Saga (Brian K. Vaughan ve Fiona Staples): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Saga, yazar Brian K. Vaughan'ın yazdığı ve çizer Fiona Staples'ın çizdiği, ABD'li yayınevi Image Comics'in aylık yayımladığı bir uzay operası ve fantastik çizgi roman serisidir. İlk bölümü 14 Mart 2012'de çıktı. Savaşan iki gezegenden gelen bir çiftin, yeni doğmuş kızlarıyla birlikte iki tarafın da peşine düştüğü bir kaçışı anlatır. ABD çizgi romanının son on yılda en çok övülen eserlerinden biridir: ilk cildi 2013'te Hugo Ödülü'nün en iyi çizgi öykü dalını kazandı, seri 2013-2017 arasında 12 Eisner ve 17 Harvey ödülü topladı.

Kitap ne anlatıyor?

Galaksinin en büyük gezegeni Landfall ile onun tek uydusu Wreath uzun zamandır savaştadır. Landfall halkı kanatlıdır ve ileri teknolojiye sahiptir; Wreath halkı boynuzludur ve büyü kullanır. Birinin yok edilmesi ötekini yörüngesinden fırlatacağı için iki dünya savaşı başka gezegenlere "taşımıştır": kendi topraklarında barış sürerken, bilinen bütün gezegenler taraf seçmeye zorlanmıştır.

Landfall'lı asker Alana, Cleave gezegenindeki bir esir kampında Wreath'li savaş esiri Marko'nun gardiyanıdır. İkisi âşık olur, birlikte kaçar ve serinin ilk sayfalarında kızları Hazel doğar. Hazel'in hem kanadı hem boynuzu vardır; varlığı bile iki tarafın savaş propagandasını tehdit eder. Bu yüzden Landfall'ın müttefiki Robot Krallığı'ndan, başı küçük bir televizyon olan Prens Robot IV ile Wreath'in tuttuğu paralı avcı The Will ailenin peşine düşer. Hikâyeyi zaman zaman yetişkinliğinden geriye bakan Hazel anlatır.

Vaughan'ın kendi tanımıyla Saga, ebeveynliği ilginç bir tür hikâyesinin içine "Truva atı gibi" saklama denemesidir. Yayıncının tanıtımlarında "Yıldız Savaşları ile Taht Oyunları'nın buluşması" diye anlatılan seri, Romeo ve Juliet gibi klasiklerin izini de taşır. Ama soylu kahramanların imparatorluğu yendiği bir destan değil, savaşın kenarında yaşayıp ondan kurtulmak isteyen sıradan insanların hikâyesidir.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Seri henüz tamamlanmadı; aşağıdaki özet bugüne kadar yayımlanan bölümleri kapsar.

İlk ciltte Alana ile Marko, Cleave'den ağaç biçimindeki bir roket gemiyle kaçar; yanlarına mayına basıp ölmüş genç bir kızın hayaleti Izabel katılır ve Hazel'in bakıcısı olur. İkinci ciltte Marko'nun anne babası ve eski nişanlısı Gwendolyn sahneye çıkar. Gwendolyn ile The Will, köle olarak satılmak istenen küçük bir kızı kurtarır; nesnelerin "sesini" duyabilen bu kız, sonradan Sophie adını alır. Izabel'in sürgün edildiği gezegen aslında Timesuck denen yıkıcı bir varlığın yumurtası çıkar; yumurta çatlarken Marko'nun ağır hasta babası Barr son gücüyle bir büyü yaparak gemiyi korur ve ölür.

Üçüncü ciltte aile, yazar D. Oswald Heist'in deniz feneri evine sığınır; iki dedikodu gazetecisi de onların izini sürmeye başlar. Dördüncü ciltte savaşa resmen girmemiş Gardenia gezegeninde sıradan bir hayat kurmaya çalışırlar: Alana galaksiye yayımlanan bir gösteride oyunculuk yapar, Marko evde Hazel'e bakar. Evlilik bunalım geçirir; bir hizmetçi robot Prens Robot IV'ün karısını öldürüp bebeğini kaçırır ve Hazel ile ninesi Klara da kaçırılır. Beşinci ve altıncı ciltlerde Marko ile Prens Robot IV, kaçırılan yakınları için zoraki bir ortaklık kurar; Hazel bir süre Landfall'da bir gözaltı merkezinde kalır ve sonunda ailesine kavuşur. Alana'nın ikinci kez hamile olduğu anlaşılır.

Yedinci ciltte Sophie'nin doğduğu Phang kuyruklu yıldızında geçen savaşın ardından Alana bebeğini düşürür. Dokuzuncu cildin sonunda The Will, Prens Robot IV'ü ve Marko'yu öldürür; seri 2018'de bu sarsıcı noktada uzun bir araya girdi. 2022'de dönen onuncu ciltte zaman ileri atlar: Alana artık tek başına, ergenliğe yaklaşan Hazel'i ve Prens Robot IV'ün oğlu Squire'ı büyütmeye çalışır. On birinci ciltte Gwendolyn Robot Krallığı'nı Wreath'in safına çekmeye uğraşırken Landfall hükümeti, Hazel ve dostlarını ortadan kaldırma işini Ajan Gale'e verir; Sophie, The Will'e atılan zehirli bir okun önüne geçerek ölür.

Yazar ve yazıldığı dönem

Brian K. Vaughan, Saga'nın evrenini çocukken matematik derslerinde canı sıkıldıkça kurmaya başladığını anlatır. Yıldız Savaşları, Flash Gordon, çocuk kitapları ve Silver Surfer'ı ilk gördüğünde hissettiği hayranlık bu evrenin malzemeleri oldu. Karısı ikinci kızlarına hamileyken kanatlı Alana ile boynuzlu Marko'yu ve ebeveynlik temasını buldu. Vaughan bu sırada 2010'da biten Ex Machina dizisini tamamlamış, 2007'de de Lost dizisinin yazar-yapımcı kadrosuna katılmıştı.

Seri 2011 San Diego Comic-Con'da duyuruldu. Vaughan, hiçbir içerik kısıtlaması olmayan ve yayın dışı bütün hakların yaratıcılarda kaldığı bir sözleşme sunduğu için Image'ı seçti. Çizer Fiona Staples'la ortak arkadaşları yazar Steve Niles aracılığıyla tanıştı. Staples serinin ortak sahibidir; bütün karakterleri, araçları ve türleri o tasarlar, kapakları boyar ve Hazel'in anlatım yazılarını kendi el yazısıyla yazar. Teknolojinin çoğunun organik biçimli olması, örneğin ailenin ahşap roketi, Staples'ın mekanik nesneler çizmeyi sevmemesinden doğdu.

Her altı bölüm bir cilt, her üç cilt bir "kitap" oluşturur. Seri 25 Temmuz 2018'de 54. bölümle yarı noktasına ulaşıp uzun bir araya girdi, 26 Ocak 2022'de 55. bölümle döndü. Vaughan toplam 108 bölümlük bir plan açıkladı. Mart 2025'te 72. bölümün ardından seri yeniden ara verdi; Staples Eylül 2026'da gecikmenin nedenini açıklayıp seri üzerinde yeniden çalışmaya başladığını duyurdu.

Kitaptaki bilim

Saga bilimi açıklamaya çalışmaz; büyü ile teknolojiyi aynı evrende yan yana kullanan bir fantastik uzay masalıdır. Yine de evrenin temel fikirleri gerçek astronomiyle karşılaştırılabilir:

• Gezegen ve uydu: Serinin savaşı, Landfall ile Wreath'in birbirine kütleçekimiyle bağlı olmasına dayanır. Gerçek Dünya-Ay sisteminde iki cisim aslında ortak bir kütle merkezinin çevresinde döner; ama bu nokta Dünya'nın merkezinden yaklaşık 5.000 kilometre uzakta, yani Dünya'nın içindedir. Ay'ın kütlesi Dünya'nınkinin yalnızca yüzde 1,2'si olduğu için Ay ortadan kalksaydı Dünya, Güneş çevresindeki yolunda küçük salınımı dışında pek bir şey kaybetmeden dolanmaya devam ederdi; asıl kayıp gelgitlerin büyük kısmı olurdu. Seri, birinin yok olmasının ötekini fırlatacağı fikrini dramatik bir gerekçe olarak kullanır.
• Uzaklaşan uydu: Gerçek Ay her yıl Dünya'dan yaklaşık 38 milimetre uzaklaşıyor; Apollo görevlerinin bıraktığı lazer yansıtıcılarıyla yapılan ölçümler bunu gösteriyor. Gelgit sürtünmesi Dünya'nın dönüşünü de yavaşlatıyor. Yani gerçek gezegen-uydu ilişkileri sabit değil, yavaşça değişen bir dengedir.
• Kuyruklu yıldızda yaşam: Sophie'nin halkı Phang adlı bir kuyruklu yıldızda yaşar. Gerçek kuyruklu yıldızlar buz, toz ve kayadan oluşan küçük cisimlerdir ve çekimleri çok zayıftır. Güneş'e yaklaşınca buzları buharlaşarak kuyruk oluşturur. Üzerlerinde kalıcı bir uygarlık kurmak bugünkü bilgimizle mümkün görünmüyor.
• Gezegen sanılan yumurta: Timesuck yumurtası gibi canlı gök cisimleri tamamen fantastiktir; gerçek gezegenler gaz ve toz diskinde maddenin bir araya gelmesiyle oluşur.

Bu sapmalar seriyi zayıflatmaz; Saga'nın bilimkurgusu, savaş, göç ve aile üzerine söylediklerini taşımak için kurulmuş bir sahnedir.

Etkisi ve ödülleri

İlk sayı çıkış tarihinden önce tükendi ve beş baskı yaptı; seri sürekli satış başarısı gösterdi ve 2016 itibarıyla derleme ciltleri, aynı yayınevinin televizyon uyarlamasıyla çok daha tanınmış The Walking Dead serisinden fazla satıyordu. 2013'te aday olduğu üç Eisner ödülünün üçünü de kazandı: en iyi devam eden seri, en iyi yeni seri ve en iyi yazar. Aynı yıl ilk cilt Hugo Ödülü'nü aldı, seri yedi Harvey adaylığının altısını kazandı. 2014 ve 2015'te de Eisner ödülleri sürdü.

Seri etnik köken, cinsellik ve toplumsal cinsiyet rollerini çeşitli biçimde ele alışı ve savaşı işleyişiyle de dikkat çekti. Bu cesaret tartışmayı da beraberinde getirdi: Nisan 2013'te 12. bölümün iOS üzerinden satışı iki küçük müstehcen kare yüzünden engellendi ve bu karar sanatçılarla yazarlardan tepki aldı. 2014'te Saga, Amerikan Kütüphaneler Derneği'nin o yıl en çok itiraz edilen on kitap listesine girdi.

Türkçe baskıya ilişkin yayınevi kaynağında doğrulanabilir bir bilgi bulamadık.

Uyarlamaları

Saga'nın bir film ya da dizi uyarlaması yok. Vaughan seriyi en baştan yalnızca çizgi roman olarak tasarladığını, televizyona fazla pahalı, büyük bir gişe filmine ise fazla yetişkin bir hikâye anlatmak istediğini söyledi. Sözleşmesinde çizgi romanın hiç uyarlanmaması hakkını bile korudu. 2013'teki bir röportajda Staples'la birlikte, serinin amacının bir filmde ya da dizide yapamayacakları her şeyi yapmak olduğunu yineledi; olasılığı tamamen kapatmasalar da bunu öncelik saymıyorlar. Seriden yalnızca, yalanı sezen yeşil kedi Lying Cat'in tişörtleri gibi ürünler çıktı.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Saga kesinlikle yetişkin okurlar içindir: açık cinsellik, sert şiddet ve küfür içerir. Uzay operasını sevip Yıldız Savaşları evreninden daha kişisel, daha karanlık bir hikâye arayanlar, aile ve savaş temalı dramları sevenler için uygun bir seçimdir.

Okuma sırası basittir: bölümler yayın sırasıyla ilerler ve evren içi sıra da aynıdır. En kolay başlangıç 1-6. bölümleri toplayan ilk ciltir. Her altı bölüm bir cilt olduğundan bugün 1-11. ciltler tamamlanmış hikâye yaylarıdır; ilk 54 bölüm ayrıca tek bir "Compendium One" kitabında, ilk 18 bölüm de Deluxe Edition'ın ilk cildinde toplandı. Seri Vaughan'ın planına göre 108 bölümde bitecek; şu an yarısını biraz geçmiş durumda.