Yükselen burç nedir?

Yükselen burç, astrolojide bir kişinin doğduğu anda ve yerde doğu ufkundan yükselmekte olan ekliptik noktasının düştüğü burç dilimidir. Bunun astronomik karşılığı ölçülebilir bir geometridir: Dünya kendi ekseni çevresinde döndükçe Güneş'in yıllık yolu olan ekliptiğin farklı noktaları sırayla doğu ufkundan doğar. On iki burç dilimi bir günde ufuktan geçtiği için yükselen nokta ortalama iki saatte bir başka dilime geçer. Bu noktaya kişilik ya da kader anlamı yüklemek ise astrolojik bir iddiadır ve bilimsel olarak desteklenmez.

Gökyüzünde ne oluyor?

Dünya batıdan doğuya döndüğü için gökyüzündeki her şey doğudan yükselip batıdan batar (Güneş neden doğudan doğar?). Ekliptik, gök küresi üzerinde büyük bir çemberdir ve herhangi bir anda yarısı ufkun üstünde, yarısı altındadır. Bu çemberin doğu ufkunu kestiği nokta astrolojide "yükselen", batı ufkunu kestiği nokta ise "alçalan" diye anılır.

Güneş burcunu bulmak için doğum tarihi yeter, çünkü Güneş ekliptikte günde ancak bir derece kadar ilerler. Yükselen nokta ise Dünya'nın dönüşüyle bir günde ekliptiğin tamamını dolaşır. Bu yüzden onu hesaplamak için doğum saati ve doğum yerinin enlemi ile boylamı gerekir. Aynı gün, aynı şehirde birkaç saat arayla doğan iki kişinin yükseleni farklı çıkar.

Neden bazı burçlar daha hızlı doğar?

Burçlar 30'ar derecelik eşit dilimler olsa da ufuktan eşit sürelerde geçmezler. Sebep, Dünya'nın ekseninin yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,4 derece eğik olmasıdır. Bu eğiklik yüzünden ekliptik gök ekvatorunu bir açıyla keser ve ufka bazen dike yakın, bazen yatık bir açıyla çıkar. Dik çıkan kısım ufuktan uzun sürede, yatık çıkan kısım kısa sürede geçer. Etki enlem arttıkça büyür: ekvatorda her dilim iki saate yakın sürede doğarken, kuzeye gidildikçe fark açılır.

Ankara'nın enlemi (yaklaşık 39,9° kuzey) için yaptığımız hesaba göre Koç ve Balık dilimleri doğu ufkundan yaklaşık 1 saat 12 dakikada geçerken, Aslan ve Akrep dilimleri yaklaşık 2,5 saat sürer. Türkiye'nin en güneyi ile en kuzeyi arasında bu süreler on dakikadan az değişir.

Verileri göster

Koç ve Balık	72
Boğa ve Kova	87
İkizler ve Oğlak	115
Yengeç ve Yay	142
Başak ve Terazi	150
Aslan ve Akrep	152

Aynı geometrinin gökyüzünde gözle görülebilen bir sonucu da var: zodyak ışığı. Gezegenler arası tozun Güneş ışığını saçmasıyla oluşan bu soluk ışık sütunu ekliptik boyunca uzanır. Orta kuzey enlemlerinden en iyi, ekliptiğin ufka dik çıktığı zamanlarda görülür: baharda akşam alacakaranlığı bittikten sonra batıda, sonbaharda ise sabah alacakaranlığından hemen önce doğuda.

Ufukta gerçekte hangi takımyıldız var?

Astrolojideki yükselen burç, takımyıldızlara değil ilkbahar ekinoksundan ölçülen eşit dilimlere göre belirlenir. Dünya ekseninin yavaş yalpalaması (presesyon) yüzünden bu dilimler gökyüzündeki takımyıldızlardan yaklaşık 24 derece kaymıştır. Ayrıca takımyıldızların boyları eşit değildir ve ekliptik on üç takımyıldızdan geçer. Bu yüzden "yükselen burcu Koç" denen bir anda doğu ufkunda çoğu zaman Koç değil, Balık takımyıldızının yıldızları bulunur. Aynı kaymanın Güneş için sonuçlarını Güneş gerçekte hangi burçta? yazımızda anlattık.

Bilim ne diyor?

Doğum anında ufukta neyin bulunduğuna dair astrolojik iddialar da sınandı. Fransız araştırmacı Michel Gauquelin 1955'te bazı gezegenlerin doğum saatindeki konumuyla, örneğin Mars'ın yeni doğmuş ya da en yüksek noktasında olmasıyla, sporculardaki başarı arasında bağ bulduğunu öne sürdü. Yedi Fransız bilim insanının yaptığı tekrar çalışması bu bağı doğrulamadı. Yükselen burcu da içeren tam doğum haritalarıyla yapılan çift kör testlerde de astrologlar rastlantıdan daha başarılı olamadı. Ayrıntısı Burçlar gerçek mi? yazımızda.

Doğu ufkundan o akşam hangi takımyıldızların ve gezegenlerin yükseldiğini kendiniz görmek isterseniz Bu akşam gökyüzü sayfamıza bakabilirsiniz.

Güneş'in ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Burçların gökyüzü sayfasında ve doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında görebilirsiniz.