Galaxy Express 999 (1979 filmi)

Galaxy Express 999, Leiji Matsumoto'nun aynı adlı manga ve televizyon dizisinden uyarlanan 1979 yapımı bir anime filmi. Rintaro'nun yönettiği film, uzayda raylar üzerinde ilerleyen bir trenle Andromeda Galaksisi'ne giden genç bir çocuğun yolculuğunu anlatıyor. Japonya'da 1979'un en çok kazanan yerli filmi olan yapım, televizyon dizisi henüz sürerken kendi içinde tamamlanan bir hikâye kurmasıyla da dikkat çekiyor.

Konusu

On iki yaşındaki Tetsuro Hoshino, Megalopolis şehrinin yoksul mahallelerinde yaşayan bir sokak çocuğu. Rivayete göre Galaxy Express 999 trenine binip son durağa kadar gidenler bedava, ölümsüz bir makine beden kazanıyor. Tetsuro'nun bu bedeni istemesinin bir nedeni var: Annesini insanları av hayvanı gibi avlayan Kont Mecha'ya kaybetmiştir ve intikam almak istemektedir.

Tetsuro, ölen annesine şaşırtıcı biçimde benzeyen gizemli bir kadınla, Maetel ile tanışır. Maetel ona trene bir bilet verir; tek şartı birlikte yolculuk etmeleridir. Tren Dünya'dan ayrılıp Satürn'ün uydusu Titan'a, ardından Plüton'a ve başka dünyalara uğrar. Her durakta Tetsuro yeni insanlarla, haydutlarla, uzay korsanlarıyla ve makine bedenini sorgulayan yolcularla karşılaşır. Matsumoto'nun öteki ünlü karakterleri, Kaptan Harlock ve Emeraldas da yolculuğun bir parçası olur.

Titan durağı, filmin tonunu belirleyen bölümlerden biri. Uydu, "cennet yasası" denilen bir düzenle, yani aslında yasasızlıkla yönetiliyor. Tetsuro burada yaşlı bir kadının yardımıyla, oğlu Tochiro'nun şapkasını, pelerinini ve silahını edinir; çocukları Kont Mecha yüzünden yetim kalan haydut Antares'le tanışır. Film her durakta, makine bedenle ölümsüzlüğe kavuşmanın bedelini farklı bir yüzden gösterir: Camdan bir bedene sahip garson Claire, eski bedenini geri almanın hayalini kurar.

Yapım

1978'de Matsumoto'nun Space Pirate Captain Harlock dizisi televizyonda başlamıştı ve Galaxy Express 999'un televizyon uyarlaması da aynı yılın sonbaharında yayına girecekti. Aynı yaz Farewell to Space Battleship Yamato adlı sinema filmi büyük ilgi görünce, Matsumoto'nun popülerliğinden yararlanacak bir sinema filmi planı hızlandı. Toei, 1971'den beri sinemada bir animasyon başarısı yakalayamamıştı; o dönemin anime filmlerinin çoğu da televizyon bölümlerinin derlemesiydi. Daha büyük yaştaki seyirciler bu derlemelerden sıkılmaya başlamıştı ve özgün bir hikâye bekleniyordu.

Ancak manga 1981'e kadar yayımlanmayı sürdürecekti ve hikâyenin sonu henüz belli değildi. Film ise kendi içinde tamamlanmak zorundaydı; bu da manga ve dizinin sırlarının önceden açığa çıkması anlamına geliyordu. Matsumoto bir ara hikâyeyi iki filme bölmeyi bile düşündü. Senaryoyu Fumio Ishimori yazdı, müzikleri Nozomu Aoki besteledi. Tetsuro'yu Masako Nozawa, Maetel'i Masako Ikeda seslendirdi.

Film 4 Ağustos 1979'da Japonya'da Toei dağıtımıyla gösterime girdi ve yılın en çok kazanan yerli filmi oldu. Japonya Akademi Ödülleri'nde popülerlik ödülünü aldı. ABD'de 129 dakikalık süre 91 dakikaya indirildi ve karakter adları değiştirildi; daha sonra yayımlanan sürümler kesilmemiş hâliyle çıktı. Film 1981'de Adieu Galaxy Express 999 ile devam etti.

ABD'de film, Roger Corman'ın New World Pictures şirketi tarafından alındı; deneme gösterimlerinden sonra bir süre rafta kaldı ve 8 Ağustos 1981'de Amerika'da ilk gösterimini yaptı. Variety filmi "çekici bir Japon bilimkurgu animasyonu" olarak tanımladı; kısıtlı animasyon tekniğinin hareket azlığını eleştirse de güzel renklendirilmiş, ayrıntılı tasarımlarını övdü ve filmin ikinci bir bakışı hak ettiğini yazdı. Filmden görüntüler, 1980 yapımı bir Japon canavar filminde de yeniden kullanıldı.

Bilim ne diyor?

Uzayda raylar üzerinde giden bir buharlı tren, filmin bilimsel bir iddiası olmadığını baştan söylüyor; Matsumoto'nun dünyası bilinçli olarak bir masal havası taşıyor. Yine de trenin uğradığı duraklar, gerçek Güneş Sistemi'yle ilginç karşılaştırmalar sunuyor.

İlk durak Titan, filmde yaşanabilir bir atmosfere kavuşturulmuş bir dünya olarak gösteriliyor. Gerçek Titan, Satürn'ün en büyük uydusu ve Güneş Sistemi'nde kalın atmosfere sahip tek uydu. Atmosferi büyük ölçüde azottan oluşuyor ve yüzeydeki basınç Dünya'dakinin yaklaşık 1,45 katı; yani orada bir insan basınçlı giysiye ihtiyaç duymazdı. Ama yüzey sıcaklığı yaklaşık eksi 179 derece ve hava solunabilir değil. Titan, Dünya dışında yüzeyinde sıvı bulunduğu bilinen tek yer; ancak oradaki göller ve denizler sudan değil, metan ve etan gibi hidrokarbonlardan oluşuyor. ESA'nın Huygens aracı 14 Ocak 2005'te Titan'a indi.

Trenin ikinci durağı Plüton, filmde insanların terk ettiği bedenlerin buz içinde saklandığı ürkütücü bir dünya. Film çekildiğinde Plüton bir gezegen sayılıyordu; Uluslararası Astronomi Birliği onu 2006'da cüce gezegen sınıfına aldı. NASA'nın New Horizons aracı 14 Temmuz 2015'te Plüton'un yakınından geçti. NASA'ya göre Plüton Güneş'e ortalama 5,9 milyar kilometre uzaklıkta, ortalama sıcaklığı eksi 232 derece civarında ve geniş ovaları donmuş azottan oluşuyor. Buzla kaplı soğuk bir dünya fikri, filmin hayal gücüyle şaşırtıcı biçimde örtüşüyor.

Yolculuğun hedefi Andromeda ise gerçekte yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıkta, bir trilyon civarında yıldız barındıran komşu bir sarmal galaksi. Işık hızında giden bir araç bile oraya milyonlarca yılda ulaşabilirdi; filmdeki yolculuk bu yüzden ancak bir masalın zaman anlayışıyla mümkün.

Etkisi

Film, Toei'nin sinemadaki en büyük animasyon başarılarından biri oldu ve Rintaro'yu önde gelen anime yönetmenleri arasına taşıdı. Ölümsüzlük ile insan kalmak arasındaki seçimi anlatan hikâye, Matsumoto'nun öteki yapımlarıyla birlikte bir uzay evreni oluşturdu. Bu evrenin bir başka klasiği olan Fırtına Gemisi ile birlikte izlenebilir.

Kısaca

• Yıl: 1979
• Yönetmen: Rintaro
• Senaryo: Fumio Ishimori (Leiji Matsumoto'nun eserinden)
• Süre: 129 dakika
• Stüdyo: Toei Animation
• Seslendirenler: Masako Nozawa, Masako Ikeda, Makio Inoue