La Planète sauvage (Fantastic Planet)

La Planète sauvage (Fantastic Planet), René Laloux'nun yönettiği 1973 yapımı gerçeküstü bilimkurgu animasyonu. İnsanların, onları hayvan gibi gören dev mavi yaratıkların hâkim olduğu yabancı bir gezegende yaşadığı bir dünyayı anlatan film, Fransa ile Çekoslovakya'nın ortak yapımı ve Cannes Film Festivali'nde jüri özel ödülü kazandı. Yetişkinler için yapılmış animasyonun en çok anılan klasiklerinden biri.

Konusu

Uzak bir gelecekte dev, mavi, insan biçimli Draag'lar, Dünya'dan getirdikleri insanları, yani Om'ları, Ygam gezegeninde yaşatıyor. Teknolojik ve ruhsal açıdan ileri bir toplum kuran Draag'lar, Om'ları hayvan olarak görüyor: Bazılarını evcil hayvan gibi besliyor, vahşi doğada yaşayanları ise nüfuslarını kontrol etmek için zaman zaman topluca öldürüyor. Draag'lar Om'lardan çok daha uzun yaşıyor, ama çok daha az ürüyor.

Üç Draag çocuğunun ölümüne yol açtığı bir Om kadının yetim kalan bebeğini, önemli bir Draag lideri olan Usta Sinh ve kızı Tiwa buluyor. Tiwa bebeğe Terr adını veriyor ve onu tasmayla gezdirdiği bir evcil hayvan gibi büyütüyor. Tiwa'nın, bilgiyi doğrudan zihne aktaran bir başlıkla aldığı derslere götürdüğü Terr, tasmasındaki bir arıza sayesinde aynı bilgileri öğreniyor. Büyüyünce başlığı çalıp vahşi Om'ların arasına kaçıyor ve öğrendiklerini onlarla paylaşıyor. Bilgi, Om'ların özgürlük mücadelesinin silahı hâline geliyor.

Yapım

Film, Fransız yazar Stefan Wul'ün 1957 tarihli Oms en série romanına dayanıyor. Senaryoyu Laloux ile ressam ve yazar Roland Topor birlikte yazdı; filmin kendine özgü görsel tasarımı da Topor'a ait. Yapımın çalışma adı, hikâyenin büyük bölümünün geçtiği gezegene atıfla "Ygam Gezegeninde"ydi; filmin asıl adı olan "Vahşi Gezegen" ise Ygam'ın uydusunun adı. Hazırlıkları 1963'te başlayan film, Prag'daki Jiří Trnka Stüdyosu'nda canlandırıldı. Müzikleri Alain Goraguer besteledi. 71 dakikalık film Fransa'da yaklaşık 810 bin seyirciye ulaştı.

Bilim ne diyor?

La Planète sauvage gerçekçi bir bilimkurgu değil; Draag'ların zihinleriyle yolculuk yaptığı meditasyonlar ve gezegenin tuhaf canlıları tamamen düş gücünün ürünü. Ama filmin dayandığı fikir, yani bir gezegenin uydusunun yeni bir yuva olabileceği düşüncesi, gezegen bilimcilerinin de ilgisini çeken bir soru. Güneş Sistemi'ndeki bazı uydular, gezegenlerden bile daha ilginç dünyalar.

Bunun en iyi örneği Jüpiter'in uydusu Ganymede. NASA'ya göre Ganymede Güneş Sistemi'nin en büyük uydusu; Merkür gezegeninden ve cüce gezegen Plüton'dan bile büyük. Kendi manyetik alanı olan tek uydu ve bu yüzden kendi kutup ışıkları da var. Yüzeyinin altında, Dünya yüzeyindeki bütün sulardan daha fazla su barındırıyor olabilecek tuzlu bir okyanus bulunduğuna dair güçlü kanıtlar var. Kapaktaki NASA görüntüsü, Galileo sondasının Ganymede'nin buzlu yüzeyinde görüntülediği, kaldera benzeri bir çukuru gösteriyor. Bir gün insanlar Güneş Sistemi'nin uydularına yerleşmeyi düşünürse, Ganymede gibi suyu bol dünyalar en güçlü adaylar arasında olacak.

Filmin Draag'ları ise boyut konusunda ilginç bir soru soruyor. Bir canlının boyu büyüdükçe ağırlığı, onu taşıyan kemiklerin ve kasların kesitinden çok daha hızlı artar; bu yüzden Dünya'daki kara canlıları belli bir boyutun üzerine çıkamaz. Draag'lar gibi devlerin var olabilmesi için ya çok daha zayıf bir kütleçekimi olan bir gezegende yaşamaları ya da bambaşka bir biyolojiye sahip olmaları gerekir.

Etkisi

Film 1973 Cannes Film Festivali'nde jüri özel ödülünü kazandı; Rolling Stone 2016'da onu tüm zamanların en iyi 36. animasyon filmi seçti. Rotten Tomatoes'ta eleştirmenlerin yüzde 91'i filmi olumlu değerlendiriyor ve onu "sırasıyla gerçeküstü ve güzel, fantastik ve zarif" bir animasyon destanı olarak tanımlıyor. Hikâye; hayvan hakları, insan hakları ve ırkçılık üzerine bir alegori olarak okundu. Bir eleştirmen, filmde ABD'deki sivil haklar mücadelesinden Güney Afrika'daki apartheid'a kadar pek çok baskı ve direniş hikâyesinin yansımalarını gördü.

Neden izlemeli?

La Planète sauvage, animasyonun yalnızca çocuklar için olmadığını gösteren erken ve cesur örneklerden biri. Roland Topor'un tuhaf, rahatsız edici ve büyüleyici çizimleri, filmin her karesini bir tablo gibi kılıyor; Alain Goraguer'in müziği de bu atmosferi tamamlıyor. Hikâye ise bilginin bir ezilen topluluğu nasıl özgürleştirebileceğini anlatan güçlü bir masal. Tek oturuşta izlenebilecek kısa süresiyle, klasik bilimkurgu ve sanat sineması meraklıları için kaçırılmaması gereken bir film.

Kısaca

• Yıl: 1973
• Yönetmen: René Laloux
• Senaryo: René Laloux, Roland Topor
• Dayandığı eser: Stefan Wul, Oms en série (1957)
• Süre: 71 dakika
• Ödül: Cannes jüri özel ödülü