Jüpiter neden yıldız olamadı?
Jüpiter, Güneş'le aynı malzemeden yapılmış olsa da yeterince kütle toplayamadı: çekirdeğinde hidrojen füzyonunu başlatmak için şimdikinin yaklaşık 75-80 katı kütleye ihtiyacı vardı.
- Konu
- Güneş Sistemi
- Kaynak
- NASA
- İlgili sayfa
- /ansiklopedi/jupiter
Jüpiter yıldız olamadı, çünkü yeterince büyük değil: çekirdeğinde hidrojeni helyuma dönüştüren nükleer füzyonu başlatabilmesi için şimdikinden yaklaşık 75-80 kat daha fazla kütleye sahip olması gerekirdi. NASA'nın ifadesiyle Jüpiter bir yıldızla aynı malzemeden, çoğunlukla hidrojen ve helyumdan oluşur, ama tutuşacak kadar büyüyemedi. Kütlesi Güneş'inkinin yalnızca binde biri kadardır.
Bir gök cismi nasıl yıldız olur?
Yıldızı yıldız yapan, çekirdeğinde süren nükleer füzyondur. Kendi kütleçekimiyle sıkışan bir gaz kütlesinin merkezi ısınır; sıcaklık ve basınç yeterince yükselince hidrojen çekirdekleri kaynaşıp helyuma dönüşür ve bu sırada büyük miktarda enerji açığa çıkar. NASA'ya göre Güneş'in çekirdeğinde sıcaklık yaklaşık 15 milyon °C'dir ve Güneş'in ısısı ile ışığı bu tepkimelerden gelir. Füzyonun nasıl işlediğini Nükleer füzyon sözlük maddemizde, Güneş'in oksijensiz nasıl "yandığını" ayrı bir yazıda anlattık. Jüpiter'in seyreltik çekirdeğinin sıcaklığı ise yaklaşık 20.000 kelvin olarak tahmin ediliyor; bu, füzyon için gereken değerin çok altında.
Jüpiter ne kadar büyük olmalıydı?
Hesaplar, hidrojen füzyonu için alt sınırın Jüpiter'in kütlesinin yaklaşık 75-80 katı olduğunu gösteriyor. Jüpiter bugün Dünya'nın 317,8 katı kütleye sahip; Güneş Sistemi'nde Güneş dışındaki bütün cisimlerin toplamının iki katından fazlası. Yine de Güneş'in yanında küçük kalır: Güneş, Güneş Sistemi'nin kütlesinin yüzde 99,8'ini tek başına taşır (ayrıntısı burada).
Verileri göster
| Jüpiter | 1 |
|---|---|
| Döteryum füzyonu eşiği (kahverengi cüce) | 13 |
| Hidrojen füzyonu eşiği (en küçük yıldız) | 80 |
İlginç bir ayrıntı: Jüpiter'e kütle eklenseydi büyümezdi, aksine küçülürdü. Kuramsal modellere göre Jüpiter'in kütlesi yüzde 40'tan fazla artsaydı, iç kısmı o kadar sıkışırdı ki madde arttığı hâlde hacmi azalırdı. Benzer nedenle en küçük kırmızı cüce yıldızlar bile Jüpiter'den çok daha büyük değildir; en küçükleri Satürn'den biraz büyük bir yarıçapa sahip olabilir. Samanyolu'ndaki yıldızların çoğunluğunu bu küçük yıldızlar oluşturur (ayrıntısı burada).
Jüpiter bir kahverengi cüce mi?
Hayır. Gezegenler ile yıldızlar arasında kahverengi cüce denen ara bir sınıf vardır. Kütleleri Jüpiter'in yaklaşık 13 ile 80 katı arasında olan bu cisimler, sürekli hidrojen füzyonu yapamaz; ama hidrojenin ağır biçimi olan döteryumu bir süre kaynaştırıp biraz ışık ve ısı yayabilir, sonra yavaş yavaş soğur. İlk kahverengi cüceler 1995'te doğrulandı: Ülker kümesindeki Teide 1 ve Gliese 229B. Jüpiter, döteryum eşiğinin bile on üçte biri kadar kütleye sahip olduğu için bu sınıfa da girmez. Tanımı Kahverengi cüce maddemizde bulabilirsiniz.
Jüpiter kendi ısısını üretir mi?
Bir ölçüde evet, ama füzyonla değil. Jüpiter, Güneş'ten aldığından daha fazla ısı yayar. Bunun kaynağı, gezegenin iç kısmının çok yavaş büzülmesidir: kütleçekimiyle sıkışan gaz ısınır ve bu ısı uzaya salınır. Bu olaya Kelvin-Helmholtz mekanizması denir. Yani Jüpiter bir yıldız gibi parlamasa da oluşumundan kalan ve büzülmeyle süren bir iç ısıya sahiptir. Gezegenin genel özelliklerini Jüpiter maddemizde anlattık.
Kısaca
- Jüpiter, Güneş'le aynı malzemeden oluşsa da füzyonu başlatacak kütleye ulaşamadı.
- Hidrojen füzyonu için Jüpiter'in yaklaşık 75-80 katı kütle gerekir.
- Jüpiter, Güneş'ten yaklaşık 1.047 kat hafiftir.
- Kahverengi cüce sayılmak için bile en az 13 Jüpiter kütlesi gerekir.
- Jüpiter, iç kısmının yavaş büzülmesi sayesinde Güneş'ten aldığından fazla ısı yayar.
