Merkür retrosu nedir? Merkür gerçekten geri mi gidiyor?

Merkür retrosu, Merkür'ün Dünya'dan bakıldığında yaklaşık üç hafta boyunca yıldızların önünde her zamankinin tersi yönde, doğudan batıya kayıyormuş gibi görünmesidir. Merkür gerçekte hiçbir zaman geri gitmez: Güneş'in çevresinde hep aynı yönde dolanır ve bir turunu 88 günde tamamlar. Geri hareket, hızlı Merkür'ün Dünya ile Güneş arasından geçtiği sırada bizim bakış açımızdan doğan bir görüntüdür. Gökbilimciler bu olaya "görünür geri hareket" der; her gezegende görülür ve yüzyıllardır hesaplanabilmektedir.

Gezegenler normalde hangi yöne gider?

Gezegenler gökyüzünde hep Güneş'in yıllık yolu olan ekliptiğin yakınında dolaşır ve yıldızların önünde haftalar boyunca batıdan doğuya doğru yavaşça kayar. Bu olağan yöne "ileri" hareket denir. Batlamyus da gezegenlerin yıldızlara göre hareketini anlatırken "ileri" ve "geri" terimlerini kullanmıştı. Bir gezegen birkaç hafta boyunca ters yöne, doğudan batıya kayarsa "geri hareket" yapıyor demektir. Bu dönemin başında ve sonunda gezegen birkaç gün yerinde duruyormuş gibi görünür; bu anlara "durağan" noktalar denir.

Geometri: Dönme dolabın kabinleri gibi

NASA'ya göre Merkür, Güneş'e ortalama 58 milyon kilometre uzaklıkta, saniyede yaklaşık 47 kilometre hızla dolanır; Güneş Sistemi'nin en hızlı gezegenidir. Dünya'nın bir yılı 365 gün sürerken Merkür'ünki 88 gündür. Bu yüzden Merkür, Dünya'yı ortalama her 116 günde bir "tur bindirir"; bu süreye Merkür'ün sinodik dönemi denir.

Dönme dolabı düşünün: en üstteki kabin bir yöne giderken en alttaki kabin tam ters yöne gider. Merkür de yörüngesinin Güneş'in arkasında kalan tarafındayken bize göre bir yönde, Güneş'in önünden, yani Dünya ile Güneş arasından geçerken ters yönde ilerler. Dünya da aynı sırada aynı yönde hareket eder, ama Merkür daha hızlı olduğu için onu geçer. Merkür Dünya'yı geçtiği bu birkaç hafta boyunca, arka plandaki uzak yıldızlara göre batıya kayıyormuş gibi görünür. Bu konuma iç kavuşum denir ve Merkür'ün geri hareketi her zaman onun çevresinde yaşanır.

Bu yüzden Merkür'ün geri hareketini gözle izlemek kolay değildir: gezegen o sırada Güneş'e çok yakındır ve parıltısında kaybolur. Geri hareket boyunca Merkür akşam göğünden sabah göğüne geçer. Ender durumlarda Merkür tam olarak Güneş'in önünden geçer; bu "geçiş" olayı yüzyılda yaklaşık 13 kez yaşanır. Son ikisi 2016 ve 2019'daydı, sıradaki 2032'de.

Verileri göster

Merkür'de bir yıl	88 gün
Dünya'yı tur bindirme aralığı	116 gün
Bir geri hareketin süresi	yaklaşık 22 gün
Yılda geri hareket sayısı	yaklaşık 3
Mars'ın geri hareketi	yaklaşık 72 gün

Geri giden yalnızca Merkür değil

Her gezegen Dünya'dan bakıldığında belli aralıklarla geri hareket yapar. Venüs de Merkür gibi iç kavuşumu sırasında geri gider. Dış gezegenlerde ise roller değişir: hızlı olan Dünya'dır. Dünya, örneğin Mars'ı geride bırakırken Mars yıldızların önünde geriye kayıyormuş gibi görünür; tıpkı otoyolda yavaş bir aracı geçerken onun uzaktaki dağlara göre geriye gidiyormuş gibi görünmesi gibi. Mars yaklaşık 780 günde bir, her seferinde 72 gün kadar geri hareket yapar ve bu dönemin ortasında karşı konuma gelir. Mars'ın Şubat 2027'deki karşı konumu için gökyüzü takvimimize bakabilirsiniz.

İşin ilginç yanı, Merkür'ün yüzeyinden bakan biri için Güneş'in kendisi de geri hareket yapar: Merkür Güneş'e en yakın noktasından geçerken yörüngedeki açısal hızı kendi ekseni çevresindeki dönüş hızını aşar ve Güneş gökte yaklaşık sekiz Dünya günü boyunca geri gidiyormuş gibi görünür.

Eski astronomlar bunu nasıl açıkladı?

Dünya'yı merkeze koyan antik modellerde geri hareket büyük bir bilmeceydi. MÖ 3. yüzyılda bugünkü Antalya yakınlarındaki Perge'den Apollonios ve sonra Batlamyus, gezegenleri büyük çemberlerin üzerinde dönen küçük çemberlere, yani "episikl"lere yerleştirerek bu ilmekleri açıklamaya çalıştı. Kopernik'in Güneş merkezli modeli ise çok daha yalın bir cevap verdi: geri hareket gerçek değil, hareket eden bir gezegenden, yani Dünya'dan bakmanın yarattığı bir görüntüydü.

Astrolojideki "retro"

Astrolojide Merkür'ün geri hareket dönemlerine iletişim ya da teknolojiyle ilgili anlamlar yüklenir. Bu yorumları destekleyen bilimsel bir bulgu yoktur. Bu dönemde Merkür'ün yörüngesinde ya da hızında hiçbir değişiklik olmaz; değişen yalnızca Dünya'dan bakış açımızdır. Merkür'ün önümüzdeki geri hareket tarihlerini Burçların gökyüzü sayfamızda, gezegenin kendisini Merkür maddemizde bulabilirsiniz. Merkür'ü sabah göğünde görmek isteyenler için de 21 Kasım'daki en iyi konumu iyi bir fırsat.

Doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında görebilirsiniz.