Merkür'ün atmosferi var mı?

Merkür'ün Dünya'daki gibi bir atmosferi yoktur; yalnızca "ekzosfer" denen, son derece seyrek bir gaz örtüsü vardır. NASA'ya göre bu ince örtü, Güneş rüzgârının ve çarpan göktaşlarının yüzeyden kopardığı atomlardan oluşur ve büyük ölçüde oksijen, sodyum, hidrojen, helyum ve potasyum içerir. Toplam basıncı yaklaşık 10⁻¹⁴ bardır; bu, Dünya'nın deniz seviyesindeki hava basıncının yaklaşık yüz trilyonda biri demektir.

Neden kalın bir atmosferi yok?

Bir gezegenin atmosferini tutabilmesi, kütleçekiminin gaz moleküllerini uzaya kaçmaktan alıkoyabilmesine bağlıdır. Merkür Güneş Sistemi'nin en küçük gezegenidir ve kütleçekimi zayıftır. Üstelik Güneş'e en yakın gezegen olduğu için yüzeyi çok ısınır; ısınan gaz molekülleri hızlanır ve gezegenin kaçış hızını daha kolay aşar. NASA'nın açıklamasıyla, Merkür küçük boyutu ve zayıf kütleçekimi nedeniyle kalın bir atmosfer tutamaz; biriken gaz Güneş'in yakıcı sıcaklığında uzaya kaçar.

Bu yüzden Merkür'ün ekzosferi kalıcı bir örtü değil, sürekli kaybedilip yeniden üretilen bir gaz bulutudur. Güneş rüzgârının parçacıkları yüzeye çarparak atomları söker, Güneş ışığı yüzeydeki atomları koparır, mikro göktaşları ise çarptıkları yerde kayayı buharlaştırır.

Ekzosferde neler var?

Merkür'ün ince gaz örtüsünü ilk kez 1974'te Mariner 10 uzay aracı doğruladı ve hidrojen, helyum ile oksijen atomlarını saptadı. 2008-2015 yıllarında görev yapan NASA'nın MESSENGER aracı ölçümleri ayrıntılandırdı ve 2009'daki yakın geçişinde ekzosferde magnezyum da buldu. Ölçülebilen bileşenler arasında en bol olanı sodyumdur; sodyum özellikle kutupların yakınında parlak lekeler oluşturur, kalsiyum ise sodyumdan yaklaşık bin kat daha seyrektir.

Merkür'ün en şaşırtıcı yanlarından biri kuyruklu yıldızı andıran sodyum kuyruğudur. Güneş ışığının basıncı sodyum atomlarını gezegenden uzağa iter ve gezegenin arkasında 24 milyon kilometreden daha uzun bir kuyruk oluşur.

Verileri göster

Yüzey basıncı	yaklaşık 10⁻¹⁴ bar
Gündüz sıcaklığı	430 °C
Gece sıcaklığı	-180 °C
Sodyum kuyruğunun uzunluğu	24 milyon km'den fazla
Ekzosferi ilk doğrulayan	Mariner 10 (1974)
BepiColombo'nun yörüngeye girişi	21 Kasım 2026

Atmosfersizliğin bedeli: 600 dereceyi aşan fark

Isıyı tutacak bir atmosfer olmadığı için Merkür'de gündüzle gece arasındaki fark uç noktadadır: gündüz sıcaklık 430 °C'ye çıkar, gece -180 °C'ye düşer. Merkür Güneş'e daha yakın olduğu hâlde en sıcak gezegen Venüs’tür; çünkü Venüs'ün kalın atmosferi ısıyı hapseder. Merkür'ün kutuplarında hiç güneş görmeyen derin kraterlerin dibinde ise su buzu bulunabileceği düşünülüyor. Gezegenin, ekvatoruna göre kaymış bir manyetik alanı da var; NASA'ya göre bu alan zaman zaman Güneş rüzgârının sıcak plazmasını yüzeye doğru kanalize eden manyetik "hortumlar" oluşturuyor.

Merkür'ün gaz örtüsü yakında daha yakından incelenecek. Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile Japonya'nın ortak görevi BepiColombo, 20 Ekim 2018'deki fırlatılışından bu yana süren yolculuğunun sonunda 21 Kasım 2026'da Merkür yörüngesine girecek. Araçtaki iki yörünge aracı, MPO ve Mio, 9-10 Aralık 2026'da birbirinden ayrılacak; bilimsel gözlem dönemi Nisan 2027'de başlayacak. Önceki görevleri Merkür’e giden görevler maddemizde, gezegenin kendisini ise Merkür maddemizde bulabilirsiniz.