Ay ve Mars'a güvenli iniş provası: NASA'nın SPLICE sistemi dronla uçtu
- Çeken araç ya da kişi
- NASA Armstrong (Alta-X dronu, SPLICE deneyi)
- Kaynak
- NASA Günün Görüntüsü
- Fotoğrafla ilgili yazı
- Yazıyı oku →
Fotoğrafta dört rotorlu, uzaktan kumandalı bir dron havada manevra yapıyor; altında asılı duran düzenek ise sıradan bir kamera değil, gelecekteki Ay ve Mars inişleri için geliştirilen bir yönlendirme ve navigasyon deneyi. NASA'nın açıklamasına göre Alta-X tipi dron, 27 Ağustos 2026'da Kaliforniya'nın Edwards kentindeki NASA Armstrong Uçuş Araştırma Merkezi yakınlarında, kısa adı SPLICE olan Güvenli ve Hassas İniş – Entegre Yeteneklerin Evrimi deneyini uçurdu.
SPLICE nedir?
SPLICE, Houston'daki NASA Johnson Uzay Merkezi'nde geliştirilen bir iniş sistemi. Aviyonik, sensör ve algoritmaları tek bir pakette birleştiriyor. NASA'ya göre sistem son testlerde benzetimli Ay alçalma ve iniş manevralarını başarıyla tamamladı. Amaç, Apollo görevlerinde mümkün olmayan, tehlikeli kaya bloklarının ve yakın gölgeli kraterlerin bulunduğu bölgelere bile güvenle inebilmek. Paketin başlıca parçaları şunlar:
- Arazi göreli navigasyon (TRN): Bir kamera yüzeyin canlı fotoğraflarını çekip daha önce yörüngedeki uyduların çektiği haritalarla karşılaştırarak aracın konumunu buluyor.
- Navigasyon Doppler lidarı (NDL): Yüzey üzerinde yaklaşık 10 kilometre yükseklikte devreye giriyor; yüzeye lazer ışınları gönderip yansımalarından aracın hızını ve yüksekliğini radardan çok daha hassas ölçüyor.
- Tehlike algılama lidarı (HDL): Yüzeye yaklaşık 500 metre kala iniş alanının üç boyutlu haritasını milyonlarca lazer atımıyla çıkarıyor; kayaları ve eğimleri belirleyip yaklaşık 100 metre çaplı bir alan içinde en güvenli noktayı seçiyor.
- İniş bilgisayarı (DLC): Tüm sensör verilerini işleyen çok çekirdekli "beyin".
- Çift kuaterniyon yönlendirmesi (DQG) ve etkin arazi göreli navigasyon (ATRN): En az yakıtlı yörüngeyi hesaplayan, gerekirse aracı yeni bulunan güvenli noktaya yönlendiren uyarlanır yönlendirme ile 3B yükseklik haritalarından konum çıkaran navigasyon.
On yıllık bir test zinciri
NASA'nın proje sayfasına göre SPLICE teknolojileri son on yılda yerde, alt yörünge roketlerinde ve helikopterlerde kapsamlı biçimde sınandı. Öncü sensörler 2014'te Morpheus roketinde uçtu, NDL 2019'da roket kızağında saniyede 250 metre hızda ölçüm yaptı, tehlike algılama bileşenleri ise Mart 2025'te Kennedy Uzay Merkezi'ndeki tehlike sahasında helikopterle denendi. Ağustos 2026'da Mojave'deki Voyager Technologies Ay Yüzeyi Deneme Sahası'nda yapılan kapalı döngü dron uçuşlarında DQG ve ATRN sistemleri test edildi; proje Eylül 2026'da kapanış aşamasına girdi. Çalışmaya Johnson'ın yanı sıra NASA Langley, Goddard ve JPL ile Draper şirketi katkı veriyor; finansman NASA Uzay Teknolojisi Misyon Müdürlüğü'nün Oyunu Değiştiren Geliştirme programından geliyor.
Neden önemli?
Apollo astronotları iniş sırasında yerini bulmak için pencereden gördükleri yer şekillerini ezberlemek zorundaydı. SPLICE bu işi canlı görüntüleri hazır haritalarla karşılaştırarak kendisi yapıyor. NASA'ya göre bu teknolojiler Artemis kapsamındaki Ay inişleri ve gelecekteki Mars görevleri için değerlendiriliyor; bilimsel açıdan en ilginç ama ulaşılması en zor bölgelere, gezgin sürmeye gerek kalmadan doğrudan inmeyi mümkün kılabilir. İniş araçları için bu sistemin dron testlerini haberimizde ayrıntılı anlattık.
