Ay kendi ışığını üretir mi?

Hayır, Ay kendi ışığını üretmez. Geceleri gördüğümüz ay ışığı, Güneş'ten gelip Ay'ın yüzeyine çarpan ve oradan bize yansıyan güneş ışığıdır; küçük bir kısmı da önce Dünya'dan Ay'a yansıyan ışıktır. Yıldızlar gibi kendi içinde enerji üretip parlayan bir cisim değil, bir aynadan çok daha sönük bir yansıtıcıdır. Ay'ın evreleri de bundan doğar: Güneş'in aydınlattığı yarısının ne kadarını gördüğümüze göre Ay hilal, yarım ya da dolunay olarak görünür.

Ay ışığı nedir?

Ay ışığı büyük ölçüde yansımış güneş ışığıdır, bir miktar da "Dünya ışığı" içerir. Güneş'ten çıkan ışık yaklaşık 8 dakika 20 saniyede Dünya-Ay sistemine ulaşır (ayrıntısı burada); Ay'ın yüzeyinden sekip Dünya'ya varması ise yaklaşık 1,3 saniye daha sürer. Yani ay ışığına baktığınızda gözünüze, sekiz dakikadan biraz fazla önce Güneş'ten çıkmış ışık girer. Ay ışığının tayfı neredeyse Güneş'inkiyle aynıdır, yalnızca biraz daha fazla kırmızı içerir. Gözümüze gümüşi ya da mavimsi görünmesi ise karanlıkta renk algımızın değişmesinden kaynaklanan bir yanılsamadır.

Ay neden bu kadar parlak görünür?

Şaşırtıcı olan, Ay'ın aslında karanlık bir cisim olması. Yüzeyi, üzerine düşen güneş ışığının yalnız yüzde 13,6'sını yansıtır; yansıtma oranı aşınmış asfaltınkiyle karşılaştırılır. Ay'ı gece gökyüzünün en parlak cismi yapan, Dünya'ya yakınlığı ve bu yüzden gökyüzünde büyük bir disk olarak görünmesidir. Yine de dolunay Güneş'ten yaklaşık 380.000 kat sönüktür. Açık bir dolunay gecesinde yere düşen aydınlanma genellikle 0,05-0,1 lüks kadardır; bu, gün ışığının çok küçük bir kesridir ama dışarıda yolunuzu bulmanıza yeter.

Verileri göster

Yansıtılan güneş ışığı	Yüzde 13,6
Dolunay, Güneş'e göre	Yaklaşık 380.000 kat sönük
Dolunay gecesi aydınlanma	0,05-0,1 lüks
Ay'dan Dünya'ya ışık süresi	Yaklaşık 1,3 saniye

Ay'ın karanlık kısmı neden bazen soluk görünür?

İnce hilal evrelerinde, Ay'ın güneş almayan kısmının da hafif bir gri ışıkla seçildiğini görebilirsiniz. Bu ışık Ay'ın kendisinden değil Dünya'dan gelir: güneş ışığı Dünya'nın bulutlarından ve okyanuslarından yansıyıp Ay'ın karanlık yüzüne düşer, oradan da yeniden bize yansır. Buna "Dünya ışığı" (Dünya parıltısı) denir. Ay'da gece olan bölgede Dünya ışığı, Dünya'daki bir dolunay gecesinden yaklaşık 43 kat, bazen 55 kat daha parlaktır. Olayı ilk açıklayanlardan Leonardo da Vinci, ışığın Dünya'nın okyanuslarından yansıdığını düşünmüştü; bugün yansımanın çoğunu bulutların yaptığını biliyoruz. Dünya ışığı en iyi yeni aydan birkaç gün önce ve sonra, akşam batı ufkundaki ya da sabah doğu ufkundaki ince hilalde görülür.

Bilim insanları bu soluk ışığı Dünya'nın kendisini incelemek için de kullanıyor. ESA ve NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yürüttüğü Earthshine deneyinde astronotların Ay döngüsünün belirli günlerinde çektiği fotoğraflar, Dünya'nın güneş ışığını yansıtma oranındaki değişimleri izlemek için analiz ediliyor.

Ay hiç ışıma yaymaz mı?

Gözle görülebilen bir ışık yaymaz, ama ısınmış her cisim gibi kızılötesi ışıma salar. NASA'ya göre Ay'ın yüzeyi tam güneş altında 127 °C'ye kadar ısınır, gece ise −173 °C'ye kadar soğur; bu sıcaklıklardaki bir yüzey enerjisinin bir kısmını gözümüzün göremediği kızılötesi ışık olarak geri verir. NASA'nın 18 Haziran 2009'da fırlatılan Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO), Ay'ın sıcaklığını eşi görülmemiş ayrıntıda ölçtü. Sıcaklık farkını Ay'da gündüz 127 °C, gece −173 °C yazımızda anlattık.

Kısaca

• Ay kendi ışığını üretmez; ay ışığı, yüzeyinden yansıyan güneş ışığıdır.
• Ay koyu bir cisimdir ve üzerine düşen ışığın yalnız yüzde 13,6'sını yansıtır.
• Dolunay, Güneş'ten yaklaşık 380.000 kat sönüktür.
• Hilaldeki karanlık kısmın soluk ışığı, Dünya'dan yansıyan güneş ışığıdır.
• Ay gözle görülür ışık yaymaz, ama ısındığı için kızılötesi ışıma salar.

Bugün Ay'ın hangi evrede olduğunu, dolunay ve yeni ay tarihlerini Ay takvimi sayfasında görebilirsiniz.