Yıldız rüzgârının ölçeği

- Veri kaynağı
- NASA; ESA; tayf ve uzay aracı ölçümleri
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Güneş'in kütle kaybı (2-3)×10⁻¹⁴ M☉/yıl Rigel'in kütle kaybı yaklaşık 1,5×10⁻⁷ M☉/yıl Yavaş Güneş rüzgârı 300-500 km/s Hızlı Güneş rüzgârı yaklaşık 750 km/s Soğuk dev rüzgârı yaklaşık 10 km/s Bubble Bulutsusu'ndaki O yıldızı yaklaşık 1800 km/s
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, yıldız rüzgârlarının hem ne kadar madde taşıdığını hem de ne kadar hızlı aktığını Güneş'ten başlayarak daha uç örneklere doğru karşılaştırıyor.
Kütle kaybı satırları aradaki devasa farkı gösteriyor. Güneş yılda (2-3)×10⁻¹⁴ Güneş kütlesi kaybederken Rigel yaklaşık 1,5×10⁻⁷ kaybediyor. Oran kabaca 5 ile 7,5 milyon kat arasında; yani Rigel'in kaybı Güneş'inkinin milyonlarca katı.
Hız satırları ise rüzgârın türüne göre değişiyor. Soğuk dev rüzgârı yaklaşık 10 km/s ile en yavaşı. Yavaş Güneş rüzgârı 300-500 km/s, hızlı Güneş rüzgârı yaklaşık 750 km/s. Bubble Bulutsusu'ndaki O yıldızının rüzgârı yaklaşık 1800 km/s ile listenin en hızlısı; hızlı Güneş rüzgârının yaklaşık 2,4 katı, soğuk dev rüzgârının ise 180 katı.
- Kütle kaybı: Güneş ile Rigel arasında milyonlarca kat fark var
- En yavaş: soğuk dev rüzgârı, yaklaşık 10 km/s
- En hızlı: O yıldızı rüzgârı, yaklaşık 1800 km/s
Veriler NASA ve ESA'ya, ayrıca tayf ve uzay aracı ölçümlerine dayanıyor. Konunun bütününü Yıldız rüzgârı yazısında bulabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Yıldız rüzgârı, yıldızın üst atmosferinden uzaya sürekli akan gaz akımıdır. Her yıldız az ya da çok madde yitirir; fark, miktarda ve hızdadır. Gazın kaçması için bir itici güç gerekir ve bu güç yıldız türüne göre değişir. Güneş türü yıldızlarda sıcak taç parçacıkları dışarı salar; Eugene Parker bu akımı 1958'de kuramsal olarak öngördü, Mariner 2 aracı 1962'de ölçerek doğruladı. Sıcak ve kütleli O ve B yıldızlarında ışınım basıncı ağır elementlerin soğurma çizgilerine etki ederek gazı iter; rüzgâr saniyede binlerce kilometreye varır. Soğuk devlerde ise üst atmosferde yoğuşan toz ışınım basıncıyla itilir ve rüzgâr ağır ve yavaş kalır.
Güneş'in rüzgârı uzay araçlarıyla doğrudan ölçülür. Öteki yıldızlarda hız, P Cygni profili denen tayf izinden okunur: soğurmanın mavi tarafa kayması Doppler etkisiyle gazın hızını verir. Bubble Bulutsusu (NGC 7635), güçlü rüzgârın çevre gazı süpürüp balon şişirmesinin örneğidir; NASA'ya göre bulutsu 7.100 ışık yılı uzaktadır ve yaklaşık yedi ışık yılı genişliğindedir.
Sık sorulanlar
Güneş her saniye ne kadar madde kaybediyor?
Yaklaşık 1,3-1,9 milyon ton. Oluşumundan beri kütlesinin yalnızca on binde birini yitirmiştir.
Bubble Bulutsusu'nu hangi yıldız şişiriyor?
BD +60°2522 adlı, yaklaşık 4 milyon yaşındaki O türü yıldız. Kütlesi Güneş'in 45 katıdır.
Rüzgâr yıldızın kaderini etkiler mi?
Evet. Çok kütleli bir O yıldızı daha ana kolda kütlesinin yarısına kadarını rüzgârla yitirebilir; bu da sonraki evrimini belirler.












