Planetes

Planetes, Dünya yörüngesindeki uzay çöpünü toplayan bir ekibin hikâyesini anlatan Japon anime dizisi. Makoto Yukimura'nın mangasından uyarlanan ve 2003-2004'te yayımlanan 26 bölümlük yapım, gerçek yörünge mekaniğine gösterdiği özenle uzay bilimkurgusunun en gerçekçi örneklerinden biri sayılıyor. Japonya Uzay Araştırma Ajansı JAXA'nın teknik danışmanlık yaptığı dizi, bugün giderek büyüyen gerçek bir sorunu, uzay çöpünü hikâyesinin merkezine koymasıyla da şaşırtıcı biçimde güncel.

Konusu

Yıl 2075. İnsanlık Ay'da üsler kurmuş, Dünya ile Ay arasında düzenli seferler yapılıyor. Ama yörüngede biriken roket parçaları, eski uydular ve küçük döküntüler, uydular, istasyonlar ve uzay araçları için ciddi bir tehlike. Technora şirketinin Uzay Çöpü Bölümü'nde çalışan küçük bir ekip, eski bir araç olan "Toy Box" ile bu çöpleri topluyor; parçaları atmosfere sokarak yakıyor ya da kurtarılabilecek olanları geri getiriyor.

Hikâyenin merkezinde, kendi uzay gemisine sahip olmayı hayal eden genç astronot Hachirota "Hachimaki" Hoshino var. Ekibe yeni katılan, her sorunun cevabının "sevgi" olduğuna inanan Ai Tanabe ile Hachimaki'nin çatışması ve yakınlaşması dizinin duygusal omurgasını oluşturuyor. Hachimaki, Jüpiter'e gidecek ilk insanlı görev için seçilmeyi kafasına koyduğunda hikâye bireysel hırsla dayanışma arasındaki dengeye dönüşüyor. Dizi bu sırada uzaydaki işçilerin yorgunluğunu, Dünya ile uzay arasındaki eşitsizliği ve terörü de anlatıyor.

Yapım

Yukimura, fikrin bir kütüphanede, yörüngedeki uzay araçlarının ve uyduların kalıntılarını anlatan bir bilim kitabını okurken doğduğunu anlatıyor. Bu döküntülerin tehlikeli olduğunu ve birkaç yıl içinde uzay çalışmalarını ciddi biçimde aksatabileceğini öğrenmek onu etkilemiş. Manga 1999-2004 arasında Kodansha'nın Morning dergisinde yayımlandı.

Anime uyarlamasını Sunrise stüdyosu üretti; yönetmen Gorō Taniguchi, senarist Ichirō Ōkouchi. Dizi Ekim 2003'te NHK BS2'de yayına girdi. Yapım başladığında manga henüz bitmemişti; ekip 26 bölümü doldurmak için yeni karakterler ve yeni ilişkiler ekledi, mangaya göre siyasi temaları da genişletti. Müzikleri Kōtarō Nakagawa besteledi. Taniguchi, DVD yorumunda dizi boyunca yörünge mekaniği hakkında çok şey öğrendiğini anlatıyor.

Bilim ne diyor?

Planetes'in asıl başarısı, uzay çöpü sorununu doğru anlatması. NASA'nın Yörünge Çöpü Program Ofisi'ne göre bugün Dünya yörüngesinde 10 santimetreden büyük 25 binden fazla nesne biliniyor; 1 ile 10 santimetre arasındaki parçaların sayısının ise yaklaşık 500 bin olduğu tahmin ediliyor. Alçak Dünya yörüngesinde bu parçalar saniyede 7-8 kilometre hızla dolaşıyor ve iki cisim arasındaki ortalama çarpışma hızı saniyede yaklaşık 10 kilometre; yani bir merminin hızının on katından fazla. NASA bu hızı, bir merminin hızının on katından fazla olarak tanımlıyor. NASA'nın listesine göre yörüngedeki çöpün kaynakları da çeşitli: görevini bitirmiş uydular ve roket üst kademeleri, ayrılma sırasında bırakılan parçalar, patlama ya da çarpışmalardan doğan döküntüler, katı yakıtlı motor artıkları ve ısı değişimiyle kopan minik boya pulları.

Dizide birkaç kez anılan "Kessler sendromu" da gerçek bir kavram: NASA bilim insanı Donald J. Kessler'in öne sürdüğü bu senaryoda yörüngedeki nesnelerin yoğunluğu belli bir eşiği aşınca çarpışmalar zincirleme olarak yeni çöpler üretiyor ve bazı yörüngeler kullanılamaz hâle geliyor. Dizinin ABD DVD'sinde görüş bildiren iki NASA bilim insanı ise bir noktada itiraz ediyor: Tek tek parçalarla yörüngede buluşup onları toplamak, elde edilecek az miktarda malzemeye göre çok fazla enerji gerektiriyor. Yani çöp temizliği gerçek bir ihtiyaç, ama Planetes'teki iş modeli bugünkü teknolojiyle pek kârlı görünmüyor.

Dizi ağırlıksız ortamda momentum, yörünge değiştirmek için itki uygulamak ve uzay giysisiyle çalışmanın zorlukları gibi konuları da doğal bir şekilde hikâyeye yerleştiriyor. Uzayda sesin yayılmaması, astronotların sürekli oksijen hesabı yapması ve yörüngedeki her manevranın yakıt demek olması gibi ayrıntılar, Planetes'i pek çok büyük bütçeli filmden daha inandırıcı kılıyor.

Etkisi

Hem manga hem anime eleştirmenlerden övgü aldı. Japonya'nın en köklü bilimkurgu ödüllerinden Seiun Ödülü'nü manga 2002'de, anime 2005'te kazandı. Anime News Network, Planetes'i 2005'in en iyi bilimkurgu anime dizisi ilan etti. Eleştirmenler özellikle karakterlerin günlük hayatına odaklanan anlatımı ve uzayın sıradan işçilerin çalıştığı bir iş yeri olarak gösterilmesini övdü.

Neden izlemeli?

Planetes, uzay savaşları ya da uzaylı istilaları yerine yakın geleceğin uzayında çalışan insanları anlatıyor. Hem gerçekçi bilimkurgu sevenler hem de güçlü karakter dramı arayanlar için ideal; üstelik anlattığı sorun her yıl daha da gerçek hâle geliyor.

Kısaca

• Yıl: 2003-2004
• Yönetmen: Gorō Taniguchi
• Senaryo: Ichirō Ōkouchi
• Dayandığı eser: Makoto Yukimura'nın mangası
• Bölüm: 26
• Ödül: Seiun Ödülü (2005)