Paradoksun dolambaçlı tarihçesi

Bu infografik, gece gökyüzünün neden karanlık olduğunu soran paradoksun 1610'dan 1908'e uzanan tarihçesini sekiz durakta özetliyor.

Bu infografik ne anlatıyor?

Çizelge, sorunun tek bir kişiye ait olmadığını, yüzyıllara yayılan bir tartışma olduğunu gösteriyor:

• 1610 – Kepler: Soruyu sorar.
• 1720 ve 1744 – Halley ile Loys de Chéseaux: Konu 18. yüzyılda sürer.
• 1823 – Olbers: Paradoksa adını veren isim yazar.
• 1848 – Poe: Eureka ile bir yaklaşım getirir.
• 1858 – Mädler: Sonlu bir yaş fikrini ortaya koyar.
• 1901 – Kelvin: Matematiksel çözümü verir.
• 1908 – Charlier: Hiyerarşik bir model önerir.

Dikkat çeken nokta, Olbers'in çizelgede ilk değil dördüncü sırada yer alması: Kepler'den Olbers'e 213 yıl geçmiş. Ayrıca çözüm önerileri sonraki aşamalarda toplanıyor: Mädler'den Kelvin'e 43 yıl, Kelvin'den Charlier'ye ise yalnızca 7 yıl var. Yani soru çok erken soruldu, ama cevaplar ancak 19. yüzyılın ortasından sonra yoğunlaştı.

Veriler Harrison'ın Darkness at Night kitabına dayanıyor. Paradoksun tamamı için Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık? yazısına bakın.

Bu tarihçenin arka planı

Paradoks, basit bir çelişkiye dayanır: evren sonsuz, sonsuz yaşlı ve yıldızlarla dolu olsaydı, hangi yöne bakarsak bakalım görüş doğrumuz bir yıldızın yüzeyinde son bulur ve gökyüzü yıldız yüzeyi kadar parlak olurdu. Üç varsayım vardır: evren durağandır, büyük ölçekte homojendir ve sonsuz sayıda yıldız içerir. Gece karanlığı, bunlardan en az birinin yanlış olduğunu gösterir; bu yüzden paradoks evrenin genişlediğinin ve bir başlangıcı olduğunun dolaylı kanıtları arasında sayılır.

Çizelgeye girmeyen isimler de var. Harrison'a göre benzer bir fikri ilk düşünen kişi, sonsuz sayıda yıldızı olan sonsuz bir evren öne süren Thomas Digges. Olbers ise hekimdi; Bremen'de çalışıyor, geceleri evinin üst katındaki gözlemevinde astronomiyle uğraşıyordu ve asteroit Pallas ile Vesta'yı keşfetti. Harrison'ın 1987 tarihli kitabında belirttiği gibi paradoksta “ilk olmaktan çok uzaktı”. Ayrıntılar için Olbers paradoksu sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Çözümü ilk kim yayımladı?

Mädler 1858'de evrenin sonlu bir yaşı olduğunu önererek çözümü bilimsel yazında ilk yayımlayan kişi oldu. Harrison'ın değerlendirmesiyle ilk yeterli matematiksel çözümü ise Kelvin verdi.

Poe'nun Eureka'daki yaklaşımı neydi?

Yıldızlar sonsuza dek sürseydi gökyüzünün Samanyolu gibi her yerde ışıklı olacağını, karanlık boşlukların ise ışığın henüz bize ulaşamadığı kadar uzak olması gerektiğini yazdı. Bu, çözümün niteliksel bir öncüsü sayılır.

Bugün hangi çözüm benimseniyor?

Ana çözüm sonlu yaş ile genişlemedir. Charlier'nin hiyerarşik modeli ise bugün benimsenen ana çözüm değildir.