H kadirinden çapa

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, bir asteroidin H kadirine bakarak çapının yaklaşık ne kadar olduğunu gösteren bir dönüşüm tablosu sunuyor.

Kadir ölçeğinde sayı büyüdükçe cisim sönükleşir; asteroitlerde bu, cismin küçüldüğü anlamına gelir. Tablo bu ilişkiyi adım adım izliyor:

• H = 10 yaklaşık 36 km, H = 15 yaklaşık 3,6 km çapa karşılık geliyor.
• H = 17,7 bir kilometrelik, H = 22,7 yüz metrelik, H = 27,7 on metrelik cisimleri işaret ediyor.
• H = 20 için 360 m, H = 25 için 36 m veriliyor.

Satırlar arasında düzenli bir kural göze çarpıyor: H kadiri 5 arttığında çap on kat küçülüyor. 10'dan 15'e geçince 36 km 3,6 km'ye, 20'den 25'e geçince 360 m 36 m'ye iniyor; 17,7 → 22,7 → 27,7 dizisinde de 1 km, 100 m ve 10 m aynı oranla birbirini izliyor. Böylece tablonun en büyük cismi (36 km) ile en küçüğü (10 m) arasında 3.600 katlık bir çap farkı oluşuyor.

Veriler Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) HG kadir sistemine dayanıyor. H kadirinin tanımı ve yıldızların mutlak kadirinden farkı için mutlak parlaklık (mutlak kadir) yazısına göz atabilirsiniz.

H kadiri neden ayrı bir ölçek?

Yıldızlar kendi ışıklarını üretir, asteroitler ise yalnızca Güneş'ten aldıkları ışığı geri yansıtır. Bu yüzden yıldızlar için kullanılan "10 parsek uzaklıkta ne kadar parlak görünürdü?" tanımı Güneş Sistemi cisimlerine uymaz. Onlar için H kadiri kullanılır: cismin hem Güneş'e hem gözlemciye 1 astronomik birim uzaklıkta durduğu ve Güneş'in tam karşısında, yani evre açısı sıfırken bulunduğu varsayılır. Bu dizilim gerçekte kurulamaz, ama her cismi aynı koşullarda karşılaştırmayı sağlar.

Parlaklıktan boyuta geçmek için bir bilgi daha gerekir: cismin ışığın ne kadarını yansıttığı, yani albedosu. Tablodaki çaplar, albedonun 0,14 kabul edildiği varsayıma dayanır; 17,7'nin 1 kilometreye, 22,7'nin 100 metreye karşılık gelmesi bu varsayımın sonucudur. Gezegen savunması haberlerinde yakın geçiş yapan cisimler için verilen "H değeri" de tam olarak bu büyüklüktür.

Sık sorulanlar

Tablodaki çaplar kesin mi?

Hayır, birer tahmindir. Aynı H değerini veren iki cisimden ışığı daha az yansıtan, yani daha koyu olanı daha büyük olmalıdır. Albedo ölçülebildiğinde çap tahmini de buna göre düzeltilir.

Bir asteroidin H değeri bir yıldızın mutlak kadiriyle karşılaştırılabilir mi?

Doğrudan karşılaştırılamaz. Yıldızların mutlak kadiri 10 parsek, asteroitlerin H kadiri 1 astronomik birim uzaklık varsayımına dayanır; iki sayı aynı ölçeğe ait değildir.

Kuyruklu yıldızlar için de aynı tablo kullanılır mı?

Kuyruklu yıldızların mutlak kadiri M1 diye ayrı gösterilir ve asteroitlerin H değeriyle aynı şey değildir; bu tablo asteroitler için hazırlanmıştır.