Av (Predator)

Bir uzay gemisinin Dünya'ya küçük bir araç bıraktığı kısa bir açılış sahnesi, sonra sıcak ve nemli bir orman. John McTiernan'ın yönettiği 1987 yapımı Av, ilk yarısında sıradan bir askerî aksiyon filmi gibi ilerliyor; ama izleyici kısa sürede ormanda insanlardan çok daha tehlikeli bir şeyin dolaştığını anlıyor. Film, uzaylıyı bir istilacı ya da kâşif olarak değil, kupa toplayan bir avcı olarak gösteren ilk büyük yapımlardan biri ve ardında uzun soluklu bir seri bıraktı.

Konusu

Binbaşı Alan "Dutch" Schaefer ve paralı askerlerden oluşan ekibi, Orta Amerika'da ormana düşen bir helikopterdeki bakanı kurtarmakla görevlendiriliyor. Dutch'ın eski silah arkadaşı, artık CIA için çalışan Al Dillon da ekibe katılıyor. Görevin anlatıldığı gibi olmadığı kısa sürede ortaya çıkıyor; ama asıl sorun siyasi yalanlar değil. Ekip, ağaçlardan sarkan derisi yüzülmüş cesetlerle karşılaştıktan sonra birer birer avlanmaya başlıyor.

Avcı, bir gizlenme cihazıyla neredeyse görünmez hâle gelebilen, dünyayı vücut ısısının renkleriyle gören, ileri teknolojiye sahip bir yaratık. Ekipteki iz sürücü Billy insan olmayan bir şeyin varlığını sezse de kimse neyle karşı karşıya olduklarını bilmiyor. Hayatta kalmak, düşmanın nasıl gördüğünü ve neyi hedef seçtiğini çözmeye bağlı.

Yapım ve oyuncular

Senaryoyu Jim ve John Thomas kardeşler yazdı; metnin ilk çalışma adı Hunter (Avcı) idi. İlk fikirde farklı türlerden uzaylı avcılardan oluşan bir grup vardı; hikâye zamanla tek bir yaratığın, yeryüzünün en tehlikeli türü olan insanı ve onun en tehlikeli örneği sayılan bir muharip askeri avlamasına indirildi. Deneyimsiz senaristler, metni 20th Century Fox yapımcısı Michael Levy'nin kapısının altından içeri itecek kadar zorlandılar. Proje yapımcı Joel Silver'ın eline geçince büyük bütçeli bir filme dönüştü ve McTiernan ilk stüdyo filmi için yönetmen koltuğuna oturdu.

Schwarzenegger senaryoyu ilk okuduğunda yalnızca kendisiyle uzaylıyı karşı karşıya getiren bir hikâyeyi yeterli bulmadı; metin bir komando ekibini anlatacak biçimde yeniden düzenlendi. Ekibe Carl Weathers, Jesse Ventura, Bill Duke, Sonny Landham, Richard Chaves ve sonradan yönetmen olarak tanınacak Shane Black katıldı. Yaratık rolü önce Jean-Claude Van Damme'a verildi; ancak boyu, iri yapılı oyuncuların yanında yaratığı tehditkâr göstermeye yetmedi ve ilk kostüm tasarımı da hantal bulundu. Rol, yaklaşık 2,18 metre boyundaki Kevin Peter Hall'a geçti.

Çekimler Mart 1986'nın son haftasında Meksika'nın Chiapas eyaletindeki Palenque ormanlarında başladı, büyük bölümü Puerto Vallarta yakınlarında sürdü ve Haziran 1986'nın sonunda bitti. Yaratığın bugün tanınan görünümünü Stan Winston'ın atölyesi yarattı. Winston, Fox'a giderken uçakta eskizler çizerken yanındaki yönetmen James Cameron'ın çene uzantıları olan bir yaratık görmeyi hep istediğini söylemesiyle bu ayrıntıyı tasarıma ekledi.

Görünmezlik etkisi için yaratık boyunda parlak kırmızı bir giysi giyen biri çekildi; kırmızı, ormanın yeşiline ve göğün mavisine en uzak renk olduğu için seçilmişti. Bu alan görüntüden silindi, sahne bu kez yüzde 30 daha geniş açılı bir objektifle oyuncusuz tekrarlandı ve iki çekim üst üste bindirildi. Sonuçta arka plan yaratığın çevresinde hafifçe bükülüyormuş gibi görünen bulanık bir siluet ortaya çıktı. Film 12 Haziran 1987'de ABD'de gösterime girdi, dünya genelinde yaklaşık 98 milyon dolar hasılat yaptı ve en iyi görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterildi.

Bilim ne diyor?

Filmin en akılda kalan buluşu, yaratığın kızılötesi görüşü. Bu fikir gerçek fiziğe dayanıyor: Her cisim sıcaklığına bağlı olarak kızılötesi ışınım yayar ve normal vücut sıcaklığındaki bir insan en çok 10 mikrometre dolaylarındaki dalga boylarında ışır. Termal kameralar bu ışınımı algılayarak karanlıkta bile sıcak cisimleri görünür kılar. İlginç biçimde yapım ekibi, kızılötesi filmin vücut sıcaklığına karşılık gelen dalga boylarını kaydetmediğini fark edince yaratığın bakış açısını gerçek bir termal video tarayıcıyla çekti.

Dutch'ın kendini çamurla kaplayarak yaratığın gözünden kaybolması da tamamen uydurma sayılmaz: Serin bir tabaka, cildin yüzey sıcaklığını çevresine yaklaştırarak termal karşıtlığı azaltır. Gökbilimciler de aynı ilkeden yararlanır; NASA'nın Spitzer Uzay Teleskobu gibi kızılötesi gözlemevleri, görünür ışıkta toz bulutlarının ardında saklı kalan yıldız doğum bölgelerini bu sayede görebiliyor.

Uzaylı avcı fikrinin kendisi ise çok daha büyük bir soruyu barındırıyor. Bize en yakın yıldız Proxima Centauri yaklaşık 4,25 ışık yılı uzakta; insan yapımı en uzak araçlardan Voyager 1, doğrudan o yöne gönderilmiş olsaydı yolculuğu 73 bin yılı aşardı. Yalnızca av için yıldızlar arasında gidip gelen bir uygarlık, bizim bugün hayal bile edemediğimiz bir itki teknolojisine sahip olmalı. NASA'nın verilerine göre bugüne kadar 6.000'den fazla ötegezegen doğrulandı; ama bunların hiçbirinde yaşam izine henüz rastlanmadı. Frank Drake'in 1961'de ortaya koyduğu denklem, galaksideki iletişim kurabilir uygarlıkların sayısını tahmin etmenin bir yolu olarak hâlâ tartışılıyor; avcı bir uygarlık ise bu tartışmanın en karamsar senaryolarından birine karşılık geliyor.

Etkisi

Gösterime girdiğinde eleştirmenlerin önemli bir kısmı filmi yavan buldu; ancak Av zamanla 1980'lerin en iyi aksiyon ve bilimkurgu filmlerinden biri sayılır oldu. Yaratığın başarısı 1990'da ikinci bir film, ardından romanlar, çizgi romanlar, oyunlar ve Yaratık serisiyle kesişen ortak filmler doğurdu. Serinin 2022'deki ön hikâyesi ve 2025'teki son filmleri de kökeni bu ormandaki avda olan bir efsaneyi sürdürüyor.

Karakterleri

• Predator kimdir? Av filmlerinin görünmez uzaylı avcısı Yautja

Kısaca

• Yıl: 1987
• Yönetmen: John McTiernan
• Senaryo: Jim Thomas, John Thomas
• Süre: 107 dakika
• Oyuncular: Arnold Schwarzenegger, Carl Weathers, Elpidia Carrillo, Bill Duke, Jesse Ventura
• Yaratık tasarımı: Stan Winston
• Ödüller: En iyi görsel efekt dalında Oscar adaylığı