Güneş Sistemi'nde dev çarpma izleri
- Veri kaynağı
- NASA
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Caloris Havzası (Merkür) 1550 Rheasilvia (Vesta) 500 Herschel (Mimas) 130 Tycho (Ay) 82
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, Güneş Sistemi'ndeki dört büyük çarpma izini farklı gök cisimleri üzerinden büyükten küçüğe karşılaştırıyor.
Listede yer alan çarpma izleri ve değerleri şöyle:
Sıralamanın başındaki Caloris Havzası açık farkla en büyüğü: değeri Rheasilvia'nın üç katından fazla, Tycho'nun ise yaklaşık 19 katı. Rheasilvia, Herschel'in yaklaşık dört katı; Herschel de Tycho'dan yaklaşık 1,6 kat büyük. Sıralamadaki en büyük değer ile en küçük değer arasındaki fark 1468. Dikkat çekici olan, dört izin dört ayrı gök cisminde bulunması: Merkür, Vesta, Mimas ve Ay. Liste, çarpmaların Güneş Sistemi'nin birbirinden çok farklı yüzeylerinde iz bıraktığını ve bu izlerin boyutlarının da geniş bir aralığa yayıldığını gösteriyor.
Veriler NASA'ya dayanıyor. Bu yapıların nasıl oluştuğunu çarpma krateri maddesinde okuyabilirsiniz.
Bu izler nasıl oluştu?
Listedeki dört yapı da çarpma krateri: daha küçük bir gök cisminin saniyede kilometrelerle ölçülen bir hızla katı bir yüzeye çarpmasıyla açılan çukur. Böyle bir çarpma, yere düşen bir taştan çok bir patlamaya benzer. Cismin hareket enerjisi bir anda ısıya ve şok dalgasına dönüşür; zemin dışarı fırlatılır, geçici bir boşluk açılır, ardından bu dengesiz çukur kendi ağırlığı altında çöker ve son biçimini alır. Süreç patlama gibi işlediği için kraterler, eğik çarpmalarda bile çoğunlukla yuvarlaktır.
Boyut büyüdükçe biçim de değişir. Küçük kraterler düzgün bir kâse gibidir; belli bir boyutun üstünde duvarlar basamaklanır, taban düzleşir ve ortada bir tepe yükselir. Ay'daki Tycho bunun tipik örneğidir: NASA'nın Lunar Reconnaissance Orbiter verilerine göre merkezî tepesi tabandan yaklaşık 2 km yükselir. Atmosferi yok denecek kadar ince cisimlerde kraterler milyarlarca yıl korunduğu için bu izler, Güneş Sistemi'nin çarpma tarihinin kaydı olarak da okunur.
Sık sorulanlar
Sayılar neyi ölçüyor?
Değerler yapıların çapını kilometre cinsinden veriyor. NASA'ya göre Caloris Havzası 1.550 km, Tycho ise yaklaşık 82 km çaplıdır.
Rheasilvia neden bu kadar dikkat çekici?
Yaklaşık 500 km genişliğindeki bu krater, Vesta asteroidinin ortalama çapının yüzde 95'i kadardır; yani neredeyse cismin kendisi kadar büyük bir iz.
Caloris neden “krater” değil “havza” diye anılıyor?
Çok büyük, çok halkalı çarpma yapılarına genellikle havza denir. Caloris bu türdendir; Ay'ın uzak yüzündeki yaklaşık 2.500 km çaplı Güney Kutbu-Aitken Havzası da öyle.
