Kreiken ve Ankara'nın rasathanesi

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, gökbilimci Egbert Kreiken'in hayatını ve Ankara'daki rasathanenin kuruluşuna uzanan yolu zaman sırasıyla gösteriyor.

Çizelgenin ilk yarısı Kreiken'in bilim insanı olarak yetişmesini anlatıyor: 1896'da Barneveld'de doğan Kreiken, 1923'te Groningen'de doktorasını tamamladı ve 1928'de Java'daki Bosscha'ya katıldı. 1952'de UNESCO ile Liberya'ya gitmesi, uluslararası görevlerle geçen bir kariyerin işareti.

İkinci yarı Türkiye dönemine odaklanıyor:

• 1954: Ankara'da enstitü müdürü oldu.
• 1959: Ahlatlıbel'de rasathane inşaatı başladı.
• 1963: Rasathane resmen açıldı.
• 2013: Rasathaneye Kreiken'in adı verildi.

Müdürlükten açılışa dokuz yıl, inşaatın başlamasından açılışa ise dört yıl geçmiş. Açılıştan tam elli yıl sonra rasathanenin onun adını alması, Kreiken'in Türk gökbilimine katkısının uzun süre unutulmadığını gösteriyor.

Veriler Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi'ne dayanıyor. Kreiken'in hayatının ayrıntıları için Egbert Kreiken kimdir? yazısına göz atabilirsiniz.

Ahlatlıbel neden seçildi, rasathane nasıl donatıldı?

Kreiken'in önerisiyle 1954'te alınan karar, Türkiye'de gözlemsel astronomiyi başlatmayı amaçlıyordu. Fen Fakültesi'nin binaları kent içinde olduğu için gökyüzünü şehir ışıklarından uzakta izleyebilecek bir yer gerekiyordu. Uzun bir aramanın ardından Kreiken, Ankara'nın 18 kilometre güneyindeki Ahlatlıbel'de karar kıldı: ulaşımı kolaydı ve yılda yaklaşık üç yüz açık gece sunuyordu. Projeler 1955'te büyük ölçüde hazırdı; inşaatın dört yıl gecikmesi bu yüzden dikkat çekiyor.

O günün parasıyla yaklaşık bir milyon liraya bir merkez bina ve üç gözlem binası yapıldı. Aletler Marshall Yardımı kapsamında hibe olarak geldi: Hollanda PTT'sinin ürettiği bir radyo teleskobu, gökyüzü fotoğrafı çeken 15 santimetrelik bir astrograf, Güneş için 15 santimetrelik bir Zeiss Coudé teleskobu, ayrıca fotoğraf plaklarını ölçmeye yarayan bir mikrofotometre ile bir iris fotometresi. Açılış, Kreiken'in düzenlediği uluslararası bir astronomi toplantısıyla 26 Ağustos 1963'te yapıldı.

Sık sorulanlar

Rasathanede ilk yıllarda neler çalışıldı?

Kreiken ana binanın çatısında çıplak gözle yıldız parlaklığı ölçtü. Astrograf plakları, iki fotoğrafı hızla karşılaştıran blink karşılaştırıcısında incelenerek değişen yıldızlar, küçük gezegenler ve kuyruklu yıldızlar araştırıldı. 1968-1989 arasında da radyo teleskop ve Zeiss Coudé ile Güneş lekesi gözlemleri yürütüldü.

Kreiken rasathanenin açılışından sonra ne kadar yaşadı?

Bir yıldan kısa. 16 Ağustos 1964'te, bir toplantı için bulunduğu Lahey'de ani bir rahatsızlıkla hayatını kaybetti.

Adı başka nerede yaşıyor?

IAU 1973'te Ay'daki bir kratere onun adını verdi. Rasathanenin tamamına adının verilmesi ise öğrencisi Doç. Dr. Güner Omay'ın önerisiyle, 12 Mart 2013'te üniversite yönetim kurulu kararıyla gerçekleşti.