Sarıçiçek göktaşı rakamlarla

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Bingöl'ün Sarıçiçek köyü çevresine düşen göktaşının düşüşünü, kökenini ve yaşını altı temel sayıyla özetliyor.

İlk üç satır düşüşün kendisini anlatıyor. Cisim atmosfere saniyede 17,3 kilometre, yani saatte 62 bin kilometreyi aşan bir hızla girdi ve ilk kez 37 kilometre yükseklikte parçalandı. Yere ulaşan taşlardan 343 parça belgelendi.

Kalan satırlar göktaşının geçmişine uzanıyor ve kendi içinde bir zaman çizelgesi kuruyor:

• Yaklaşık 4,55 milyar yıl önce: Taştaki kristaller oluştu; bu, malzemenin Güneş Sistemi'nin en erken dönemine ait olduğunu gösteriyor.
• Yaklaşık 22 milyon yıl önce: Parça Vesta asteroidinden koptu. Aday kaynak, 16,7 kilometre çaplı Antonia krateri.

İki tarih arasındaki uçurum dikkat çekici: kristalleşme yaşı, Vesta'dan kopuş zamanının yaklaşık 200 katı. Yani taş, var oluşunun çok küçük bir bölümünü Vesta'dan ayrı geçirdi.

Veriler Meteoritics & Planetary Science dergisinde yayımlanan çalışmaya dayanıyor. Düşüşün ve howardit türünün hikâyesini Sarıçiçek göktaşı yazımızda bulabilirsiniz.

Bu sayılar nereden geliyor?

Taşlar 2 Eylül 2015'te bir sağanak halinde yağdı ve düşüş video kayıtlarına girdi. Kayıtları inceleyen ekip, cismin atmosfere kuzeybatıdan girdiğini ve 37 kilometreden sonra 33, 31 ve 27 kilometrede de parçalandığını belirledi. Videoların asıl değeri, taşın Dünya'ya gelmeden önceki yörüngesinin hesaplanabilmesiydi.

Bu sayede Sarıçiçek, makalenin yazarlarına göre belgelenmiş ilk howardit düşüşü oldu ve Vesta kökenli HED göktaşlarıyla asteroit kuşağının iç bölgesi arasında ilk dinamik bağı kurdu. 22 milyon yıllık kopuş yaşı ise taşın içinde biriken izotoplardan çıkarıldı: Bu izotoplar, malzemenin kozmik ışınlara ne kadar süre maruz kaldığını gösteren bir saat gibi çalışıyor. Ölçümlere göre malzeme önce 12-14 milyon yıl kadar Vesta'nın yüzeye yakın tabakasında kaldı, sonra bir çarpma yaklaşık 1 metrelik bir cismi uzaya fırlattı.

Antonia kraterinin aday gösterilmesinin nedeni de yaş uyumu: Kraterin çevresindeki krater sayımları onun da yaklaşık 22 milyon yıl önce oluştuğunu gösteriyor. Çalışma, 80 araştırmacının imzasıyla 2019'da yayımlandı.

Sık sorulanlar

Howardit nedir?

Bir asteroidin yüzeyini örten toz ve kırıntı tabakasının, yani regolitin sıkışıp taşlaşmasıyla oluşan bir göktaşı türü. İçinde ökrit ve diyojenit parçaları bir arada bulunur; üçü birlikte HED grubu diye anılır.

4,55 milyar yıllık yaş nasıl ölçüldü?

Taşın bazaltik parçalarındaki zirkon ve baddeleyit kristallerinden. Bu kristaller 4.550,4 ± 2,5 ve 4.553 ± 8,8 milyon yıllık kristalleşme yaşları verdi.

Taşlarda başka ne bulundu?

Az miktarda karbonlu kondrit malzemesi, yani başka türden bir göktaşının parçaları. Toprakta birkaç gün kalan taşlara ise organik madde bulaştığı görüldü.