Algol'ün değişkenliği nasıl çözüldü?

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Algol'ün parlaklık değişiminin 1667'den 1889'a uzanan iki yüzyılı aşkın sürede nasıl çözüldüğünü dört adımda gösteriyor.

Adımlar sırasıyla şöyle:

• 1667: Montanari değişimi fark etti.
• 1783: Goodricke dönemi buldu.
• 1881: Pickering tutulmayı gösterdi.
• 1889: Vogel Doppler ile doğruladı.

Çizelge bir bilmecenin aşamalarını anlatıyor: önce olay fark ediliyor, ardından düzenli bir dönemi olduğu belirleniyor, sonra bunun bir tutulma olduğu gösteriliyor ve son olarak bu açıklama Doppler yöntemiyle doğrulanıyor. Aşamalar arasındaki süreler eşit değil. Fark edilmesiyle dönemin bulunması arasında 116 yıl geçmiş; dönemin bulunmasından tutulmanın gösterilmesine 98 yıl; tutulmanın gösterilmesinden doğrulamaya ise yalnızca 8 yıl. Başlangıç ile doğrulama arasında toplam 222 yıl var. Bu da bilimsel bir sorunun yanıtının, tek bir gözlemle değil, farklı kişilerin ve yöntemlerin birbirine eklenen katkılarıyla yüzyıllar içinde olgunlaştığını gösteriyor.

Veriler tarihsel kayıtlara dayanıyor. Algol'ün de içinde yer aldığı takımyıldız için Perseus takımyıldızı yazısını okuyabilirsiniz.

Bu çizelgenin arka planı

Algol (Beta Persei), adını Arapça raʾs al-ghūl, yani "gulyabaninin başı" ifadesinden alır. Normalde yaklaşık 2,1 kadir parlaklıktadır; tutulma sırasında 3,4 kadire düşer ve bu düşüş yaklaşık 10 saat sürer. Bu nedenle çıplak gözle bile izlenebilen bir değişen yıldızdır.

Çizelgenin yanıtı sistemin yapısındadır. Algol aslında bir üçlü sistemdir: B8 türünde bir ana kol yıldızı ile K0 türünde bir altdev, 2,867 günlük dönemle birbirinin çevresinde döner. Yörünge düzlemine yandan baktığımız için iki yıldız düzenli olarak birbirinin önünden geçer ve toplam ışık azalır. Üçüncü yıldız bu çifti yaklaşık 680 günde dolanır. Algol, bu tür tutulmalı çiftlerin, yani "Algol değişenlerinin" öncü örneğidir ve yaklaşık 94 ışık yılı uzaktadır.

Yıldızın bağlı olduğu takımyıldızı Perseus takımyıldızı sayfasında bulabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Goodricke ne yaptı?

Mayıs 1783'te düzenli dönemi saptadı ve tutulmaya benzer bir mekanizma önerdi. Bulgusunu Royal Society'ye sundu ve Copley Madalyası'nı aldı.

Algol'ün parlaklığı neden azalır?

Birbirini dolanan iki yıldız, yandan bakıldığında düzenli olarak birbirinin önünden geçtiği için toplam ışık azalır.

Parlaklık değişimini izlemek zor mu?

Değil. 2,87 günlük dönemi bilmek yeterlidir; zayıflama yaklaşık on saat sürer ve karşılaştırma yıldızlarıyla çıplak gözle fark edilir.