Ufuk Faciası (Event Horizon)

Paul W. S. Anderson'ın 1997 yapımı Ufuk Faciası, uzay filmini korku filmiyle birleştiren ve gösterime girdiği yıl hem eleştirmenlerden hem de gişeden ağır darbe yiyen bir yapım. Yedi yıl önce kaybolan deneysel bir uzay gemisinin Neptün yörüngesinde aniden yeniden ortaya çıkmasını konu alan film, yıllar içinde ev videosu üzerinden kendine sadık bir kitle buldu. Bugün türünün en çok konuşulan kült filmlerinden biri; "uzayda perili ev" fikrinin ilk akla gelen örneklerinden.

Fragman

Konusu

Yıl 2047. Event Horizon adlı deneysel uzay gemisi, Proxima Centauri yıldızına yapacağı ilk yolculukta, yedi yıl önce iz bırakmadan kaybolmuştu. Şimdi Neptün'ün yörüngesinde yeniden belirmiş ve tuhaf bir sinyal yayıyor. Kaptan Miller komutasındaki kurtarma gemisi Lewis and Clark, gemiyi incelemek üzere yola çıkıyor. Mürettebata, Event Horizon'ın tasarımcısı Dr. William Weir de katılıyor.

Weir yolda mürettebata geminin sırrını anlatıyor: Event Horizon, uzay-zamanı katlayarak iki uzak noktayı birbirine yaklaştıran ve böylece ışıktan hızlı yolculuğu mümkün kılması beklenen deneysel bir "kütleçekim sürücüsü" taşıyor. Sürücünün kalbinde, kontrol altında tutulan yapay bir kara delik var. Gemiye çıkan ekip, eski mürettebatın başına korkunç bir şey geldiğine dair izlerle karşılaşıyor. Sinyalde duyulan Latince sözler kurtarma isteğinden çok bir uyarıya benziyor ve kısa süre sonra ekip üyeleri kendi korkularına ve pişmanlıklarına dair sanrılar görmeye başlıyor.

Yapım ve oyuncular

Senarist Philip Eisner hikâyeyi 1990'ların başında tasarladı ve 1992'de ilk taslağını bitirdi. Bu ilk versiyon, uzaylı bir varlığın ele geçirdiği bir gemiyi anlatan, H. P. Lovecraft havasında bir hikâyeydi. 1995'te Mortal Kombat ile ticari başarı yakalayan Anderson, metni fazla Yaratık benzeri buldu ve perili ev filmlerinden ve Solaris'ten esinlenerek cehennemle bağlantı kuran bir gemi hikâyesine çevirdi.

Çekimler Kasım 1996-Mart 1997 arasında tamamen İngiltere'deki Pinewood Stüdyoları'nda yapıldı. Paramount, Titanik'in ertelenmesiyle boşalan tarihe yetişmesi için filmin çekim sonrası sürecini kısalttı. Deneme gösterimlerinde izleyiciler şiddet sahnelerine kötü tepki verince stüdyo 30 dakikadan fazla sahneyi kestirdi ve yaklaşık 130 dakikalık ilk kurgu 96 dakikaya indi. Anderson, filmin sonuçta fazla kısa kaldığını söyledi; kesilen görüntülerin büyük bölümü ise sonradan kaybolmuş ya da yok edilmiş durumda. Geminin haç biçimli silueti kısmen Notre-Dame Katedrali görüntülerinden, sürücünün iç içe dönen halkaları ise Hellraiser'daki bulmaca kutusundan ilham aldı. Müziği Michael Kamen ile elektronik müzik ikilisi Orbital birlikte hazırladı.

Senaryo üzerinde, adı jenerikte geçmeyen Andrew Kevin Walker da çalıştı. Görsel efektlerde bilgisayarın yalnızca destek olarak kullanıldığı, çoğu etkinin set üzerinde gerçek düzeneklerle çekildiği filmin yapımı sırasında stüdyonun 7 numaralı sahnesinde bir yangın da çıktı. Kapanış jeneriğinde ise The Prodigy'nin bir parçası çalıyor.

Kadroda Laurence Fishburne (Kaptan Miller), Sam Neill (Dr. Weir), Kathleen Quinlan (Peters), Joely Richardson (Starck), Jason Isaacs (D.J.), Sean Pertwee (Smith) ve Richard T. Jones (Cooper) yer alıyor.

Bilim ne diyor?

Filmin adı, kara deliklerin en bilinen kavramından geliyor. Olay ufku, bir kara deliğin çevresindeki ve içinden geçen hiçbir şeyin, ışığın bile, geri dönemediği sınır. Bu sınırın yarıçapı kütleyle orantılı: Güneş bir kara deliğe dönüşecek kadar sıkıştırılabilseydi olay ufkunun yarıçapı yaklaşık 3 kilometre, Dünya içinse yaklaşık 9 milimetre olurdu. Bir geminin içinde kontrol altında tutulan bir kara delik fikri ise bilimin bugün öngörebildiği hiçbir şeye karşılık gelmiyor.

Uzay-zamanı bükerek ışıktan hızlı yolculuk etme fikri ise fizikçilerin gerçekten tartıştığı bir konu. Fizikçi Miguel Alcubierre 1994'te, Einstein'ın denklemlerine uyan bir "warp" çözümü önerdi: Gemi, önündeki uzayı büzen ve arkasındaki uzayı genişleten bir kabarcığın içinde taşınıyor. Ne var ki bu çözüm negatif enerji yoğunluğuna sahip, varlığı kanıtlanmamış "egzotik madde" gerektiriyor. İlk hesaplarda gereken enerji gözlemlenebilir evrenin kütlesi düzeyindeydi; sonraki çalışmalar bu miktarı ciddi biçimde azaltsa da bugüne kadar hiçbir deney böyle bir uzay-zaman yaratamadı. Bazı fizikçiler, kabarcığın içindeki mürettebatın onu yönlendiremeyeceğini, hatta varışta hedefin tehlikeli bir ışımaya maruz kalabileceğini de öne sürüyor. Konuya daha bilimsel yaklaşan bir film için Yıldızlararası'na bakılabilir.

Filmdeki mesafeler ise gerçekçi. Neptün, Güneş'ten ortalama 4,5 milyar kilometre uzakta; ışık bu mesafeyi yaklaşık dört saatte alıyor. Bugüne kadar gezegeni ziyaret eden tek araç, 25 Ağustos 1989'da yanından geçen Voyager 2. Geminin hedefi Proxima Centauri ise 4,25 ışık yılı uzaklıkta, Güneş'e en yakın yıldız. 2016'da yaşanabilir bölgesinde bir gezegen keşfedilmesi, bu yıldızı bilimkurgunun gözdesi yaptı.

Etkisi

15 Ağustos 1997'de ABD'de vizyona giren film, 50-70 milyon dolar arasında tahmin edilen bütçesine karşılık dünya genelinde yalnızca 47,1 milyon dolar hasılat yaptı. Eleştirmenlerin çoğu filmi The Shining ve Yaratık'ı fazla anımsatan, gereksiz kanlı bir yapım olarak gördü; buna karşın sanat yönetimi, görüntüler ve özellikle Laurence Fishburne'ün oyunu övgü aldı.

Ev videosu döneminde ise film yeniden keşfedildi. Hayranlar uzun süre kesilen sahnelerle birlikte bir yönetmen kurgusu beklese de bu görüntülerin çoğu kayıp. Gösterime girdiği dönemde eleştirmen yorumlarını derleyen Rotten Tomatoes'ta yüzde 36 olumlu oran, seyirci anketlerinde ise D+ notu alan film bugün en iyi korku filmleri listelerinde yer alıyor ve sonraki bilimkurgu-korku filmleriyle video oyunlarını etkilemiş bir yapım olarak anılıyor. 2025'te başlayan çizgi roman serileriyle hikâyesi de genişlemeye devam ediyor.

Kısaca

• Yıl: 1997
• Yönetmen: Paul W. S. Anderson
• Senaryo: Philip Eisner
• Süre: 96 dakika
• Oyuncular: Laurence Fishburne, Sam Neill, Kathleen Quinlan, Joely Richardson, Jason Isaacs, Sean Pertwee
• Müzik: Michael Kamen, Orbital