Vakumda saniyeler önemli

- Veri kaynağı
- NASA
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Bilinç kaybı 9-12 sn Ağır belirtiler ~30 sn Kurtarma için kaba sınır ~90 sn Armstrong sınırı 6,3 kPa (~19 km)
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, uzay boşluğunda korumasız kalan bir insanın karşılaşacağı durumları saniyeler üzerinden sıralıyor.
Zaman akışı kısa ve hızlı ilerliyor:
- 9-12 saniye: bilinç kaybı.
- Yaklaşık 30 saniye: ağır belirtiler ortaya çıkıyor.
- Yaklaşık 90 saniye: kurtarma için kaba sınır olarak veriliyor.
Sıralamaya bakınca ağır belirtilerin zamanı, bilinç kaybının başladığı süreden yaklaşık üç kat uzun; kurtarma sınırı da ağır belirtilerin zamanının yaklaşık üç katı. Yani her eşik bir öncekinden belirgin biçimde sonra geliyor. 90 saniye "kaba" bir sınır olarak işaretlenmiş; kesin bir eşik değil. Tabloyu okurken ilk üç satırın saniye, son satırın ise basınç ve yükseklik cinsinden verildiğini akılda tutmak gerekir; bu yüzden son satır diğerlerinin devamı değil, ayrı bir ölçüt.
Son satır zamanla değil, basınç ve yükseklikle ilgili: Armstrong sınırı 6,3 kPa basınca denk geliyor ve yaklaşık 19 km yükseklikte yer alıyor.
Veriler NASA'ya dayanıyor. Konunun tamamı için Uzayda giysisiz kalırsak ne olur? yazımıza bakabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Uzay boşluğunda giysisiz kalan biri patlamaz ve anında donmaz; asıl sorun oksijensizliktir. Vakumda akciğerler gaz alışverişini sürdürür ama bu alışveriş ters yönde işler: kandaki oksijen dahil gazlar dışarı çıkar. Oksijeni azalmış kan 9-12 saniyede beyne ulaşınca kişi bilincini yitirir. Vücut sıvılarında basınç düşünce kabarcık oluşumuna "ebullism" denir; buhar vücudu normal boyutunun iki katına kadar şişirebilir, ama dokular yırtılmayacak kadar elastiktir. Ebullism, 6,3 kilopaskalın (47 milimetre cıva) altındaki basınçlarda başlar.
Süreler hayvan deneylerine ve sınırlı sayıdaki insan kazasına dayanıyor. Hayvanlarda 90 saniyeden kısa maruziyetten sonra hızlı ve tam iyileşme olağan görülmüş, daha uzun tüm vücut maruziyeti ise ölümcül olmuş. 1966'daki LeBlanc kazasında bir NASA test deneği vakum odasında giysi basıncını yitirdi, yaklaşık 14 saniye bilinçli kaldı ve oksijen verilince kalıcı hasar olmadan toparlandı. Haziran 1971'deki Soyuz 11 kazasında ise kabin basıncı birkaç dakikada sıfıra indi ve üç kozmonot yaşamını yitirdi.
Sık sorulanlar
Vakumda vücut donar mı?
Hayır. Vakumda ısı iletim ve konveksiyonla atılamaz, geriye yalnızca ışıma kalır ve bu yavaş bir süreçtir. Asıl tehlike oksijensizlik ve basınç kaybıdır.
Birkaç saniyelik maruziyet ölümcül mü?
Kısa süreli maruziyetlerde, örneğin 30 saniyeye kadar, kalıcı fiziksel hasar beklenmez. LeBlanc örneğinde olduğu gibi birkaç saniyelik maruziyet toparlanmayla sonuçlanabilir.
Armstrong sınırı neyi belirler?
Ebullismin, yani vücut sıvılarında kabarcık oluşumunun başladığı basınç eşiğini: 6,3 kPa, yaklaşık 19 kilometre irtifa.












