Hubble 200 bininci turunda MACS J0417'de Athena süpernovasını bekliyor

Görüntüde karanlık bir arka plana serpiştirilmiş sayısız galaksi görülüyor. Karenin ortasının solunda toplanan yoğun ışık, dev galaksi kümesi MACS J0417. NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu bu kareyi 19 Eylül 2026'da çekti. Ancak bu sıradan bir küme portresi değil: Gökbilimciler, burada aynı yıldız patlamasının yeniden görünmesini bekliyor.

Aynı patlamayı birden fazla kez görmek

MACS J0417, devasa kütlesiyle bir kütleçekimsel mercek gibi davranıyor: Çok daha uzaktaki cisimlerden gelen ışığı büküp büyütüyor. NASA'nın açıklamasına göre bir süpernovanın ışığı Dünya'ya birden fazla yoldan ulaşabiliyor. Her yolun uzunluğu farklı olduğu için aynı yıldız patlaması, aralarında aylar hatta yıllar olan farklı zamanlarda birden fazla kez beliriyor.

Athena adı verilen süpernova, 2025'te NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu tarafından keşfedildi. Hesaplara göre Athena'nın bundan Mart 2027 başına kadar olan dönemde yeniden görünmesi bekleniyor. Hubble bu yüzden gökyüzünün aynı bölgesine tekrar tekrar dönüyor; teleskobun zaman içinde aynı bölgelere geri dönebilme yeteneği, bu tür uzun süreli izleme için büyük avantaj sağlıyor. 200 bininci tur gününde tamamlanan bu gözlem de söz konusu izleme serisinin bir parçası. Başka bir deyişle küme, çok daha uzaktaki cisimler için ön planda duran dev bir büyüteç görevi görüyor ve gökbilimciler bu büyüteçten geçen ışığın ne zaman yeniden belireceğini kolluyor.

Evrenin genişleme hızına bir ölçü

Athena'nın yeniden belirme zamanlamasını ölçmek iki iş görüyor:

• Kümenin kütle haritası: Işığın hangi yoldan ne kadar gecikmeyle geldiği, mercek görevi gören MACS J0417'nin kütlesinin nasıl dağıldığını haritalamaya yardım ediyor.
• Hubble sabiti: Aynı gecikmeler, evrenin genişleme hızı olan Hubble sabitini daha iyi belirlemeye katkı sağlıyor.

NASA, bu gözlemin Hubble'ın belirleyici bilimsel miraslarından biriyle doğrudan ilgili olduğunu vurguluyor: Evrenin genişleme hızını ölçmek, teleskoba adını veren gökbilimci Edwin Hubble'ın çalışmalarından bu yana kozmolojinin temel sorularından biri.

200 bin tur, 36 yıl

Görüntünün çekildiği gün Hubble, Dünya çevresindeki 200 bininci turunu da tamamladı. NASA'ya göre teleskop 36 yıllık ömrü boyunca Dünya çevresinde 5 milyar milden, yani yaklaşık 8 milyar kilometreden fazla yol aldı ve toplam gözlem sayısı 1,7 milyonu aştı. Hubble'ın morötesi ve görünür ışıkta gözlem yapıp ışığı çözümleme yeteneği, Webb ve Roman teleskoplarının yeteneklerini tamamlıyor. Talep de hâlâ çok yüksek: Gökbilimciler her yıl, mevcut gözlem süresinin yaklaşık yedi katını talep ediyor. Teleskop gece gündüz astronominin her alanında hedef gözlemeye devam ediyor.

Kilometre taşının ve Athena avının ayrıntılarını haberimizde okuyabilir, teleskobun geçmişini Hubble Uzay Teleskobu sayfamızda inceleyebilirsiniz.