Burç işaretlerinin uzun yolculuğu

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, burç işaretlerinin Babil'in kil tabletlerinden Unicode standardına uzanan yaklaşık üç bin yıllık yolculuğunu bir zaman çizgisinde gösteriyor.

Çizgi üç aşamaya ayrılabiliyor:

• Babil temeli: MÖ 1000 dolayında MUL.APIN derleniyor; MÖ 409-398 arasında ise 12 eşit burç düzeni ortaya çıkıyor.
• Yunan ve Bizans aktarımı: MÖ 190 dolayında Hypsikles'te burçların 12×30 derecelik düzeni, yani toplam 360 derece görülüyor; MS 150 dolayında Batlamyus'un Almagest'i yazılıyor; 12. yüzyılda işaretler Bizans el yazmalarında yer alıyor.
• Bugünkü biçimler: 15. yüzyıl sonunda modern biçimler oturuyor, 1834'te almanak sayısal burcu bırakıyor ve 1993'te işaretler Unicode 1.1 ile dijital dünyaya giriyor.

Zaman çizgisi, bugün klavyeden yazılabilen küçük işaretlerin aslında uzun bir sadeleşmenin ürünü olduğunu gösteriyor. Eşit dilimlere dayanan düzen MÖ 5. yüzyılın sonunda kurulmuş olsa da işaretlerin bugünkü görünümü ancak iki bin yıla yakın bir süre sonra, 15. yüzyılın sonunda yerleşiyor.

Veriler Unicode Konsorsiyumu'na ve Ian Ridpath'in Star Tales çalışmasına dayanıyor. Her işaretin hikâyesini Burç sembollerinin kökeni maddemizde bulabilirsiniz.

Resimden işarete nasıl gelindi?

Burç takımyıldızlarının çoğu Mezopotamya'da doğdu. MUL.APIN, Ay'ın gökte izlediği yol üzerinde 17 takımyıldız sayar; bugünkü on iki burç takımyıldızının ataları bunlardır. Adlar bugünkülere şaşırtıcı ölçüde yakındı: Aslan, Terazi ve Akrep Babil'de de aynı anlamı taşıyordu, Oğlak'ın yarı keçi yarı balık görüntüsü de Sümer ve Babil'den gelir. Babil takımyıldızları Yunan gökbilimine MÖ 4. yüzyılda Knidoslu Eudoksos aracılığıyla girdi.

Kısa işaretlerin bilinen en eski biçimleri Geç Antik Çağ'a ait Yunanca papirüslerde görülür; orada Güneş tek ışınlı bir daireyle, Ay bir hilalle gösteriliyordu. Gökbilim tarihçisi Otto Neugebauer'in çalışmalarına göre burç ve gezegen işaretleri, eski metinleri koruyup kopyalayan Bizans kodekslerinde yer alır. Bugün tanıdığımız biçimler Rönesans'ta, resimli betimlemelerin sadeleştirilmesiyle şekillendi. Unicode'da işaretler U+2648 ile U+2653 arasındaki on iki kod noktasında durur.

Sık sorulanlar

Terazi neden bazen "kıskaçlar" diye anılır?

Aratos ve Eratosthenes gibi Yunan yazarlar bu bölgeyi Akrep'in kıskaçları sayıyordu. Terazi olarak görülmesi MÖ 1. yüzyılda Romalılar arasında yerleşti, ama Batlamyus Almagest'te hâlâ "kıskaçlar" adını kullandı. Terazi'nin en parlak iki yıldızının Arapça adları da "güney kıskacı" ve "kuzey kıskacı" anlamına gelir.

Balık işaretindeki bağlantı çizgisi neyi gösterir?

Takımyıldızda iki balığın kuyruklarını birbirine bağlayan yıldız kordonunu. Batlamyus bu kordonda 15 yıldız saymıştı.

Bu işaretlerin bilimsel bir anlamı var mı?

Burçlara yüklenen yorumların ve kişilik özelliklerinin bilimsel bir temeli yoktur. Yine de işaretlerin en az biri, Koç'u gösteren ♈, gökbilimde bugün de kullanılır.