Richard Branson

Richard Branson, müzikten havacılığa uzanan Virgin Grubu'nun kurucusu olan İngiliz girişimcidir. Uzay dünyasındaki yeri, 2004'te kurduğu ve yörünge altı uzay turizmini hedefleyen Virgin Galactic şirketinden gelir. 11 Temmuz 2021'de şirketinin VSS Unity uzay uçağıyla yaklaşık 86 kilometre yüksekliğe çıkarak, bir uzay uçuşu şirketinin kurucusu olarak kendi aracıyla uçan ilk kişi oldu. Ayrıca küçük uyduları yörüngeye taşımak için kurulan Virgin Orbit'in de arkasındaydı.

Erken yaşamı ve iş hayatı

Sir Richard Charles Nicholas Branson, 18 Temmuz 1950'de Londra'nın Blackheath semtinde doğdu. İlk girişimi, 16 yaşındayken kurduğu Student adlı dergiydi; derginin ilk sayısı Ocak 1968'de çıktı. 1970'te posta yoluyla plak satan bir şirket kurdu, 1972'de ise Virgin Records'u başlattı. Virgin Records zamanla büyük bir müzik şirketine dönüştü.

1984'te kurduğu havayolu şirketi Virgin Atlantic ile Virgin markası hızla büyüdü. Bugün Virgin Grubu çok sayıda şirketi kapsayan bir yapıdır. Branson, 2000'de girişimciliğe hizmetleri nedeniyle şövalye unvanı aldı.

Uzay şirketinden önce de hava ve deniz yolculuklarında rekor denemeleriyle tanınıyordu. 1986'da Virgin Atlantic Challenger II teknesiyle Atlantik'i geçiş rekorunu yaklaşık iki saat farkla kırdı. 1987'de Virgin Atlantic Flyer adlı sıcak hava balonuyla Atlantik'i aştı; 1991'de ise Japonya'dan Kanada'nın Arktik bölgesine uzanan bir balon uçuşuyla Pasifik'i geçerek rekor kırdı.

Virgin Galactic

Branson, Virgin Galactic'i 2004'te Virgin Grubu ile birlikte kurdu. Şirket, Paul Allen'ın finanse ettiği ve Burt Rutan'ın tasarladığı SpaceShipOne'ın teknolojisini lisansladı. Virgin Galactic'in sistemi, roketle değil, taşıyıcı bir uçaktan havada bırakılan bir uzay uçağıyla çalışır: White Knight Two taşıyıcı uçağı, SpaceShipTwo sınıfı uzay uçağını belli bir yüksekliğe taşır, ardından uzay uçağı kendi roket motorunu ateşleyerek yükselir. Uçuşlar New Mexico'daki Spaceport America'dan yapılır.

Yolu kolay olmadı. 31 Ekim 2014'te test aracı VSS Enterprise uçuş sırasında parçalandı; yardımcı pilot Michael Alsbury hayatını kaybetti, pilot Peter Siebold ağır yaralandı. ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu (NTSB), tasarımdaki güvenlik önlemlerinin, pilot eğitiminin ve ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) denetiminin eksikliklerini kazaya katkıda bulunan etkenler arasında saydı.

Yerine geçen VSS Unity, 13 Aralık 2018'de yaklaşık 82,7 kilometreye çıkarak ilk uzay uçuşunu yaptı. Şirket, 28 Ekim 2019'da New York Borsası'nda işlem görmeye başladı.

Branson'ın uzay uçuşu

11 Temmuz 2021'de gerçekleşen Unity 22 uçuşunda Branson, pilotlar David Mackay ve Michael Masucci ile şirket çalışanları Sirisha Bandla, Colin Bennett ve Beth Moses'la birlikte yolcu olarak uçtu. VSS Unity yaklaşık 86 kilometre yüksekliğe ulaştı. Bu yükseklik, ABD'nin ve NASA'nın uzay sınırı olarak kullandığı yaklaşık 80 kilometrelik (50 mil) çizgiyi aşıyor, ancak Uluslararası Havacılık Federasyonu'nun (FAI) esas aldığı 100 kilometrelik Kármán hattının altında kalıyordu. Uzayın nerede başladığına dair bu ayrımın ayrıntısı uzay nerede başlar sayfamızda anlatılıyor.

Dokuz gün sonra, 20 Temmuz 2021'de Jeff Bezos, kendi şirketi Blue Origin'in New Shepard aracıyla yaklaşık 107 kilometreye çıkarak Kármán hattını geçti. Böylece iki uzay şirketinin kurucusu, aynı ay içinde kendi araçlarıyla uçmuş oldu.

Unity 22 uçuşu sonrasında, aracın uçuş sırasında kendisine ayrılan hava sahasının dışına kısa süreliğine çıktığı anlaşıldı. FAA, 2 Eylül 2021'de soruşturma süresince uçuşları durdurdu; ayrılan hava sahası genişletildikten sonra Eylül sonunda uçuşlara yeniden izin verdi.

Ticari uçuşlar ve sonrası

Biletler Şubat 2022'de 450.000 dolardan satışa çıktı. İlk ticari uçuş Galactic 01, 29 Haziran 2023'te İtalyan Hava Kuvvetleri ve İtalya Ulusal Araştırma Konseyi'nden yolcularla yapıldı. VSS Unity son motorlu uçuşunu 8 Haziran 2024'te Galactic 07 ile tamamladı. Şirket bundan sonra ticari uçuşlara ara vererek yeni Delta sınıfı uzay uçaklarına yöneldi. 2026'da 750.000 dolarlık bilet için rezervasyonlar yeniden açıldı; uçuşlara dönüş hazırlığı kapsamında 27 Mayıs ve 16 Eylül 2026'da eğitim amaçlı süzülme uçuşları yapıldı. Ekim 2026 itibarıyla kaynaklarda Delta sınıfı bir aracın uzay uçuşu yer almıyor.

Branson, Eylül 2023'te zarar eden Virgin Galactic'e daha fazla para koymayacağını açıkladı. Virgin Grubu'na bağlı Virgin Investments Limited'in şirketteki payı yüzde 11,9'dur.

Virgin Orbit

Virgin Galactic'ten 2 Mart 2017'de ayrılarak kurulan Virgin Orbit, küçük uyduları yörüngeye taşımayı hedefliyordu. LauncherOne roketi, Cosmic Girl adlı değiştirilmiş bir Boeing 747-400 uçağından havada bırakılarak ateşleniyordu. Roket, 17 Ocak 2021'de NASA için 10 küp uyduyu yörüngeye bırakarak ilk başarılı yörünge uçuşunu yaptı. Ancak 9 Ocak 2023'te İngiltere'deki Spaceport Cornwall'dan yapılan ilk fırlatma, “Start Me Up” görevi, yörüngeye ulaşamadı. Şirket 4 Nisan 2023'te iflas koruması için başvurdu ve varlıkları satıldıktan sonra Mayıs 2023'te faaliyetlerine son verdi.

Uzay ve astronomiye etkisi

Branson'ın uzay alanındaki etkisi bilimsel değil, ticari ve kamusaldır. Virgin Galactic, uzay turizmi fikrini bilet satılan somut bir ürüne dönüştüren şirketlerden biri oldu ve bu alandaki tartışmaları geniş kitlelere taşıdı. Öte yandan şirketin kazalar, gecikmeler ve mali sorunlarla geçen yolu, özel insanlı uzay uçuşunun ne kadar zorlu ve pahalı olduğunu da gösterdi. Virgin Orbit'in kısa ömrü ise havadan fırlatmaya dayalı bir iş modelinin zorluklarını gözler önüne serdi.

Bilmeye değer

• Virgin Galactic'in uzay uçakları, Paul Allen'ın finanse ettiği SpaceShipOne'ın teknolojisine dayanır.
• Unity 22, bir yörünge altı uzay uçuşunda birden fazla yolcunun bulunduğu ilk uçuş olarak kayda geçti.
• Branson'ın uçuşu, ABD tanımına göre uzaya ulaştı ama 100 kilometrelik Kármán hattını geçmedi.
• Virgin Galactic'in ilk ticari uçuşundaki yolcular, İtalyan Hava Kuvvetleri ve İtalya Ulusal Araştırma Konseyi'ndendi.