21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Uzay hukukunun kilometre taşları

Uzay hukukunun kilometre taşları
Veri kaynağı
BM antlaşma metinleri
İnfografiğin yer aldığı yazı
Yazıyı oku →
İnfografikteki veriler
Verileri göster
1957Sputnik fırlatıldı
1967Dış Uzay Antlaşması
1968Kurtarma Anlaşması yürürlükte
1972Sorumluluk Sözleşmesi
1976Kayıt Sözleşmesi yürürlükte
1984Ay Anlaşması yürürlükte
2015ABD kaynak yasası
2020Artemis Mutabakatı

Bu infografik, uzay hukukunun 1957'den 2020'ye uzanan sekiz kilometre taşını zaman sırasıyla gösteriyor.

Çizelge, 1957'de Sputnik'in fırlatılmasıyla açılıyor. Ondan on yıl sonra, 1967'de Dış Uzay Antlaşması geliyor. Ardından üç belge kısa aralıklarla sıralanıyor: 1968'de Kurtarma Anlaşması yürürlüğe giriyor, 1972'de Sorumluluk Sözleşmesi, 1976'da Kayıt Sözleşmesi geliyor. Dönemin son metni 1984'te yürürlüğe giren Ay Anlaşması.

  • 1957: Sputnik fırlatıldı.
  • 1967: Dış Uzay Antlaşması.
  • 1968, 1972, 1976: Kurtarma, Sorumluluk ve Kayıt metinleri.
  • 1984: Ay Anlaşması yürürlükte.
  • 2015: ABD kaynak yasası.
  • 2020: Artemis Mutabakatı.

1984'ten sonra çizelgede 31 yıllık bir boşluk var; 2015'teki ABD kaynak yasası ile 2020'deki Artemis Mutabakatı arasında ise beş yıl geçiyor. Böylece tabloda önce antlaşma ve sözleşme metinleri, sonra daha yakın tarihli düzenlemeler görülüyor.

Veriler BM antlaşma metinlerine dayanıyor. Konunun bütünü için Uzay hukuku yazısına bakabilirsiniz.

Bu verilerin arka planı

Hukuk teknolojinin peşinden gelir. Sovyetler Birliği'nin Ekim 1957'de Sputnik'i fırlatması "uzay kime ait?" sorusunu somut hale getirdi: bir uydu, altında kalan bütün ülkelerin üzerinden izin istemeden geçiyordu. Konu Birleşmiş Milletler'e taşındı; Genel Kurul Aralık 1958'de Dış Uzayın Barışçıl Kullanımı Komitesi'ni (COPUOS) kurdu, komite 1959'dan itibaren çalıştı. 1963'te Genel Kurul uzayın kullanımına ilişkin hukuki ilkeleri bir kararla kabul etti ve bu ilkeler dört yıl sonra bağlayıcı bir antlaşmanın iskeleti oldu.

Dış Uzay Antlaşması 27 Ocak 1967'de imzaya açıldı, 10 Ekim 1967'de yürürlüğe girdi. Sahiplenme yasağını ve devletin, şirketlerin faaliyetleri dahil sorumluluğunu getirir; her türlü askerî faaliyeti değil, yalnızca sayılan şeyleri yasaklar. Çizelgedeki 2015 ve 2020 satırları ise BM'nin beş antlaşmasından biri değildir.

Beşli içinde Sorumluluk Sözleşmesi bugüne kadar yalnızca bir kez fiilen işletildi: 1978'de Kosmos 954 adlı Sovyet uydusu Kanada üzerinde atmosfere girdi ve Sovyetler Birliği 1981'de 3 milyon Kanada doları ödedi.

Sık sorulanlar

Bir devlet Ay'ı kendi toprağı ilan edebilir mi?

Hayır. Antlaşmanın II. maddesine göre uzay ve gök cisimleri, egemenlik iddiasıyla ya da kullanım veya işgal yoluyla ulusal mülk edinilemez.

Ay Anlaşması kaç tarafça kabul edildi?

Mayıs 2024 itibarıyla 17 taraf var. Karşılaştırma için Dış Uzay Antlaşması'nın taraf sayısı Ekim 2025'te 118'dir; güncel listeler için UNOOSA'ya bakmak gerekir.

Kayıt Sözleşmesi ne işe yarar?

Fırlatılan her cismin kayıt altına alınmasını sağlar; böylece sorumluluğu ve yetkiyi kimin üstlendiği belli olur.

Sıradaki fırlatmalarTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar