13. burç Yılancı nedir? Neden burçlarda yok?

Yılancı (Latince Ophiuchus, "yılan taşıyan"), Güneş'in gökyüzündeki yıllık yolu olan ekliptiğin içinden geçtiği gerçek bir takımyıldızdır: Güneş her yıl Kasım'ın son günlerinden 18 Aralık'a kadar onun önünde durur. Yine de burçlar arasında yer almaz, çünkü astrolojideki burçlar gökyüzündeki takımyıldızlar değil, ekliptiğin on iki eşit parçaya bölünmesiyle elde edilen 30'ar derecelik hesap dilimleridir. "13. burç" adı bu iki farklı sistemin birbirine karıştırılmasından doğar. Ortada yeni bir keşif ya da bilimsel bir karar yoktur.

Ekliptik neden on üç takımyıldızdan geçiyor?

Dünya Güneş'in çevresinde dolanırken bize Güneş yıldızların önünde yavaşça kayıyormuş gibi görünür; bu görünür yola ekliptik denir. Bütün gökyüzü, Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tarafından sınırları kesin çizilmiş 88 takımyıldıza bölünmüştür. Bu sınırları Belçikalı astronom Eugène Delporte çizdi; IAU onları 1928'de kabul etti ve çalışma 1930'da yayımlandı. Ekliptiği bu resmî haritanın üzerine çizdiğinizde, yol on iki değil on üç takımyıldızdan geçer. On üçüncüsü, Akrep ile Yay arasına ayaklarını uzatan Yılancı'dır.

Takımyıldızların boyları da birbirini tutmaz. IAU sınırlarıyla yaptığımız hesaba göre Güneş 2026'da Yılancı'da yaklaşık 18 gün kaldı. Komşusu Akrep'te ise yalnızca 6,5 gün geçirdi. Yani Güneş, burçlar kuşağında hiç anılmayan Yılancı'da, "resmî" burçlardan Akrep'te kaldığının neredeyse üç katı süre bulunur. Bütün takımyıldızların listesi ve sınırları Takımyıldızlar maddemizde.

Verileri göster

Akrep	6,5
Yılancı	18,3
Yay	32,8

Peki neden on iki burç var?

Burçlar, IAU sınırlarından yaklaşık 2300 yıl daha eskidir. Babilli astronomlar MÖ 5. yüzyılın sonunda ekliptiği, yılın on iki şematik ayına benzeterek on iki eşit dilime böldü. Her dilime yakınındaki bir yıldız grubunun adı verildi. Ekliptiğin Yılancı'dan geçen kısa parçası bu düzende Akrep ve Yay dilimlerinin içinde kaldı. MS 2. yüzyılda Batlamyus bu dilimlerin başlangıcını ilkbahar ekinoksuna bağladı. Yılancı, onun 48 takımyıldızlık kataloğunda yer alıyordu, ama burç olarak sayılmadı. Burçlar baştan beri bir hesap ve takvim aracıydı; takımyıldızların gerçek genişliğini izlemesi hiç amaçlanmadı. Bu tarihin ayrıntısı Burçlar nereden geliyor? maddemizde.

"Burçlar değişti" haberleri

Yılancı meselesi aralıklarla gündeme gelir: 1995'te BBC'nin bir haber bülteninde, 2011'de Minnesota Planetaryum Derneği'nden gökbilimci Parke Kunkle'nin ekliptikteki takımyıldızları hatırlatan açıklaması üzerine, sonra yine 2016'da. Bu haberlerin hiçbiri bir kurumun aldığı karara dayanmıyordu. Ne IAU ne de NASA burçlarla ilgili bir karar verdi. Gökyüzünde bir şey değişmemişti: Yılancı, Batlamyus'un zamanından beri aynı yerde duruyor.

Batı astrolojisi de burçlarını değiştirmedi; çünkü kullandığı "tropikal" burçlar yıldızlara değil mevsimlere bağlıdır. On üç burçlu düzen öneren astrologlar olsa da bu, astrolojinin kendi içindeki bir tercihtir. Astrolojinin bilimsel bir dayanağı olmadığı için "13. burç" da "12. burç" da bilimsel bir bulgu değildir. Bilimin ne dediğini Burçlar gerçek mi? yazımızda anlattık.

Gökyüzünde Yılancı

Yılancı büyük bir takımyıldızdır: yaklaşık 948 kare derecelik alanıyla 88 takımyıldız arasında 11. sıradadır. Gökte elinde yılan tutan bir adam olarak çizilir. Tuttuğu yılan ayrı bir takımyıldızdır (Yılan, Serpens) ve Yılancı'nın gövdesi onu baş ve kuyruk olarak ikiye böler. Türkiye'den en iyi yaz akşamları görülür; Temmuz ve Ağustos'ta akşam saatlerinde güney göğünde, kırmızı Antares'in kuzeyindeki geniş alanda yükselir. Kasım'dan Ocak'a kadar Güneş'e yakın olduğu için gece göğünde görülmez.

• Rasalhague (Alfa Ophiuchi): Takımyıldızın en parlak yıldızı, 2,1 kadir ve yaklaşık 49 ışık yılı uzakta. Adı Arapça "yılancının başı" demektir.
• Barnard Yıldızı: 5,96 ışık yılı uzaklıktaki bu sönük kırmızı cüce, Alfa Centauri sistemindeki yıldızlardan sonra Güneş'e en yakın yıldızdır. Çıplak gözle görülmez.
• Kepler süpernovası: 1604'te Yılancı'da beliren ve Johannes Kepler'in de izlediği yıldız patlamasının kalıntısı, NASA'nın Hubble, Spitzer ve Chandra teleskoplarıyla birlikte incelendi.
• Rho Ophiuchi bulutu: Yeni yıldızların doğduğu, toz ve gazla kaplı yakın bir bölge.

Mitolojide figür çoğunlukla hekim Asklepios ile özdeşleştirildi: anlatıya göre bir yılanın ötekine şifalı ot getirdiğini görüp ölümü yenmenin sırrını öğrenmişti. Asklepios'a adanmış antik sağlık merkezlerinin en ünlülerinden biri Bergama'daki Asklepion'dur. Yılancı'nın yıldızları, kümeleri ve tarihinin tamamı Yılancı takımyıldızı sayfamızda.

Güneş'in ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Burçların gökyüzü sayfasında ve doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında görebilirsiniz.