Ülker rakamlarla

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Türk kültüründe de önemli bir yeri olan Ülker yıldız kümesini uzaklığı, üye sayısı, yaşı ve parlaklığıyla rakamlarla tanıtıyor.

Ülker bize yaklaşık 444-445 ışık yılı uzaklıkta. Kümede 1.000'den fazla yıldız bulunuyor, ancak bunların yalnızca 6 ile 14 arasındaki kısmı çıplak gözle seçilebiliyor; kaç yıldız görüleceği gökyüzünün karanlığına ve gözün keskinliğine bağlı. Kümenin toplam parlaklığı 1,6 kadir, bu da onu şehir dışında kolayca fark edilen bir yıldız topluluğu yapıyor.

• Yaş: Küme yaklaşık 100 milyon yıllık; gökbilim ölçeğinde genç bir topluluk.
• Gelecek: Kümenin dağılmasına yaklaşık 250 milyon yıl kaldığı hesaplanıyor. Yani Ülker, bugüne kadar yaşadığı sürenin iki buçuk katı kadar daha bir arada kalacak.

Tabloda yan yana duran bu sayılar, gökyüzünde küçük bir yıldız öbeği gibi görünen Ülker'in aslında binden fazla yıldızdan oluşan geniş bir aile olduğunu hatırlatıyor. Veriler NASA'ya ve gökbilim ölçümlerine dayanıyor. Ülker'in Türk kültüründeki yerini Ülker yazımızda okuyabilirsiniz.

Bu sayılar nasıl elde edildi?

Ülker, Boğa takımyıldızındaki bir açık yıldız kümesidir: aynı gaz bulutundan birlikte doğmuş, kütleçekimiyle gevşekçe bir arada duran yıldızlardan oluşur. Gökbilimdeki adı M45'tir. Kümenin yaşı modellerle hesaplanır; bu yüzden yaklaşık 100 milyon yıllık değer bir orta tahmindir ve kullanılan modele göre 75 ile 150 milyon yıl arasında değişen sonuçlar vardır. Küme ileride galaksideki çekim etkileşimleri yüzünden dağılacak.

Uzaklık ise uzun süre tartışıldı. Hipparcos uydusunun verisi kümeyi yaklaşık 385 ışık yılına yerleştirmişti. 2014'te radyo teleskoplarıyla yapılan çok uzun taban çizgili interferometri ölçümü ise 136,2 parsek, yani yaklaşık 444 ışık yılı buldu; infografikteki değer bu ölçümle uyumlu. Fotoğraflarda yıldızları saran mavi pus da uzun süre kümenin doğduğu bulutun artığı sanıldı. Bugün bunun, kümenin saniyede yaklaşık 18 kilometre hızla içinden geçtiği ilgisiz bir toz bulutu olduğu biliniyor.

Sık sorulanlar

Ülker'in en parlak yıldızı hangisi?

2,86 kadirlik Alcyone. Kümenin 1,6 kadirlik toplam parlaklığı, üyelerin ışığının bir araya gelmesiyle oluşur.

Türkiye'den ne zaman görülür?

Ülker sonbahar akşamlarında doğu ufkundan yükselir, kışın akşam saatlerinde gökte yüksekte durur. Kent ışıklarından uzak bir yerde çıplak gözle kolayca bulunur; bir dürbün çok daha fazla yıldızı ortaya çıkarır.

Neden bu kadar çok kültürde yer aldı?

Hem göz alıcı, sıkı bir öbektir hem de ekliptiğe, yani Güneş'in, Ay'ın ve gezegenlerin yoluna yakındır. Babil'in MUL.APIN yıldız listesinden Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânü Lugāti't-Türk'üne kadar pek çok kaynakta anılır.