Uzay hukukunun kilometre taşları

- Veri kaynağı
- BM antlaşma metinleri
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
1957 Sputnik fırlatıldı 1967 Dış Uzay Antlaşması 1968 Kurtarma Anlaşması yürürlükte 1972 Sorumluluk Sözleşmesi 1976 Kayıt Sözleşmesi yürürlükte 1984 Ay Anlaşması yürürlükte 2015 ABD kaynak yasası 2020 Artemis Mutabakatı
Bu infografik, uzay hukukunun 1957'den 2020'ye uzanan sekiz kilometre taşını zaman sırasıyla gösteriyor.
Çizelge, 1957'de Sputnik'in fırlatılmasıyla açılıyor. Ondan on yıl sonra, 1967'de Dış Uzay Antlaşması geliyor. Ardından üç belge kısa aralıklarla sıralanıyor: 1968'de Kurtarma Anlaşması yürürlüğe giriyor, 1972'de Sorumluluk Sözleşmesi, 1976'da Kayıt Sözleşmesi geliyor. Dönemin son metni 1984'te yürürlüğe giren Ay Anlaşması.
- 1957: Sputnik fırlatıldı.
- 1967: Dış Uzay Antlaşması.
- 1968, 1972, 1976: Kurtarma, Sorumluluk ve Kayıt metinleri.
- 1984: Ay Anlaşması yürürlükte.
- 2015: ABD kaynak yasası.
- 2020: Artemis Mutabakatı.
1984'ten sonra çizelgede 31 yıllık bir boşluk var; 2015'teki ABD kaynak yasası ile 2020'deki Artemis Mutabakatı arasında ise beş yıl geçiyor. Böylece tabloda önce antlaşma ve sözleşme metinleri, sonra daha yakın tarihli düzenlemeler görülüyor.
Veriler BM antlaşma metinlerine dayanıyor. Konunun bütünü için Uzay hukuku yazısına bakabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Hukuk teknolojinin peşinden gelir. Sovyetler Birliği'nin Ekim 1957'de Sputnik'i fırlatması "uzay kime ait?" sorusunu somut hale getirdi: bir uydu, altında kalan bütün ülkelerin üzerinden izin istemeden geçiyordu. Konu Birleşmiş Milletler'e taşındı; Genel Kurul Aralık 1958'de Dış Uzayın Barışçıl Kullanımı Komitesi'ni (COPUOS) kurdu, komite 1959'dan itibaren çalıştı. 1963'te Genel Kurul uzayın kullanımına ilişkin hukuki ilkeleri bir kararla kabul etti ve bu ilkeler dört yıl sonra bağlayıcı bir antlaşmanın iskeleti oldu.
Dış Uzay Antlaşması 27 Ocak 1967'de imzaya açıldı, 10 Ekim 1967'de yürürlüğe girdi. Sahiplenme yasağını ve devletin, şirketlerin faaliyetleri dahil sorumluluğunu getirir; her türlü askerî faaliyeti değil, yalnızca sayılan şeyleri yasaklar. Çizelgedeki 2015 ve 2020 satırları ise BM'nin beş antlaşmasından biri değildir.
Beşli içinde Sorumluluk Sözleşmesi bugüne kadar yalnızca bir kez fiilen işletildi: 1978'de Kosmos 954 adlı Sovyet uydusu Kanada üzerinde atmosfere girdi ve Sovyetler Birliği 1981'de 3 milyon Kanada doları ödedi.
Sık sorulanlar
Bir devlet Ay'ı kendi toprağı ilan edebilir mi?
Hayır. Antlaşmanın II. maddesine göre uzay ve gök cisimleri, egemenlik iddiasıyla ya da kullanım veya işgal yoluyla ulusal mülk edinilemez.
Ay Anlaşması kaç tarafça kabul edildi?
Mayıs 2024 itibarıyla 17 taraf var. Karşılaştırma için Dış Uzay Antlaşması'nın taraf sayısı Ekim 2025'te 118'dir; güncel listeler için UNOOSA'ya bakmak gerekir.
Kayıt Sözleşmesi ne işe yarar?
Fırlatılan her cismin kayıt altına alınmasını sağlar; böylece sorumluluğu ve yetkiyi kimin üstlendiği belli olur.












