Gökyüzünün ünlü süpernova kalıntıları

- Veri kaynağı
- NASA; tarihsel gözlem kayıtları
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
1054 Yengeç Bulutsusu'nu doğuran patlama 1572 Tycho'nun süpernovası (Tip Ia) 1604 Kepler'in süpernovası 1660'lar Cassiopeia A'nın ışığı (±30 yıl) 1987 SN 1987A, Büyük Macellan Bulutu
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, gökyüzünün ünlü süpernova kalıntılarını patlamaların görüldüğü ya da ışığının Dünya'ya ulaştığı yıllara göre sıralıyor.
Zaman çizelgesi, 1054'te Yengeç Bulutsusu'nu doğuran patlamayla başlıyor. Sonraki durak 1572'deki Tycho'nun süpernovası; verilerde bu patlamanın Tip Ia olduğu belirtiliyor. Yalnızca 32 yıl sonra, 1604'te Kepler'in süpernovası geliyor. Cassiopeia A için kesin bir yıl yok: ışığı 1660'lar dolayında, ±30 yıllık bir belirsizlikle Dünya'ya ulaşmış. Çizelgenin en yeni kaydı ise 1987'deki SN 1987A; bu patlama Büyük Macellan Bulutu'nda görüldü.
Satırlar arasındaki aralıklar eşit değil:
- 1054 ile 1572 arasında 518 yıl var; çizelgedeki en uzun boşluk bu.
- 1572 ile 1604 arasında yalnızca 32 yıl var; Cassiopeia A'nın tarihi de bu ikisinin hemen ardından, 1660'lar civarında geliyor.
- 1054'ten 1987'ye kadar toplam 933 yıl geçiyor.
Veriler NASA'ya ve tarihsel gözlem kayıtlarına dayanıyor. Kalıntıların nasıl oluştuğunu merak ediyorsanız Süpernova kalıntısı yazısına göz atabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Süpernova kalıntısı, bir yıldızın süpernovayla ölmesinden geriye kalan yapıdır: patlamanın fırlattığı madde ile bu maddenin yol boyunca süpürdüğü yıldızlararası gaz, dışa doğru ilerleyen bir şok dalgasıyla sınırlanmış genişleyen bir bulut oluşturur. Kalıntıya iki yoldan varılır. Kütleli bir yıldızın çekirdeği çöker ve geride bir nötron yıldızı ya da kara delik kalır; ya da bir beyaz cüce eşinden madde çalarak büyür ve karbon patlamasıyla patlar (Tip Ia).
Çizelgedeki yıllar bu yapıların gözlem tarihini anlatıyor. Çinli gökbilimciler 4 Temmuz 1054'te gündüz gökyüzünde bir “konuk yıldız” kaydetti; kalıntısı bugün Boğa takımyıldızı yönünde, yaklaşık 6.500 ışık yılı uzaktaki Yengeç Bulutsusu. Tycho'nun 1572 patlamasının Tip Ia olduğu ise 2008'de ışık yankısından alınan tayfla kesinleşti. SN 1987A'nın öncülü Sanduleak −69 202 adlı bir mavi aşırı devdi.
Kalıntılar bu yüzden de önemli: patlamada ve öncesinde yapılan ağır elementler yıldızlararası ortama karışır ve Samanyolu'ndaki kozmik ışınların ana kaynağı sayılırlar.
Sık sorulanlar
Süpernova ile kalıntı aynı şey mi?
Hayır. Süpernova patlamanın kendisidir ve birkaç yıl içinde sönümlenir. Kalıntı ise ardından yüzyıllar boyunca görülen şok dalgası ve gaz bulutudur: Tycho'nun süpernovası çıplak gözle yaklaşık bir buçuk yıl izlenebildi, kalıntısı dört yüzyıldan uzun süre sonra hâlâ teleskoplarla gözleniyor.
Yengeç Bulutsusu'nun merkezinde ne var?
Saniyede 30 kez dönen ve 33 milisaniyede bir atım yayan bir pulsar. Bulutsu yaklaşık 11 ışık yılı genişliğinde ve yaklaşık 1500 km/s hızla genişliyor.
Cassiopeia A hangi tür patlamanın kalıntısı?
Hidrojen zarfını büyük ölçüde yitirmiş bir kırmızı aşırı devden doğan Tip IIb patlamasının. Yaklaşık 10-11 bin ışık yılı uzaktadır ve Chandra X-ışını Gözlemevi 1999'da merkezindeki nötron yıldızını buldu.












