Astronotların boyu uzayda neden uzar?
Yerçekiminin baskısı kalkınca omurlar arasındaki diskler genişler ve astronotlar birkaç santim uzar; bunun bedeli sırt ağrısıdır, Dünya'ya dönünce de eski boy geri gelir.
- Konu
- Astronotlar
- Kaynak
- NASA
- İlgili sayfa
- https://uzaygundem.com/ansiklopedi/uzay-insan-vucudunu-nasil-degistirir
Astronotlar uzayda birkaç santim uzar, çünkü yerçekimi omurgayı artık aşağı doğru sıkıştırmaz ve omurlar arasındaki diskler genişler. Uzun görevlerde artış genellikle 2,5 santim civarındadır; Dünya'ya dönüldüğünde omurga yeniden yük altına girer ve kişi eski boyuna döner.
Omurgada ne değişiyor?
İnsan omurgası üst üste dizilmiş omurlardan ve bunların arasındaki yastık benzeri disklerden oluşur. Her diskin ortasında yumuşak bir çekirdek bulunur. Dünya'da ayakta durduğumuz ya da oturduğumuz sürece vücut ağırlığı bu diskleri sürekli sıkıştırır.
Uluslararası Uzay İstasyonu'nda ise astronotlar mikro yerçekimi ortamındadır: istasyonla birlikte sürekli serbest düşüşte oldukları için vücutlarına ağırlık binmez. Baskı kalkınca diskler şişip kalınlaşır, omurlar arasındaki boşluk büyür ve sonuçta omurga boyuna uzar.
Kaç santim uzuyorlar?
İskelet ağırlıksız ortama yaklaşık bir ayda tam olarak uyum sağlar ve boy bu sürede yaklaşık 2,5 santim kadar artar. Bilinen en ayrıntılı ölçümlerden biri, 1973-1974'teki 84 günlük Skylab 4 görevinde yapıldı. Mürettebattan bir astronotun omurga uzaması düzenli aralıklarla ölçüldü; artış 29. günde durdu ve görev sonunda toplam 3,8 santime ulaştı.
Diskin ne kadar genişleyebildiğine dair fikir veren veriler Dünya'daki yatak istirahati deneylerinden geliyor. Uzun süre yatarak ağırlıksızlığı taklit eden gönüllülerde disklerin başlangıca göre yüzde 10 ile 40 arasında (ortalama yüzde 22) genişlediği, bu genişlemenin de 9 saat ile 4 gün arasında dengeye ulaştığı görüldü.
Verileri göster
| Bir ayda tipik boy artışı | yaklaşık 2,5 cm |
|---|---|
| Skylab 4 sonunda ölçülen artış | 3,8 cm |
| Skylab 4'te uzamanın durduğu gün | 29. gün |
| Yatak deneylerinde ortalama disk genişlemesi | %22 |
| Sırt ağrısı bildiren ilk astronotlar (1991'e dek) | %68 |
Uzamanın bedeli: sırt ağrısı
Boy kazanmak kulağa hoş gelse de bunun bir yan etkisi var. 1991'e kadar uçan astronotların yüzde 68'i uzayda genel bir sırt ağrısı yaşadığını bildirdi. Ağrı en çok uçuşun ilk günlerinde hissediliyor, görev ilerledikçe azalıyor. NASA, uçuş sırasında sırt ağrısı yaşayan astronotlarda omurgayı ultrasonla izliyor.
Araştırmacılar, diskin çekirdeğinde uzayda meydana gelen kimyasal değişikliklerin, diskin sıvı tutma ve esneklik özelliklerini etkileyebileceğini düşünüyor. Bu da diskin yeniden yük altına girdiğinde baskıya ne kadar dayanabileceğini belirliyor.
Dünya'ya dönünce ne oluyor?
Yerçekimi geri geldiğinde diskler yeniden sıkışır ve kazanılan boy kaybolur. Toparlanma süresi ağırlıksız geçen süreye bağlı: sekiz günlük bir uçuştan sonra disklerin eski hâline dönmesi bir günden kısa sürerken, 17 haftalık yatak istirahati deneylerinde bu süre altı haftayı aştı. Dönüşte kaslar yerçekimine yeniden alışırken sırt ve karın ağrısı da sık görülür.
Omurga, uzayın etkilediği tek yapı değil. Ağırlık taşıyan kemikler her ay mineral yoğunluğunun ortalama yüzde 1-1,5'ini kaybediyor; ayrıntısı uzayda kemik kaybı yazımızda. Astronotların her gün düzenli egzersiz yapmasının nedenlerini uzayda spor sayfasında, göz, kalp ve bağışıklık sistemindeki değişiklikleri ise uzay insan vücudunu nasıl değiştirir maddesinde bulabilirsiniz.
