Wolf-Rayet yıldızları sayılarla

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, nadir görülen ve çok sıcak Wolf-Rayet yıldızlarını sıcaklık, rüzgâr hızı, sayı ve keşif bilgileriyle özetliyor.

• Yüzey sıcaklığı: 20.000 ile 210.000 K arasında değişiyor. Aralığın üst ucu alt ucunun yaklaşık 10,5 katı; bu yıldızlar kendi aralarında bile büyük farklar gösteriyor.
• Rüzgâr hızı: 1929 ölçümüne göre yıldızdan atılan gaz saniyede 300 ile 2400 km arasında hızlara ulaşıyor. En hızlı rüzgâr en yavaşın 8 katı.
• Sayı: Samanyolu'nda kataloglanan Wolf-Rayet yıldızı sayısı yaklaşık 600 olarak veriliyor; Sheffield kataloğu ise Şubat 2025 itibarıyla 709 yıldız listeliyor. Aradaki yaklaşık 100 yıldızlık fark, kataloğun güncellendikçe büyüdüğünü gösteriyor.
• Keşif: Bu yıldız türü ilk kez 1867'de Paris Gözlemevi'nde tanımlandı.

Tablo birlikte okunduğunda, bir buçuk asırdan uzun süredir bilinen bu yıldızların hâlâ sayıca az olduğu, ama her biri için uç fiziksel koşulların geçerli olduğu görülüyor: çok yüksek sıcaklıklar ve saniyede binlerce kilometreyi bulan güçlü rüzgârlar.

Veriler Sheffield Üniversitesi Wolf-Rayet kataloğuna ve NASA'ya dayanıyor. Bu yıldızların yapısı için Wolf-Rayet yıldızı maddemizi okuyabilirsiniz.

Bu sayılar nasıl elde edildi?

Wolf-Rayet yıldızlarını tanımlayan şey tayflarıdır: iyonlaşmış helyumun ve çok yüksek derecede iyonlaşmış azot ya da karbonun geniş, parlak salma çizgileri. Charles Wolf ve Georges Rayet, Paris Gözlemevi'nin 40 santimetrelik Foucault teleskobuyla Kuğu takımyıldızında bu tür bantlar gösteren üç yıldız buldu; bugün WR 134, WR 135 ve WR 137 diye bilinen bu yıldızlar türe adını verdi. Tablodaki rüzgâr hızı da aynı tayflardan okunur: 1929'da bantların genişliği Doppler genişlemesine bağlandı, yani çizgilerin yıldızdan atılan gazın hareketi yüzünden yayıldığı anlaşıldı.

Klasik Wolf-Rayet yıldızları, dış hidrojen zarflarını tümüyle yitirmiş ve çekirdeklerinde helyum ya da daha ağır elementler yakan evrimleşmiş dev kütleli yıldızlardır. Işınımlarının büyük kısmı morötesinde çıktığı için, Güneş'in yüz binlerce katı ışıma güçlerine karşın görünür ışıkta pek göz alıcı değildirler.

Sık sorulanlar

Bilinen en sıcak Wolf-Rayet yıldızı hangisi?

Yaklaşık 210.000 kelvinle WR 102; tablodaki sıcaklık aralığının üst ucu bu değere karşılık geliyor.

Bu yıldızlar nasıl ölür?

Sessizce değil, şiddetle bitmeleri bekleniyor. Pek çok Ib ve Ic türü süpernovanın atasının Wolf-Rayet yıldızı olduğundan şüpheleniliyor; 2022'de bir Wolf-Rayet yıldızının patladığı ilk süpernova olarak SN 2019hgp bildirildi.

Türkiye'den görülebilir mi?

En kolay görüleni Gamma Velorum'dur; 40 derece kuzey enleminin güneyinden çıplak gözle seçilir ve Türkiye'nin güney kıyıları da bu sınırın güneyinde kalır. Ancak ışığının çoğu O türü dev eşinden gelir.