Farscape

Farscape, bir deney uçuşu sırasında bir solucan deliğine kapılıp evrenin uzak bir köşesine fırlatılan Amerikalı bir astronotun hikâyesi. Rockne S. O'Bannon'ın tasarladığı, Jim Henson Company ile Hallmark Entertainment'ın ortak yapımı olan dizi, kukla ustalığıyla yaratılmış uzaylıları, canlı bir uzay gemisi ve kendine özgü argosuyla bilimkurgu televizyonunun en sıra dışı yapımlarından biri. Dört sezonun ardından beklenmedik biçimde iptal edildi ama hayranlarının kampanyası sayesinde hikâyesini bir mini diziyle tamamlayabildi.

Fragman

Konusu

Astronot John Crichton, kendi tasarladığı Farscape-1 adlı deneysel uzay aracıyla bir deney uçuşu yaparken Dünya'nın yakınında bir solucan deliğine kapılır ve Samanyolu'nun bilinmeyen bir bölgesinde ortaya çıkar. Kendini bir kaçış girişiminin ortasında bulur: Moya adlı canlı bir uzay gemisi, onu bir hapishane gemisi olarak kullanan militarist Barış Muhafızları'ndan kaçmaktadır. Karmaşada Crichton'ın aracı bir Barış Muhafızı savaş uçağına çarpar ve pilotu ölür. Ölen pilotun kardeşi Yüzbaşı Crais, Crichton'ı katil ilan edip peşine düşer.

Moya'nın mürettebatı, ortak bir amacı olmayan, yalnızca evine dönmek isteyen kaçaklardan oluşur: haksız yere karısını öldürmekle suçlanan Luxan savaşçı D'Argo, bitki türünden mavi tenli rahibe Zhaan, tahtından edilmiş Hynerian imparatoru Rygel ve kendi halkı tarafından "kirlenmiş" ilan edilen Barış Muhafızı pilotu Aeryn Sun. Crichton bir yandan onu "ilkel bir insan" olarak gören bu ekiple anlaşmaya, bir yandan da eve dönüş yolunu açacak solucan deliği bilgisinin peşine düşer. Ancak bu bilgi, onu galaksinin en tehlikeli güçlerinin, özellikle de kötü karakter Scorpius'un hedefi hâline getirir.

Yapım ve oyuncular

Dizi 1990'ların başında O'Bannon ve Brian Henson tarafından Space Chase adıyla tasarlandı. Hemen hemen bütün kadro Avustralya ve Yeni Zelanda'dan, tek istisna Crichton'ı oynayan Amerikalı Ben Browder. Aeryn Sun'ı Claudia Black, D'Argo'yu Anthony Simcoe, Zhaan'ı Virginia Hey canlandırdı. Kadroda Gigi Edgley ve Wayne Pygram da yer aldı. Dizi Avustralya'da Nine Network, ABD'de Sci-Fi Channel için yapıldı ve ABD'de 19 Mart 1999'da başladı.

Jim Henson Company'nin Yaratık Atölyesi, dizinin uzaylı görünümlerinin, makyajlarının ve protezlerinin arkasında. İki ana karakter, cüce imparator Rygel ile Moya'yı yöneten çok kollu Pilot, tamamen atölyede yapılmış mekanik kuklalar. Moya'nın kendisi de bir Leviathan, yani kendi duyguları ve iradesi olan, silahsız, canlı bir gemi. Dizinin karakterleri küfür yerine "frell" ve "dren" gibi uydurma sözcükler kullanıyor.

Beş sezon olarak planlanan dizi, Eylül 2002'de Sci-Fi Channel'ın beşinci sezonun finansmanından çekilmesiyle iptal edildi; dördüncü sezon bir merakta bırakan sonla bitti. Hayranlar birkaç saat içinde bir kampanya başlattı. Ortak yapımcı Brian Henson daha sonra dizinin haklarını alarak kendi yönettiği üç saatlik Farscape: The Peacekeeper Wars mini dizisiyle hikâyeyi tamamladı. Mini dizi, görsel efekt dalında Emmy'ye aday gösterildi.

Bilim ne diyor?

Farscape'in çıkış noktası olan solucan deliği, fizikte varsayımsal bir yapı. Einstein'ın genel görelilik denklemlerinin özel bir çözümü olarak uzay-zamanın iki uzak noktasını birbirine bağlayan bir tüneli tarif ediyor. Bazı fizikçiler evrenin erken döneminde doğal solucan deliklerinin oluşmuş olabileceğini, bazıları da bunların yapay olarak yaratılabileceğini öne sürdü. Ama bugüne kadar hiçbiri gözlenmedi ve bir aracın içinden sağ salim geçebileceği bir tünelin kararlı kalıp kalamayacağı belirsiz. Crichton'ın dizi boyunca solucan deliklerini hesaplamaya ve kontrol etmeye çalışması, bu belirsizliği dramatik bir saplantıya dönüştürüyor.

Dizinin en özgün fikri ise canlı uzay gemisi Moya. Bir uzay aracının makine yerine bir canlı olması, gemiyi onarmak yerine iyileştirmek, ona emir vermek yerine onunla anlaşmak gerektiği anlamına geliyor. Gerçek uzay teknolojisinde böyle bir şey yok; bugünün uzay araçları, canlılığın tam karşıtı olarak her parçası önceden denenmiş, öngörülebilir makineler olarak tasarlanıyor. Moya'nın ilk sezonda bir Barış Muhafızı deneyi sonucunda hamile kalması, bu canlılık fikrini hikâyenin merkezine taşıyor.

Rygel'in sinirlendiğinde helyum saçması gibi şakalar ise dizinin bilimi ciddiye almayan yanını gösteriyor; yine de bu espri, helyumun sesi incelttiği gerçek bir fizik olayına dayanıyor: Ses, helyumda havaya göre daha hızlı yayıldığı için solunan helyum sesin tınısını değiştiriyor.

Etkisi

Farscape 2000-2002 arasında en iyi kablolu ve sendikasyon dizisi dalında üç Saturn Ödülü kazandı; Ben Browder da en iyi televizyon erkek oyuncusu dalında ödül aldı. TV Guide, diziyi 2004 ve 2007'de tüm zamanların en iyi kült dizileri listesinde dördüncü sıraya koydu. Dizinin bitiminden sonra Browder ve Black, Stargate SG-1'in son iki sezonunda başrollere geçti; SG-1'in 200. bölümü Farscape'e esprili bir saygı duruşu içeriyor. Yıllardır bir Farscape filmi ya da yeni bir dizi için çalışmalar olduğu söylense de 2026 itibarıyla yeni bir yapım çıkmadı.

Kısaca

• Yayın: 1999-2003; ardından mini dizi
• Yaratıcı: Rockne S. O'Bannon
• Sezon: 4 sezon, 88 bölüm ve The Peacekeeper Wars mini dizisi
• Oyuncular: Ben Browder, Claudia Black, Anthony Simcoe, Virginia Hey, Gigi Edgley
• Ödüller: 4 Saturn Ödülü