Godzilla kimdir? Nükleer çağın doğurduğu canavarların kralı

Godzilla kimdir? Godzilla, Japon Toho stüdyosunun 3 Kasım 1954'te vizyona giren Godzilla (Japonca adıyla Gojira) filmiyle doğan dev canavardır. Hidrojen bombası denemelerinin uyandırdığı, sürüngene benzeyen, ağzından atomik ışın püskürten bu devasa yaratık, nükleer silahların sinemadaki en güçlü simgelerinden biri olarak tasarlandı. Japon sinemasında "kaiju" denen dev canavar türünün en ünlü örneğidir. Adı, Japonca "gorira" (goril) ve "kujira" (balina) kelimelerinin birleşiminden gelir. Yetmiş yılı aşkın sürede Godzilla, kentleri yıkan bir tehditten insanlığı başka canavarlara karşı koruyan bir güce kadar pek çok yüze büründü.

Hangi eserlerde geçer?

Godzilla, kesintisiz süren en uzun film serisi olarak Guinness Dünya Rekorları'na girmiş bir serinin yıldızıdır. Bugüne kadar 33'ü Toho'nun Japon yapımı, 5'i Amerikan yapımı olmak üzere 38 Godzilla filmi çekildi. Japon filmleri dört döneme ayrılır:

• Shōwa dönemi (1954-1975): 15 film
• Heisei dönemi (1984-1995): 7 film
• Millennium dönemi (1999-2004): 6 film
• Reiwa dönemi (2016'dan bugüne): 5 film

Reiwa döneminin öne çıkan iki filmi, Hideaki Anno ile Shinji Higuchi'nin yönettiği Shin Godzilla (2016) ve Takashi Yamazaki'nin yönettiği Godzilla Minus One'dır (2023). Amerikan tarafında TriStar Pictures'ın 1998 yapımı Godzilla filmini, Legendary Pictures'ın 2014'te başlattığı MonsterVerse izledi: Godzilla (2014), Godzilla: King of the Monsters (2019), Godzilla vs. Kong (2021) ve Godzilla x Kong: The New Empire (2024). Seri 17 Kasım 2023'te Apple TV+'ta başlayan Monarch: Legacy of Monsters dizisiyle genişledi; dizinin ikinci sezonu 27 Şubat 2026'da yayımlandı. 2027 için Godzilla x Kong: Supernova planlanıyor. Bütün MonsterVerse yapımlarının sırasını MonsterVerse izleme sırası rehberimizde bulabilirsiniz.

Bir trajediden doğan canavar

Godzilla'nın doğuşu, gerçek bir olayla iç içedir. 1 Mart 1954'te ABD, Pasifik'teki Bikini Atolü'nde Castle Bravo adlı termonükleer denemeyi yaptı. Patlama beklenenin iki katından güçlü çıktı ve yaklaşık 15 megatonluk bir enerji açığa çıkardı. Yakınlarda balık avlayan Japon teknesi Daigo Fukuryū Maru'nun 23 kişilik mürettebatının üzerine, "ölüm külü" denen beyaz, radyoaktif bir toz yağdı. Mürettebat akut radyasyon hastalığına yakalandı; çoğu tedaviyle iyileşti ama teknenin telsizcisi Aikichi Kuboyama 23 Eylül 1954'te hayatını kaybetti. Olay, Hiroşima ve Nagazaki'nin acısını henüz unutmamış Japonya'da güçlü bir nükleer karşıtı tepki doğurdu.

Yapımcı Tomoyuki Tanaka, Endonezya ile planlanan ortak bir film siyasi gerginlikler yüzünden suya düşünce, Cakarta'dan dönüş uçağında yerine yeni bir fikir aradı. Esin kaynakları belliydi: 1953 yapımı Amerikan filmi The Beast from 20,000 Fathoms (Denizin Altından Gelen Canavar), King Kong'un 1952'deki yeniden gösteriminin başarısı ve Daigo Fukuryū Maru faciası. Filmi Ishirō Honda yönetti, özel efektleri Eiji Tsuburaya hazırladı, hikâyeye yazar Shigeru Kayama katkı verdi. Godzilla bu dört isim tarafından yaratılmış sayılır. Müziği ise Akira Ifukube besteledi.

Tsuburaya aslında canavarı kare kare canlandırma (stop-motion) tekniğiyle yapmak istiyordu, ama eldeki imkânlarla bunun yedi yıl süreceğini hesapladı. Bunun yerine Japonca "suitmation" denen yöntemi geliştirdi: lateks bir kostüm giyen oyuncu, minyatür şehir maketlerinin arasında yürüdü. Bu teknik, sonraki on yıllarda bütün Japon özel efekt sinemasının temeli oldu. Godzilla'nın unutulmaz kükremesi de bir buluştur: Ifukube, reçine sürülmüş bir eldiveni kontrbasın teline sürtüp kaydı yavaşlatarak bu sesi elde etti. 62,9 milyon yen bütçeli film Japonya'da 9,69 milyon bilet sattı. 1956'da Amerika'da, Kanadalı oyuncu Raymond Burr'ün eklenen sahneleriyle yeniden kurgulanmış ve nükleer kaygıları yumuşatılmış Godzilla, King of the Monsters! adıyla gösterildi.

Hikâyedeki yeri

İlk filmde Godzilla, nükleer denemelerle uyanıp Japonya kıyılarına ulaşan ve Tokyo'yu tehdit eden bir felakettir; film, bu yıkımın karşısındaki insanların çaresizliğini savaşın izleri hâlâ taze bir toplumun gözünden anlatır. Seri ilerledikçe Godzilla'nın rolü değişti. Shōwa dönemi filmlerinde başka canavarlarla dövüşen, zaman zaman insanlığın yanında duran bir figüre dönüştü. 1965 yapımı Invasion of Astro-Monster (Uzaylı Canavarın İstilası), seriyi uzaya taşıdı: iki astronot, Jüpiter'in arkasında saklı "X Gezegeni"ni ve orada yaşayan Xilien'leri keşfeder; Xilien'ler gezegenlerini üç başlı King Ghidorah'a karşı korumak için Godzilla ve Rodan'ı ödünç ister.

Modern filmler canavarın simge değerini yeniden ciddiye aldı. Shin Godzilla, 2011 Tōhoku depremi, tsunamisi ve Fukushima nükleer kazasından açıkça esinlenir ve Japon hükümetinin bürokratik kriz yönetimini hicveder. Godzilla Minus One, hikâyeyi 1945-1947 arasının, savaştan yeni çıkmış yıkık Japonya'sına götürür. MonsterVerse'te ise Godzilla, tarih öncesi bir süper türün hayatta kalan son üyesidir ve doğal dengeyi sağlayan bir güç olarak sunulur; Monarch adlı gizli örgüt bu dev yaratıkları onlarca yıldır izlemektedir.

Godzilla'yı kimler canlandırdı?

1954 filminde kostümün içinde Haruo Nakajima ve Katsumi Tezuka vardı. 100 kilogramı aşan ilk kostüm, oyuncular için büyük bir fiziksel çileydi; Nakajima onu giymek için iki yardımcıya ihtiyaç duyuyordu. Çekimlerden önce bir hafta boyunca Tokyo'daki Ueno Hayvanat Bahçesi'nde filleri ve ayıları izleyerek dev bir hayvanın nasıl yürüdüğünü çalıştı. Nakajima, 1954'ten 1972 yapımı Godzilla vs. Gigan'a kadar art arda 12 filmde Godzilla'yı canlandırdı ve serinin en iyi kostüm oyuncusu olarak anılır. Shin Godzilla'da canavar tamamen bilgisayarda yaratıldı ama hareketlerini hareket yakalama yöntemiyle Mansai Nomura verdi. MonsterVerse'te bu görevi T.J. Storm üstlendi. Bu sürümün tasarımı Gareth Edwards'ın gözetiminde Matt Allsopp tarafından yapıldı; gözlerinde Kara Kristal filmindeki Skeksis'lerden, ellerinde ve duruşunda Komodo ejderleriyle yırtıcı kuşlardan esinlenildi, su altında yaşayabilmesi için de solungaç eklendi.

Godzilla'nın boyu da çağdan çağa büyüdü. Yapımcıların verdiği ölçülere göre canavar ilk filmde 50 metreydi; 2014'teki MonsterVerse filminde 108,2 metreye, Shin Godzilla'da 118,5 metreye, 2019'dan sonraki MonsterVerse filmlerinde ise 119,8 metreye ulaştı.

Verileri göster

Godzilla (1954)	50
Godzilla (2014)	108.2
Shin Godzilla (2016)	118.5
MonsterVerse (2019 sonrası)	119.8

Godzilla'nın arkasındaki bilim

Godzilla'yı fizik açısından en çok zorlayan şey boyudur. Galileo, 1638'de yayımlanan İki Yeni Bilim adlı eserinde bugün "kare-küp yasası" denen ilkeyi tarif etti: bir cisim her yönde aynı oranda büyüdüğünde yüzey alanı bu oranın karesiyle, hacmi ve dolayısıyla kütlesi ise küpüyle artar. Boyu iki katına çıkan bir hayvanın yüzeyi dört kat, kütlesi sekiz kat artar. Kemiklerin ve kasların taşıma gücü kesit alanlarına, yani karesel büyümeye bağlı olduğundan, dev bir hayvanın kemikleri orantısız biçimde kalınlaşmak zorundadır. Bu yüzden bilim insanları Godzilla ya da King Kong gibi film canavarlarının bu boyutta kendi ağırlıkları altında çökeceğini vurgular.

Isı da bir sorundur: vücudun ürettiği ısı hacimle artarken onu dışarı atan yüzey çok daha yavaş büyür, dolayısıyla dev bir canlının serinlemesi giderek zorlaşır. Gerçek dünyada bilinen en büyük kara hayvanları arasında sayılan sauropod dinozor Argentinosaurus'un bile boyunun 30-35 metre, kütlesinin 65-80 ton civarında olduğu tahmin ediliyor; üstelik bu dev, dört ayağı üzerinde yürüyordu. İki ayağı üzerinde duran 120 metrelik bir canlı, bilinen biyolojinin çok ötesindedir. Dinozorların sonunu getiren gerçek felaketi merak edenler için Dinozorların sonunu getiren cisim yazımız var.

Radyasyonun canlıları devleştirdiği fikri de gerçekle örtüşmez. Daigo Fukuryū Maru mürettebatının yaşadığı gibi, yüksek dozda radyasyon canlıyı güçlendirmez; hücrelere ve DNA'ya zarar verir, hastalığa ve ölüme yol açar. Uzay yolculuğunda astronotları bekleyen asıl tehlikelerden biri de budur; bu konuyu Uzay radyasyonu kansere giden biyolojik zinciri tetikliyor yazımızda anlattık. Kısacası Godzilla bir bilim önerisi değil, bir uyarıdır: 1954'teki yaratıcıları, insanlığın kendi elleriyle yarattığı ve kontrol edemediği bir gücü canavar kılığında perdeye taşıdı.

Kültürdeki etkisi

Godzilla, Japonya'nın dünyaya armağan ettiği en tanınmış sinema karakterlerinden biridir. 2004'te Hollywood Şöhretler Kaldırımı'nda kendi yıldızını aldı. Nisan 2015'te Tokyo'nun Shinjuku bölgesi onu resmen turizm elçisi ilan etti. Shin Godzilla, 40. Japonya Akademi Ödülleri'nde Yılın Filmi dahil yedi ödül kazandı.

En büyük uluslararası tanınma 2024'te geldi. Toho'nun Godzilla'nın 70. yılı için hazırladığı ve 15 milyon doların altında bir bütçeyle çekilen Godzilla Minus One, 96. Oscar töreninde en iyi görsel efekt ödülünü kazandı. Bu, serinin ilk Oscar'ı olduğu kadar, İngilizce dışında bir dilde çekilmiş bir filmin bu dalda kazandığı ilk ödüldü. Yamazaki'nin devam filmi Godzilla Minus Zero ise Kasım 2026'da vizyona girmek üzere takvimde. Nükleer çağın korkusundan doğan bir canavarın yetmiş yılı aşkın süredir yeniden yorumlanabilmesi, Godzilla'yı yalnızca bir film yaratığı değil, her kuşağın kendi kaygılarını yansıttığı bir ayna hâline getiriyor.