Sultan bin Salman Al Suud

Prens Sultan bin Salman Al Suud, uzaya giden ilk Arap, ilk Müslüman ve bir kraliyet ailesinin uzaya çıkan ilk üyesi. 1985'te Uzay Mekiği Discovery'nin STS-51-G görevinde yük uzmanı olarak yer aldığında henüz 28 yaşındaydı ve bu yaşıyla bir uzay mekiğiyle uçan en genç kişi oldu. Uzay macerasının ardından miras ve turizm yönetimine yöneldi, 2018'den itibaren Suudi Uzay Ajansı'nın yönetim kurulu başkanlığını yürüttü.

Hayatı

Sultan bin Salman, 27 Haziran 1956'da Riyad'da doğdu. Babası, o dönem Riyad valisi olan ve sonradan Suudi Arabistan kralı olacak Salman bin Abdülaziz'dir; annesi Sultana bint Turki Al Sudeyri'dir. Eğitiminin ilk ve orta aşamalarını Riyad'da tamamladı; ardından Denver Üniversitesi'nde kitle iletişimi lisansı yaptı. Yıllar sonra, 1999'da Syracuse Üniversitesi Maxwell Yurttaşlık ve Kamu İşleri Okulu'ndan sosyal ve siyasi bilimler alanında yüksek lisans derecesini üstün başarıyla aldı.

Kariyerine 1982'de Suudi Arabistan Enformasyon Bakanlığı'nın uluslararası iletişim bölümünde araştırmacı olarak başladı ve 1984'e kadar bu görevde kaldı. Aynı yıl Los Angeles'ta yapılan Yaz Olimpiyatları'na katılan Suudi sporcuların medya heyetinin başkan yardımcılığını yaptı. Bakanlıkta televizyon reklamcılığı bölümü kurulduğunda bu birimin vekil yöneticisi oldu.

Uzay yolculuğu

Sultan bin Salman, 17-24 Haziran 1985 arasında Discovery'nin STS-51-G görevinde yük uzmanı olarak uçtu. Yedi kişilik uluslararası ekipte Amerikalı astronotların yanı sıra Fransız astronot Patrick Baudry de vardı. Sultan, Arap Uydu İletişim Örgütü ARABSAT'ı temsil ediyordu ve görevin amaçlarından biri ARABSAT-1B haberleşme uydusunu yörüngeye yerleştirmekti. Yaklaşık bir hafta süren uçuşta Dünya'yı yörüngeden gözlemleme fırsatı buldu.

Uçuştan sonra yaşanan bir sohbet, Suudi Arabistan'da uzun süre konuşuldu: Dönemin önde gelen din bilginlerinden, sonradan büyük müftülük makamına gelen Abdülaziz bin Baz'la görüşmesinde Dünya'nın dönüşünü gözlemlediğini anlattı. İbn Baz o güne kadar Dünya'nın sabit olduğu görüşünü savunuyordu; ancak Sultan'ın Müslüman bir tanık olarak anlattıklarına güvendi.

Uzay yolculuğundan önce kabaca bin saat uçuş deneyimi olan Sultan, daha sonra Kraliyet Suudi Hava Kuvvetleri'nde hizmet etti. 1985'ten itibaren hava kuvvetlerinde teğmen albay rütbesindeydi, 1996'da albay rütbesiyle emekli oldu. Bugün askerî ve sivil pilot olarak 8 bin saati aşkın uçuş süresine sahip olduğu belirtiliyor. 1985'te Live Aid konserinde MTV'de yayımlanan, ünlü kişilerin kısa mesajları arasında onun yaptığı bir konuşma da yer aldı; mesajında yeni yaptığı uzay mekiği yolculuğundan söz etmişti.

Sonraki görevleri

Uzay yolculuğundan sonra Sultan bin Salman, Uzay Kâşifleri Derneği'nin (ASE) kuruluşuna yardım etti. Dernek, uzaya çıkmış tüm astronot ve kozmonotları bir araya getiren uluslararası bir örgüttür; Sultan hâlen derneğin uluslararası yürütme komitesinde yer alıyor.

2000'de kurulan Suudi Turizm ve Ulusal Miras Komisyonu'nun kuruluşundan itibaren genel sekreterliğini yaptı; 2009'dan 2018'e kadar komisyonun başkanlığı görevini yürüttü. Bu dönemde ülkenin turizm ve miras stratejisinin, kurumsal yapısının geliştirilmesinde önemli rol oynadı. 27 Aralık 2018'de bakan rütbesiyle Suudi Uzay Ajansı yönetim kurulu başkanlığına atandı. 3 Mayıs 2021'de ise kralın bakan rütbesindeki özel danışmanı ve yeni kurulan kâr amacı gütmeyen Kral Selman Vakfı'nın mütevelli heyeti başkanı oldu.

Kitaplar da yazdı. Bunlar arasında Suudi mimari mirası üzerine "Erken Belgeler" ve "Mimari Miras" (ikisi de 2010), ayrıca Ahmed Nabil Ebu Hatva ve Tarık Ali Fadak ile birlikte yazdığı ve ilk Arap uzay görevini anlatan "Tek Gezegen" (2011) bulunur.

Mirası

Sultan bin Salman'ın uzay yolculuğu, Arap dünyasında uzay merakının simgelerinden biri oldu. Bir kraliyet ailesi üyesinin bu kadar erken yaşta mekik görevine katılması, Orta Doğu'da uzaya bakışı değiştiren bir olay sayıldı. Uzay deneyiminden sonra miras ve kültür alanına yönelmesi ise nadir görülen bir yol: Dünya'yı yörüngeden görmüş bir pilot, ülkesinin tarihî ve doğal mirasını korumaya çalışan bir yönetici olarak devam etti.

2018'de Suudi Uzay Ajansı'nın başına geçmesiyle yolculuğu bir bakıma başladığı yere döndü; uzaya ilk çıkan Suudi, ülkesinin uzay stratejisini şekillendiren kurumun başına getirildi.

Uçuşunun ardından yıllarca çeşitli ödül ve görevlerle anıldı; ancak asıl etkisi, Arap dünyasında bilimsel merakı öne çıkarması oldu. Savunmadan turizme, mimari mirastan uzay yönetimine uzanan görev yelpazesi, bir astronotun uçuş sonrası kariyerinin yalnızca anı anlatmaktan ibaret olmadığını gösteren örneklerden biri. Uçuşunu anlatan kitabı, Arap okurlar için bu ilk deneyimi belgeleyen bir kaynak niteliği taşıyor.

Sultan bin Salman'ın yolu, uzay ile kültür mirası arasında nadir bir köprü kuran bir örnek olarak görülüyor. Hayatının farklı evrelerinde pilotluk, iletişim, turizm, miras koruma ve uzay yönetimi gibi alanlarda sorumluluk aldı.

Kısaca

• 27 Haziran 1956'da Riyad'da doğdu; Kral Selman'ın oğlu.
• 17-24 Haziran 1985'te STS-51-G ile Discovery'de uçarak uzaya çıkan ilk Arap ve ilk Müslüman oldu.
• 28 yaşıyla uzay mekiğiyle uçan en genç kişi unvanını aldı.
• 1996'da albay rütbesiyle Suudi hava kuvvetlerinden emekli oldu.
• 2018'de Suudi Uzay Ajansı yönetim kurulu başkanlığına atandı.

Fotoğraf: World Travel & Tourism Council · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons