Otostopçunun Galaksi Rehberi (The Hitchhiker's Guide to the Galaxy)

Otostopçunun Galaksi Rehberi, Douglas Adams'ın radyo dizisiyle başlayıp romanlarla dünyaya yayılan bilimkurgu komedisinin 2005 yapımı sinema uyarlaması. Garth Jennings'in yönettiği film, Dünya'nın bir otoyol projesi uğruna yıkıldığı gün evrene fırlatılan sıradan bir İngiliz'in, Arthur Dent'in hikâyesini anlatıyor. Senaryoyu Adams, Karey Kirkpatrick ile birlikte yazdı; ancak yazar, çekimler başlamadan önce 2001'de hayatını kaybetti ve film onun anısına ithaf edildi.

Fragman

Konusu

Bir perşembe sabahı Arthur Dent, evinin bir çevre yolu için hemen yıkılacağını öğrenir ve iş makinelerinin önüne yatar. Arkadaşı Ford Prefect onu yakındaki bara götürür ve şaşırtıcı bir itirafta bulunur: Kendisi Betelgeuse yakınlarından gelen bir uzaylıdır ve evrensel bir rehber kitap olan Otostopçunun Galaksi Rehberi için çalışan bir gazetecidir. Asıl kötü haber ise şudur: Vogon adlı bürokrat uzaylılar, bir hiperuzay çevre yolu açmak için o gün Dünya'yı yıkacaktır.

Ford'un son anda bir Vogon gemisine gizlice bindirdiği Arthur, gezegeninin yok oluşunu böylece atlatır. Ardından olaylar zinciri onu Galaksi Başkanı Zaphod Beeblebrox'un çaldığı Heart of Gold gemisine, Arthur'un daha önce tanıştığı Dünyalı Trillian'a ve depresif robot Marvin'e götürür. Zaphod'un peşinde olduğu şey, dev bilgisayar Deep Thought'un "Yaşam, Evren ve Her Şey Hakkındaki Nihai Soru"ya verdiği hayal kırıklığı yaratan cevabın, yani "42"nin, sorusunu bulmaktır. İz onları efsanevi gezegen Magrathea'ya götürür.

Yapım

Kitabı sinemaya taşıma fikri 1970'lere uzanıyor. Adams o yıllarda gelen iki teklifi, eserini "şakalı bir Yıldız Savaşları"na çevirmek istediklerinden korktuğu için reddetti. 1982'de yapımcılar Ivan Reitman, Joe Medjuck ve Michael C. Gross ile anlaştı ve onlar için üç senaryo yazdı. Bu süreçte Dan Aykroyd'un Reitman'a önerdiği bambaşka bir hikâye, sonunda Hayalet Avcıları'nın temeli oldu ve Adams'ın projesi yine rafa kalktı. Haklar 1997'de Caravan Pictures'a, yani sonraki adıyla Spyglass Entertainment'a satıldı; film Disney çatısı altında birkaç kez el değiştirdi.

2001'de yönetmen Jay Roach projeye yeniden hayat verdi ve Adams yeni bir senaryo yazdı. Adams'ın 11 Mayıs 2001'deki ölümünden sonra Roach ve yapımcı Robbie Stamp çalışmayı sürdürmeye karar verdi; Kirkpatrick, Adams'ın son taslağını ve notlarını temel alarak senaryoyu tamamladı. Roach daha sonra projeden ayrıldı ve yerine Hammer & Tongs olarak bilinen yönetmen Garth Jennings ile yapımcı Nick Goldsmith geldi. Çekimler Ağustos 2004'te tamamlandı; filmin jeneriği öncesi sahnesi Tenerife'deki Loro Parque'de çekildi.

Arthur Dent'i Martin Freeman, Ford Prefect'i jeneriğe Mos Def adıyla geçen Yasiin Bey, Zaphod'u Sam Rockwell, Trillian'ı Zooey Deschanel canlandırıyor. Bill Nighy gezegen tasarımcısı Slartibartfast, John Malkovich ise Zaphod'un rakibi Humma Kavula rolünde. Marvin'i kostüm içinde Warwick Davis oynuyor, sesini Alan Rickman veriyor; Deep Thought'u Helen Mirren seslendiriyor. Rehber'in sesi ise, Adams'ın kendisinin de istediği isimlerden biri olan Stephen Fry. Arthur'u BBC radyo ve televizyon uyarlamalarında canlandıran Simon Jones da kısa bir konuk rolde görünüyor. Stüdyo, Amerikalı seyirciyi çekmek için kadroya Amerikalı oyuncular katarken hikâyenin İngiliz ruhunu korumaya da özen gösterdi; Adams'ın kendisi de yalnızca Arthur Dent'in mutlaka İngiliz olması gerektiğini söylemişti.

Bilimsel karne

Adams'ın evreni bilimi ciddiye almaz ama onunla zekice oynar. Ford Prefect'in memleketi olarak anılan Betelgeuse, gerçek ve son derece ilginç bir yıldız. Orion takımyıldızındaki bu kırmızı süperdev, yarıçapı Güneş'inkinin 640 ila 764 katı arasında hesaplanan dev bir yıldız; Güneş'in yerinde olsaydı yüzeyi asteroit kuşağının ötesine uzanır, Merkür, Venüs, Dünya ve Mars'ın yörüngelerini içine alırdı. Uzaklığı tam belirlenemese de 400 ila 600 ışık yılı arasında tahmin ediliyor. Ekim 2019'da belirgin biçimde sönükleşmeye başlayan yıldızın parlaklığı Şubat 2020'ye kadar yaklaşık üç kat azaldı; Hubble gözlemleri bunun yıldızın yüzeyinden fırlatılan maddenin oluşturduğu tozdan kaynaklandığını gösterdi. Betelgeuse'ün, büyük olasılıkla önümüzdeki 100 bin yıl içinde süpernova olarak patlaması bekleniyor; patladığında aylarca yarım Ay kadar parlak görünecek, ama Dünya'daki yaşama zarar vermeyecek.

Filmin Magrathea'sı, ısmarlama gezegenler üreten lüks bir fabrika. Gerçekte gezegenler bir atölyede değil, genç bir yıldızın çevresindeki gaz ve toz diskinde doğuyor. NASA'ya göre Güneş Sistemi bugünkü düzenine yaklaşık 4,5 milyar yıl önce oturdu; Dünya da kütleçekiminin dönen gaz ve tozu bir araya toplamasıyla Güneş'ten üçüncü gezegen olarak oluştu. Güneş'in kendisi ise yaklaşık 4,6 milyar yıl önce Güneş bulutsusu adı verilen dev, dönen bir gaz ve toz bulutunun içinde doğdu. Galaksideki adresimiz de Adams'ın mizahına uygun biçimde mütevazı: Güneş Sistemi, Samanyolu'nun küçük sarmal kollarından biri olan ve Yerel Kol diye de anılan Orion Kolu'nda yer alıyor.

Heart of Gold'un ihtimalsizlik sürücüsü (improbability drive), yani füzeleri bir saksı petunyaya ve bir balinaya çeviren ünlü motor, fiziğin değil mizahın ürünü. Hiperuzay çevre yolu ise ışıktan hızlı yolculuğun bilimkurgudaki en eğlenceli bahanelerinden biri: Gerçek fizikte kütlesi olan hiçbir şey ışık hızına ulaşamıyor, bu yüzden galaksiyi otostopla gezmek şimdilik yalnızca Adams'ın sayfalarında mümkün.

Etkisi

Film 28 Nisan 2005'te İngiltere'de, bir gün sonra Kuzey Amerika'da vizyona girdi ve ABD'de açılış haftasonunu birinci sırada tamamladı. Eleştirmenlerden çoğunlukla olumlu tepkiler aldı ve dünya genelinde 104,5 milyon dolar hasılat yaptı. Martin Freeman'ın anlattığına göre ise Jennings ona, filmin bir devam filmine yetecek kadar iyi iş çıkarmadığını söylemişti. Uzayı tiye alan diğer bir klasik için Galaksi Savaşçıları sayfasına göz atabilirsiniz.

Kitabı

• Otostopçunun Galaksi Rehberi (Douglas Adams): konusu, bilimi ve okuma rehberi
• Otostopçunun Galaksi Rehberi okuma sırası: 6 kitap ve nereden başlanır

Karakterleri

• Arthur Dent kimdir? Otostopçunun Galaksi Rehberi'nin şaşkın kahramanı
• Marvin kimdir? Otostopçunun Galaksi Rehberi'nin bunalımlı robotu

Kısaca

• Yıl: 2005
• Yönetmen: Garth Jennings
• Senaryo: Douglas Adams, Karey Kirkpatrick
• Süre: 109 dakika
• Oyuncular: Martin Freeman, Sam Rockwell, Mos Def, Zooey Deschanel, Bill Nighy, John Malkovich
• Sesler: Stephen Fry, Alan Rickman, Helen Mirren