Hubble'ın karesinde çubuklu sarmal galaksi ve köşedeki kütleçekimsel mercek
- Çeken araç ya da kişi
- Hubble Uzay Teleskobu
- Kaynak
- NASA Günün Görüntüsü
- Fotoğrafla ilgili yazı
- Yazıyı oku →
Karenin ortasında, kolları merkezindeki yıldız çubuğundan dışarı doğru kıvrılan geniş bir sarmal galaksi duruyor. NASA'ya göre bu çubuklu sarmal, kabaca kendi galaksimiz Samanyolu büyüklüğünde; hemen solundaki küçük sarmal ise Samanyolu'nun çevresinde dolanan Büyük ve Küçük Macellan Bulutları gibi bir uydu galaksi olabilir. Ancak görüntünün asıl hedefi sağ alt köşede: Kırmızımsı bir eliptik galaksinin iki yanında beliren mavi yaylar, çok daha uzaktaki bir galaksinin büyütülmüş ve bükülmüş görüntüsü. Karedeki cisimlerin neredeyse hepsi galaksi; yalnızca birkaç ön plan yıldızı dağınık hâlde görünüyor.
Bir galaksi, iki kez
NASA'nın açıklamasına göre öndeki eliptik galaksi yaklaşık 4,5 milyar ışık yılı uzakta. Yani bugün gördüğümüz ışığı, Güneş Sistemi henüz oluşurken yola çıkmış. Arkadaki galaksi ise yaklaşık 8 milyar ışık yılı ötede, neredeyse iki kat uzakta. Bu arka plan galaksisi görüntüde iki kez beliriyor: Eliptik galaksinin sol üstünde büyük ve dikkat çekici bir yay, sağ altında ise aynı galaksinin çok daha küçük ve ters dönmüş bir kopyası. Gökbilimciler bu düzene "yay–karşı yay çifti" diyor.
Bu olay kütleçekimsel merceklenme olarak biliniyor: Öndeki galaksinin kütlesi uzay-zamanı büker ve arkadan gelen ışık, dev bir mercekten geçiyormuş gibi kırılır, bozulur ve büyür. Bunun için iki galaksinin bizim bakış doğrultumuzda neredeyse tam hizaya girmesi gerekiyor.
Karanlık maddeyi tartmanın yolu
Öndeki galaksi ne kadar kütleliyse mercek o kadar güçlü olur ve ışığı o kadar çok büker. Araştırmacılar arka plandaki galaksinin ne kadar bozulduğunu ölçerek öndeki galaksinin kütlesini hesaplayabiliyor. NASA'nın vurguladığı nokta şu: Galaksideki görünür madde, gözlenen bozulmayı açıklamaya yetmiyor. Aradaki fark, evrendeki kütlenin büyük bölümünü oluşturan görünmez karanlık maddenin miktarını hesaplamayı sağlıyor.
Hubble, Roman'a yol gösteriyor
Görüntü, San Francisco Üniversitesi'nden X. Huang'ın yürüttüğü çalışmanın bir parçası. NASA'ya göre bu kare, yeni Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu ile yapılacak bilime hazırlık olarak Hubble Uzay Teleskobu'nun çektiği çok sayıdaki mercek görüntüsünden yalnızca biri.
İki teleskop birbirini tamamlıyor:
- Hubble evrene ağırlıklı olarak görünür ve morötesi ışıkta, kısmen de kızılötesinde bakıyor; tek tek cisimlerin çok keskin görüntülerini veriyor ama mercekleri ancak birer birer inceleyebiliyor.
- Roman esas olarak kızılötesinde, biraz da görünür ışıkta gözlem yapıyor; çok daha geniş görüş alanı sayesinde gökyüzünün büyük panoramalarını çıkarıp çok daha fazla mercek yakalayacak.
Gökbilimciler Hubble'ın keskin görüntülerini, karanlık maddenin yol açtığı bozulmaları çözümleyecek bir bilgisayar modeli kurmak için kullanıyor. Bu araç Roman'ın dev görüntülerinin incelenmesine yardım edecek; Hubble da Roman'ın bulduğu ilginç merceklere geri dönüp ayrıntılı takip gözlemleri yapacak. Görüntünün işlenmesi NASA ve Catholic University of America'dan Gladys Kober'e ait. Bu mercek avının ayrıntılarını haberimizde, Roman'ın son durumunu da bu yazımızda okuyabilirsiniz.
