frontier (1972-1975) ve Senjo Manga serisi öne çıkar. 2003'te Fransız elektronik müzik ikilisi Daft Punk'ın Discovery albümü için yapılan ve Interstella 5555 adıyla yayımlanan animasyon klipleri onun gözetiminde hazırlandı. Tokyo'da sefer yapan Himiko adlı yolcu teknesini de o tasarladı. 1999'da Tsuruga kentine, karakterlerini canlandıran yaklaşık iki düzine bronz heykel dikildi.

Uzay eserleri

Uzay Savaş Gemisi Yamato (1974)

Türkiye'de TRT'de Fırtına Gemisi adıyla bilinen dizi, Matsumoto, yapımcı Yoshinobu Nishizaki ve Eiichi Yamamoto tarafından yaratıldı. Dizi 6 Ekim 1974 - 30 Mart 1975 arasında Yomiuri TV'de 26 bölüm yayımlandı. Yamamoto projeden ayrılınca Matsumoto yönetimi üstlendi ve hikâyeyi yeniden kurdu. Gemiyi, İkinci Dünya Savaşı'nın Japon zırhlısı Yamato'ya dayandırdı.

Hikâyede 2199 yılında Gamilas adlı uzaylı imparatorluğun bombardımanları Dünya'yı radyasyonla yaşanmaz hâle getirmiştir. İscandar gezegeninden gelen bir mesaj, radyasyonu temizleyecek bir çare ve "Dalga Hareket Motoru"nun planlarını sunar. Eski zırhlı uzay gemisi olarak yeniden inşa edilir ve İscandar'a gidip dönmek üzere yola çıkar. Gamilas ve İscandar, Samanyolu'nun uydu galaksilerinden Büyük Macellan Bulutu'nda yer alır.

Dizi ilk yayınında az izlendi ve 39 yerine 26 bölümde bitirildi. 6 Ağustos 1977'de vizyona giren 130 dakikalık sinema versiyonu ise büyük ilgi gördü ve eseri kült hâline getirdi. Ciddi temaları ve karmaşık hikâyesiyle Mobile Suit Gundam, Macross ve Evangelion gibi sonraki yapımları etkiledi; Seiun Ödülü'nü kazanan ilk anime oldu. Dizinin ikinci serisi 1978-1979'da, üçüncü serisi 1980-1981'de yayımlandı.

Galaxy Express 999 (1977)

Matsumoto'nun en sevilen mangası Galaxy Express 999, 24 Ocak 1977 - 6 Kasım 1981 arasında Weekly Shōnen King dergisinde yayımlandı. Yoksul bir çocuk olan Tetsuro, sonsuza dek yaşayabilmek için mekanik bir beden ister; bu bedenlerin bedava verildiği söylenen yer, yıldızlar arasında giden 999 treninin son durağı Andromeda'dır. Annesine benzeyen gizemli Maetel ile çıktığı yolculukta, insanlığından vazgeçmenin hiçbir sorunu çözmediğini öğrenir. Uzayda giden buharlı tren fikri, Kenji Miyazawa'nın Night on the Galactic Railroad (Samanyolu Demiryolunda Gece) romanından esinlenmiştir.

Toei Animation'ın uyarlaması 14 Eylül 1978 - 28 Mart 1981 arasında 113 bölüm yayımlandı. Rintaro'nun yönettiği sinema filmi 4 Ağustos 1979'da vizyona girdi. Manga 1978'de Shogakukan Manga Ödülü'nü, anime 1981'de Animage Anime Grand Prix'yi kazandı.

Uzay ve bilime etkisi

Matsumoto'nun uzayı bilimsel kesinlikten çok duygu ve şiirle çizilmiş bir uzaydı. Yine de Yamato'nun Dünya'yı kurtarmak için galaksiler arası bir yolculuğa çıkması gibi fikirler, Japonya'da bir kuşağın uzayı bir macera ve umut alanı olarak hayal etmesine katkıda bulundu. Yamato, o güne kadar "terebi manga" (televizyon mangası) denen çizgi dizilerin "anime" adıyla anılmaya başlamasında da rol oynadı.

Mirası

Matsumoto 1979'da Yamato ile Seiun Ödülü'nü aldı. Japon devleti ona 2001'de Mor Kurdeleli Madalya'yı, 2010'da Yükselen Güneş Nişanı'nı verdi; 2012'de Fransa'nın Sanat ve Edebiyat Nişanı'na layık görüldü. Yamato'nun hakları konusunda Nishizaki ile uzun bir hukuk mücadelesi yaşadı; Tokyo'daki bir mahkeme 2002'de telif haklarının Nishizaki'ye ait olduğuna karar verdi ve ikili sonradan uzlaştı.

2019'da İtalya'nın Torino kentindeki bir etkinlikte rahatsızlanan Matsumoto, 13 Şubat 2023'te Tokyo'da akut kalp yetmezliğinden öldü. 2024'te Nihon SF Taisho Ödülleri kapsamında ölümünden sonra katkı ödülüyle anıldı.

Bilmeye değer

• Asıl adı Akira Matsumoto'dur; ilk mangalarını bu adla yayımladı.
• Fırtına Gemisi'ndeki "Dalga Hareket Topu" fikrini ilk kez 1968 tarihli Sexaroid'de kullanmıştı.
• Galaxy Express 999'daki uzay treni fikri Kenji Miyazawa'nın bir romanından doğdu.
• Daft Punk'ın Interstella 5555 animasyonu onun gözetiminde hazırlandı.
• Tokyo'da sefer yapan Himiko adlı yolcu teknesini tasarladı.

Fotoğraf: Fabien Perissinotto · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons