Kuzeyin yıldızı kimdi, kim olacak?
- Veri kaynağı
- NASA ve gökbilim hesapları
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
MÖ 2830 Thuban kutba en yakın MÖ 1100 Kochab (Küçükayı) önde 2100 sonrası Polaris kutba en yakın 3100 Errai (Kepheus) 7500 Alderamin (Kepheus) 9800 Deneb (Kuğu) 13724 Vega (Lir)
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, kuzey gök kutbuna en yakın yıldızın binlerce yıl içinde nasıl değiştiğini bir zaman çizelgesiyle gösteriyor.
Çizelge geçmişten başlıyor: MÖ 2830 civarında kutba en yakın yıldız Thuban idi. MÖ 1100 dolaylarında Küçükayı'daki Kochab öne çıktı. Bugün tanıdığımız Polaris ise 2100 sonrasında kutba en yakın konumuna ulaşacak.
Gelecekte sıra başka yıldızlara geçiyor:
- 3100: Kepheus takımyıldızındaki Errai
- 7500: yine Kepheus'tan Alderamin
- 9800: Kuğu takımyıldızındaki Deneb
- 13724: Lir takımyıldızındaki parlak Vega
Bu sıralama, "Kutup Yıldızı" unvanının kalıcı olmadığını gösteriyor: Thuban'dan Vega'ya uzanan çizelge on altı bin yılı aşan bir dönemi kapsıyor ve bu sürede kuzeyi gösteren yıldız birkaç kez değişiyor. Bugün yön bulmak için kullandığımız Polaris de bu uzun sıranın yalnızca bir halkası. Veriler NASA'ya ve gökbilim hesaplarına dayanıyor. Ayrıntılar için Kutup Yıldızı neden hep kuzeyi gösterir? yazımıza göz atabilirsiniz.
Kutup yıldızı neden değişiyor?
Dünya'nın dönme ekseni, dönen bir topacınki gibi yavaşça yalpalar; buna presesyon denir. NASA'ya göre bu hareket, Güneş ve Ay'ın Dünya'nın ekvatordaki şişkinliğine uyguladığı çekimden doğar ve bir turu yaklaşık 25.771,5 yıl sürer. Eksen yön değiştirdikçe kuzey gök kutbu yıldızlar arasında büyük bir çember çizer; hangi parlak yıldız o dönemde kutba yakın düşerse kuzeyi o gösterir. Kaymayı ilk fark eden, MÖ 2. yüzyılda ekinoks noktalarının yıldızlara göre yer değiştirdiğini ölçen Hipparkos'tu.
Çizelgedeki yıldızların hepsi aynı ölçüde iyi birer işaret değildir. Thuban, MÖ 2830'da kutuptan 10 yay dakikasından daha az uzaktaydı. Polaris 2100'den kısa süre sonra kutba yaklaşık 0,45 dereceyle en çok yaklaşacak, sonra uzaklaşmaya başlayacak. Vega ise kutuptan yaklaşık 6 derece uzakta kalacağı için bugünkü Polaris kadar kullanışlı olmayacak.
Sık sorulanlar
Kutup Yıldızı en parlak yıldız mı?
Hayır. Ortalama 1,98 kadirle parlaklık sırasında 47. gelir; gökyüzünün en parlak yıldızı Sirius'tur. Polaris'i bulmanın en kolay yolu, Büyükayı'nın kepçesinin ucundaki Dubhe ve Merak'ı birleştiren çizgiyi kuzeye uzatmaktır.
Vega daha önce de kutup yıldızı oldu mu?
Evet. Vega, MÖ 12.000 dolaylarında da kuzeyin yıldızıydı; çizelgedeki 13724 yılı, ona yeniden sıra geleceği dönemi gösteriyor.
Güney yarımkürede kutup yıldızı var mı?
Polaris kadar kullanışlısı yok. Güney gök kutbuna en yakın çıplak göz yıldızı Sigma Octantis yaklaşık 1 derece uzaktadır, ama 5,47 kadirle ancak çok karanlık bir gökte zorlukla seçilir.
