Bir Ay Masalı (Over the Moon)

Çin'in Ay keşif programındaki uzay araçları, Ay'da yaşadığına inanılan tanrıçanın adını taşıyor: Chang'e. Bir Ay Masalı, bu kadim efsaneyi kendi roketini yapıp Ay'a uçmaya karar veren on bir yaşında bir kızın gözünden yeniden anlatan bir müzikal animasyon. Disney'in efsanevi animatörü Glen Keane'in yönetmen olarak ilk uzun metrajı olan film, Oscar adaylığı kazandı.

Konusu

Fei Fei, küçük yaşlardan beri annesinin anlattığı Ay tanrıçası Chang'e efsanesiyle büyür. Efsaneye göre Chang'e ölümsüzlük iksirini içince tanrıçaya dönüşüp Ay'a yükselmiş, sevdiği Houyi'yi Dünya'da bırakmıştır ve o günden beri onu beklemektedir. Ailesiyle birlikte Ay Festivali için ay çörekleri hazırlayan Fei Fei'nin hayatı, annesinin hastalanıp ölmesiyle altüst olur. Annesinden ona Bungee adlı beyaz bir tavşan kalır.

Dört yıl sonra, on bir yaşındaki Fei Fei hâlâ Chang'e'ye inanmaktadır. Babasının yeniden evlenmeye hazırlandığını öğrendiğinde dünyası yeniden sarsılır; üstelik yeni ailenin enerjik ve sevimli oğlu Chin de onu deli etmektedir. Festival sofrasında Chang'e'nin gerçek olup olmadığı tartışılınca Fei Fei, tanrıçanın var olduğunu kanıtlamak için Ay'a bir roket yapmaya karar verir. Tavşan biçiminde bir Çin kâğıt fenerini andıran, havai fişeklerle güç kazanan roketi neredeyse başarılı olur; ama gemiye gizlice binen Chin işleri karıştırır. Sonunda gizemli bir ışın onları yakalayıp Ay'daki parıltılı Lunaria şehrine taşır. Gerisi, kayıp ve yasla barışmayı anlatan renkli bir maceraya dönüşür.

Yapım

Hikâye fikri, Chang'e mitini günümüzde geçen bir aile hikâyesiyle yeniden anlatmak isteyen yapımcı Janet Yang'a ait. Pearl Studio, Eylül 2017'de senaryoyu yazması için Audrey Wells'i görevlendirdi; Netflix Şubat 2018'de filmin dağıtım haklarını aldı ve yönetmenliğe Glen Keane getirildi. Wells 2018'de hayatını kaybetti; ek senaryo çalışmalarını Alice Wu ve Jennifer Yee McDevitt üstlendi ve film Wells'in anısına adandı. John Kahrs da yapımın ortasında ortak yönetmen olarak ekibe katıldı.

Walt Disney Animation Studios'un usta animatörlerinden Keane, Çin kültürünü doğru yansıtmak için Şanghay'a araştırma gezisi yaptı. Senaryo başta müzikal olarak yazılmamıştı; Keane hikâyeyi şarkılarla ilerletmeye karar verdi ve özgün şarkılar için üç Broadway bestecisiyle çalıştı: Christopher Curtis, Marjorie Duffield ve Helen Park. Film müziğini Steven Price besteledi. Lunaria şehrinin tasarımında Pink Floyd'un The Dark Side of the Moon albümünün kapağından ve Joan Miró'nun resimlerinden esinlenildi. Animasyonu Pearl Studio ile Sony Pictures Imageworks hazırladı; çalışmada 120 animatör yer aldı. Chang'e'nin kostümleri, Çinli haute couture tasarımcısı Guo Pei imzalı.

Fei Fei'yi Cathy Ang, Chang'e'yi Phillipa Soo seslendiriyor. Ken Jeong sürgündeki pangolin Gobi'ye, John Cho Fei Fei'nin babasına, Sandra Oh ise babanın yeni eşi Bayan Zhong'a ses veriyor; Ruthie Ann Miles ve Margaret Cho da kadroda. Film 17 Ekim 2020'de Montclair Film Festivali'nde gösterildi, 23 Ekim'de Netflix'te ve sınırlı sayıda sinemada yayına girdi. Netflix'in açıkladığına göre Ocak 2021'e kadar 43 milyon hane filmi izledi.

Bilim ne diyor?

Film bir masal olarak bilimi bilerek kenara bırakıyor, ama efsane ile gerçek uzay araştırmaları arasında şaşırtıcı bir köprü var. Çin'in Ay Keşif Programı, tanrıçanın adından dolayı Chang'e Projesi olarak da biliniyor. Programın araçları sırayla Ay'ın yörüngesine girdi, yüzeyine indi ve örnek getirdi. 14 Aralık 2013'te Ay'a inen Chang'e 3'ün taşıdığı gezgin aracın adı ise Yutu, yani filmde de karşımıza çıkan efsanevi "Yeşim Tavşan". Bu iniş, 1976'dan bu yana Ay'a yapılan ilk yumuşak inişti. Chang'e 4 2019'da dünyanın ilk kez Ay'ın uzak yüzüne inen aracı oldu; taşıdığı Yutu-2 en uzun süre çalışan Ay gezgini unvanını aldı. 2020'deki Chang'e 5 ise Ay'dan örnek getirdi.

Fei Fei'nin havai fişekli roketine gelince: Gerçekte Dünya'nın çekiminden kurtulup Ay'a ulaşmak, saniyede yaklaşık 11 kilometrelik bir hıza erişmeyi gerektiriyor. Ay, Dünya'dan ortalama 384 bin kilometreden fazla uzakta; bu mesafeyi aşmak için Apollo programında devasa Saturn V roketleri kullanıldı. Filmde Fei Fei'yi Ay'a taşıyan şey teknik değil, sihirli bir ışın; yine de bir çocuğun Ay'a gitme hayali, birçok gerçek astronotun ve mühendisin hikâyesinin de başlangıç noktası.

Filmdeki tavşanlar da tesadüf değil. İnsanlar çağlar boyunca Ay'ın koyu ve açık renkli bölgelerinde çeşitli şekiller gördü; Çin kültüründe Ay'daki tavşan, Chang'e'nin yol arkadaşıdır ve ilaç döver. Gerçekte bu koyu lekeler, "deniz" anlamına gelen maria adlı geniş ovalar. Ay'ın volkanik olarak etkin olduğu dönemde lavların alçak bölgeleri doldurmasıyla oluştular; bu bazaltların çoğu 3,3 ila 3,7 milyar yıl önce püskürdü. Apollo 11 astronotlarının ayak bastığı Sükûnet Denizi de bunlardan biri.

Etkisi

Film eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı. Metacritic'te 22 eleştiri üzerinden 100 üzerinden 60 puan topladı; Rotten Tomatoes'un eleştirmen özeti, hikâyenin birçok bileşeninin tanıdık geldiğini ama sürükleyici animasyonun bunu renkli bir biçimde telafi ettiğini söylüyor. Variety'den Peter Debruge ise filmin kendi güçlü yanlarının önüne geçtiğini, ama Netflix'in animasyon ekibinden gelecek yolculuklar için umut verdiğini yazdı. Filmin yapım hikâyesi, animasyon tarihçisi Leonard Maltin'in kaleme aldığı Over the Moon: Illuminating the Journey adlı kitapta anlatıldı. 93. Akademi Ödülleri'nde En İyi Animasyon Filmi dalında aday gösterildi, Altın Küre'de de aynı dalda yarıştı.

Kısaca

• Yıl: 2020
• Yönetmen: Glen Keane; ortak yönetmen: John Kahrs
• Senaryo: Audrey Wells
• Süre: 100 dakika
• Seslendirenler: Cathy Ang, Phillipa Soo, Ken Jeong, John Cho, Sandra Oh, Margaret Cho
• Ödüller: Oscar ve Altın Küre adaylığı (En İyi Animasyon Filmi)